Het ontstaan van gebergten

Door Aicha1968 gepubliceerd in Berglandschappen

Ooit werden bergen beschouwd als gevaarlijke, mysterieuze plaatsen. Maar de laatste 30 jaar zijn door de revolutionaire leer van de tektoniek (geologie) de meeste mysteries rond bergvorming verdwenen

     f4b96b19a1485633b15c49aa6f2afc21.jpg

Sommige bergen ontstaan door vulkanische activiteit, andere door een enorme laterale (zijdelingse) druk die de van oorsprong vlakke lagen rots vervormt en verschuift. Ze kunnen worden aangetroffen in gebieden waar de aardkorst instabiel is: langs of bij de randen van de platen waaruit de aardkorst bestaat.

Vulkanische gebergten

Vulkanische bergen komen voor op plaatsen waar oceanische platen uit elkaar bewegen, de zogenaamde mid-oceanische ruggen. Het gat dat daardoor ontstaat, wordt opgevuld door opwellend magma, waardoor nieuwe aardkorst word gevormd. Soms hoopt het magma zich op de oceaanbodem op en vormt het onderzeese vulkanen die tot eilanden kunnen uitgroeien.

Als twee oceanische platen op elkaar botsen, wordt de een onder de andere geduwd. Het diepe gat dat zo ontstaat, heet een trog. De plaat die onder de andere duikt, smelt. Een deel van deze magma stijgt op en vormt een keten van vulkanische eilanden, zoals die van Indonesië.
Opstijgende magma komt niet altijd door vulkanen aan de oppervlakte. Het kan ook de bovenliggende rotslaag omhoog stuwen en zo koepelvormige bergen vormen, zoals de Black Hills in de Amerikaanse staat Dakota. Het opstijgende magma koelt op den duur af en vormt graniet, wat later door erosie aan de oppervlakte komt.

5eb13cb69b6e20dd7a42030f5936a9dcZG9vcnNu

196894366d827c56344bfe5186dbcf64b3Nvcm5v

Een aantal van de toppen op aarde is gevormd door vulkanisme. De  kegelvorm ontstaat door de gestage uitstoot van as, pyroklastica en plakkerige lava via een gat in het midden.

 

De Osorno in het Andesgebergte (Zuid-Amerika) is een prachtig voorbeeld van een kegelvormige vulkaan.

Plooiingsgebergten

De langste en meest majestueuze bergketens op het land, zoals de Himalaya, de Rocky Mountains en de Alpen bestaan uit geplooid gesteente. Dit gesteente is meestal gevormd uit verwrongen lagen sedimenten die zich op de bodem van vroegere oceanen hebben opgehoopt. Een deel is in ondiepe zeeën ontstaan uit modder, zand en slib dat door rivieren de zee in is gedragen. Verder uit de kust ontstaat in dieper water kalksteen uit de skeletten van organismen, die als fossielen bewaard blijven. Over een periode van meer dan 100 miljoen jaar worden deze lagen sedimenten vaak tientallen kilometers dik. 

86e1b797dc3cd603d6ae96f6812ca3bfZm9sZGVk

Door het enorme gewicht ontstaan geosynclinalen: wegzakkingen in de aardkorst. Vroeger dachten wetenschappers dat de sedimentaire gesteenten bij het dalen van de zeebodem in de geosynclinalen in plooien werden samengeperst, die vervolgens naar de oppervlakte stegen. Tegenwoordig zijn deskundigen echter van mening dat de bewegingen van de platen de plooiingsgebergten vormen door de enorme druk die ze op elkaar uitoefenen.

Platen bewegen slechts een paar centimeter per jaar, maar als twee continentale platen op elkaar botsen, worden de continentale gesteenten langs de randen van de platen en de sedimentaire lagen op de zeebodem tussen de continenten langzaam omhoog geduwd tot bergketens.
De beweging van platen brengt veel druk en hitte met zich mee, wat de meeste rotslagen die kouder en sterker zijn, ontstaan vaak breuken. Tijdens een periode van bergvorming ontstaat er door de hitte ook magma aan de basis van de continentale korst. Enorme massa’s magma stijgen op en verharden tot een kern van graniet binnen in het plooiingsgebergte.
Oude plooiingsgebergten, die niet meer stijgen maar nog niet zijn geërodeerd, zijn stille getuigen van vroegere continentale botsingen, zoals bijvoorbeeld de bergen in het noordoosten van Noord-Amerika, het oosten van Groenland, Het westen van Ierland en Schotland, en in Noorwegen en Zweden. Zij werden gevormd toen Noord-Amerika en Europa op elkaar botsten en een groot continent vormden. Zo’n 100 miljoen jaar gelden brak dit continent weer en ontstond de Atlantische Oceaan.
Je kunt vaak plooien zien in steile rotsen in met name bergachtige gebieden. De eenvoudigste plooien zijn de anticlinalen (opwaartse plooien) en de synclinalen (neerwaartse plooien). Soms hellen plooien over (overhangende plooien) of vallen zij zelfs (liggende plooien). Bij plooibreuken is het bovenste deel losgerukt en vaak kilometers in horizontale richting verschoven.

          b09000c8c8d7de04d6db251bf5b6d9a0cGxvb2lp

Breuken

De bewegingen van de platen kunnen het gesteente bij de rand van de plaat doen scheuren. Zo ontstaan langgerekte breuken. Soms worden blokken land langs breuklijnen omhoog gestuwd, met als gevolg de vorming van bergen als de Sierra Nevada in Californië. Andere blokken worden langs twee min of meer evenwijdige breuklijnen omhoog gestuwd. De randen van dit soort gebergten rijzen vaak steil uit het omliggende landschap op. Nog terwijl gebergten stijgen, zijn ze onderhevig aan slijtage door erosie. Vooral in de bergachtige gebieden is de erosie sterk door de steile hellingen en het grotere effect van de zwaartekracht. Door de vorst gespleten rotsen vallen naar beneden en worden afgevoerd door gletsjers. Sommige brokstukken vormen puinhellingen of taluds en worden uiteindelijk door snelstromende bergriviertjes meegenomen. Al deze natuurkrachten bepalen samen met de platentektoniek het spectaculaire berglandschap.

                          64691865acd4ad082ade5b5f39320164c2llcnJh                           De Sierra Nevada in de Verenigde Staten is het gevolg van een blokbreuk.

 

11/01/2017 23:30

Reacties (0) 

Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert