Waterplanten - Het plantenleven in rivieren, meren en sloten

Door Aicha1968 gepubliceerd in Planten

Sommige van de meest fascinerende en kleurrijkste planten zijn te vinden in rivieren, vijvers en sloten. Ze variëren van drijvend onkruid tot bloeiende waterlelies en vleesetende insectenvallen.

                 5b9567690c8e685bf29d8c43f5995ce5.jpg

Er bestaat een opmerkelijke verscheidenheid aan waterplanten. Er zijn complete bloeiende planten die nauwelijks groter zijn dan een speldenknop en andere met bladeren die een doorsnede hebben van 2,4 m en sterk genoeg zijn om een klein kind te dragen. Verder zijn er waterplanten die zo snel groeien dat ze het succes van de Karibadam in de Zambesi-rivier (Zimbabwe) bedreigen en kleine vleesetende plantjes die onder het wateroppervlak schuilen om ieder insect dat in de buurt komt te grijpen.

Water kan een vijandige omgeving zijn, maar de meeste planten hebben zich zodanig ontwikkeld dat ze er voordeel van hebben. De planten die we hier beschrijven, zijn zeldzame waterplanten die te vinden zijn in vijvers, tropische poelen in botanische tuinen en in aquaria. Maar zelfs de meer gewone waterplanten zijn het bestuderen waard en vele ervan spelen een belangrijke rol in de ecologie van vijvers en rivieren omdat ze voedsel voor vissen en andere waterbewoners leveren en zuurstof aan het water geven.
709f5f3e2479cb21f8f3976dbb3ebd53cmV1emVuDe koningin van alle waterplanten moet wel de reuzenwaterlelie Victoria amazonica zijn, die vroeger Victoria regia werd genoemd. De bladeren kunnen een doorsnede tot 2,4 m hebben en door de opstaande bladrand en de versterkte onderkant zijn ze erg sterk. Een onbeschadigd volwassen blad kan een gewicht van 22,5 k dragen en het draagsysteem aan de onderkant van de bladeren inspireerde bij het ontwerp voor het dak van het Crystal Palace, dat in 1851 in Londen werd geopend ter ere van de Wereldtentoonstelling. Er bestaan foto’s van kinderen die op een blad zitten, maar in het Amazonegebied is de gewone bewoner van de bladeren de Jacana of lelieloper, die zijn nest op de bladeren bouwt.

a01ef14cfea1aaacee576832f80ab8dab25kZXJr

De onderkant van de bladeren is niet alleen erg sterk, maar ook goed bewapend. Vlijmscherpe stekels op de nerven maken het voor bladetende vissen en zoogdieren zoals de Amazone zeekoe onaantrekkelijk voedsel. Sommige reuzen waterlelies zijn gevonden in water van ca. 6,7 m  diep, geworteld in de bodem, hetgeen betekent dat de bladstengel zowel als het blad van enorme afmetingen moet zijn. 

Miniatuurplanten

b367e525a7e574817c19ad24b7b35607d29sZmZp

Leden van het genus Wolffia zijn maar 1 mm lang en de hele plant lijkt op een ovaal of rond blaadje. Ze komen drijvend voor in langzaam stromende stroompjes of vijvers vrijwel overal ter wereld. In Noord-West-Europa vinden we één soort. Ze hebben geen wortels of stengels en zien eruit als groene blaasjes. De bloemen die zelden verschijnen, moeten wel heel simpel zijn om op zo’n klein plantje te passen en hebben één stamper en één meeldraadje.

Snelgroeiende planten

Zelfs in Nederland inheemse waterplanten zoals eendenkroos (Lemna spp) kunnen zich heel snel voortplanten en beslaan al gauw het hele vijveroppervlak. Maar in tropische gebieden, waar het water warm is, groeien sommige planten extreem snel.

a62344a91db0bb372d136f651af0ac97d2F0ZXJo

 De waterhyacint (Eichornia crassipes) die soms in aquaria wordt gehouden evenals in buitenvijvers, is in sommige landen een waren plaag. De planten drijven omdat de basis van de bladstengels is gevuld met lucht. Vanwege zijn aantrekkelijke blauwe bloemen wordt de plant in verschillende landen geïmporteerd, maar zonder de natuurlijke controles  om de groei in evenwicht te houden is het een onkruid geworden in gebieden waar het water warm genoeg is, zoals Florida.
De plant is ook uitgezet in rivieren zoals de Nijl en de Kongo, waar hij ook een plaag is geworden . In de Amazone, waar de plant vandaan komt groeit hij niet zo snel uit de hand omdat daar predatoren zijn die de populatie in evenwicht houden en met hoog water spoelt ieder jaar een enorme hoeveelheid de zee in. In landen waar de plant een plaag is geworden, heeft men geprobeerd de overvloedige groei praktisch te gebruiken. In delen van Brazilië dienen de planten als veevoeder en in India voor de productie van methaan door middel van rotting.
De watervaren Salvinia auriculata vermenigvuldigt zich snel en groeit snel en wordt eveneens geoogst voor de productie van methaan. De salvinia woekerde in het Karibameer in de Zambesi kort nadat de sluisgaten van de beroemde Karibadam werden gesloten.
De plant werd zo’n probleem dat men kostbare barrières moest bouwen om de planten uit de turbines van de waterkrachtcentrales te weren.
De watersla (Pistis statiotes) is ook een plant die we in aquaria aantreffen en ’s zomers in buitenvijvers. De plant kan zich razend snel vermenigvuldigen door horizontale uitlopers die nieuwe plantjes vormen als ze afbreken. In meren en langzaam stromende rivieren in de tropen is hij inheems en vermenigvuldigt zich soms zo snel dat de planten aan de buitenste randen de oevers opgeduwd worden als het wateroppervlak gevuld is.

Watervarens

80e4e458131f4edc49cacad3ec586437ZmVlZW5t

De term watervarens lijkt onlogisch en de planten lijken dan ook niet op de varens die we kennen. De reeds genoemde salvinia is een varen, maar een soort die we vaker aantreffen in tuinvijvers en aquaria is het feeënmos (Azolla caroliniana). De individuele plantjes zijn klein, maar als het water warm is vermenigvuldigen ze zich snel en bedekken spoedig een groot oppervlak. Deze interessante plant leeft samen met bacteriën die stikstof vasthouden en wordt op sawa’s in Japan uitgezet om de rijstplanten te voorzien van stikstof.

Vleesetende planten

Iedereen kent de fascinerende en spectaculaire vleesetende planten op het land, zoals de Venusvliegenval en de zonnedauwsoorten en de grote exoten zoals de bekerplanten. Er zijn echter ook vleesetende planten die grotendeels onopgemerkt in het water leven.
3acb2a202ae4bea8840224e6fce16fd0YmxhYXNqDe bekendste is het blaasjeskruid (Utricularia vulgaris) die voorkomt in sloten, vijvers en moerassen in Europa, Siberië, Noord-Afrika en Noord-Amerika. De plant houdt een soort winterslaap op de bodem van de sloot, maar in het voorjaar komt hij aan de oppervlakte en produceert een lange stengel met veel vertakkingen en bladeren net onder het wateroppervlak. De stengel kan ca. 4m lang worden, maar de blaasjes aan de onderkant van de bladeren vormen het meest boeiende deel van de plant. Ze worden geleegd door speciale klieren en afgesloten door een valdeur. Als de haartjes aan de ingang worden aangeraakt, bijvoorbeeld door een watervlo, springt de ingang open en wordt de prooi het blaasje ingezogen door de zuiging van het water. Het water wordt langzaam weer afgescheiden maar de prooi blijft gevangen en wordt verteerd door enzymen en bacteriën.
4b17d3264fd9070a5be706c853ccd720YWxkcm8uDe waterradplant (Aldrovanda vesiculosa) is een meer exotische plant uit India, Azië, Noord-Austalië, Japan en Europa. In 1877 toonde Darwin de gelijkenis met de Venusvliegenval al aan in de manier waarop de plant zijn prooi vangt. Hij beschouwde hem als een kleine in het water levende soortgenoot van de Venusvliegenval en toonde aan dat hij enzymen uitscheidde om de prooi te verteren. Het plantje drijft onder water in moerassen en stilstaand water. De bladeren die een bijzondere vorm hebben en speciaal aangepast zijn werken als kleine vallen. Ze kunnen zich razendsnel sluiten en hebben talloze naar binnen gerichte tandjes waardoor de prooi niet kan ontsnappen. Soms wordt de plant verkocht voor aquaria maar daarin is de plant moeilijk in leven te houden.

Tropische waterlelies

Waterlelies, de mooiste van alle waterplanten, hebben meestal witte, roze, rode of gele bloemen die op het water drijven. Bij tropische waterlelies echter staan de bloemen op lange stengels boven water en zijn soms blauw. In verwarmde binnenvijvers van botanische tuinen zijn ze soms te zien. De bladeren van de meeste waterlelies zijn platte schijven die op het water drijven. De meeste soorten zijn dagbloeiers, maar sommige openen hun bloemen alleen 's nachts. De Egyptische lotus Nelumbo nucifera is een waterlelie met bloemen die op stengels boven het water groeien. Zaden die werden opgegraven en naar schatting duizend jaar oud waren, heeft men met succes laten ontkiemen. 5460b9ea1986ec386cb64df22dff37bebG90dXMx

 

11/01/2017 22:18

Reacties (2) 

1
25/10/2017 01:42
Prachtig artikel
25/10/2017 19:34
Dank je wel, Yneke!
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert