Tradities rond Oud- en Nieuwjaar – knallend het jaar uit!

Door ZiaRia gepubliceerd in Huis en tuin

ac483a7cfa81664cdd55c25262ab00a8_medium.Rond de jaarwisseling wordt er vrijwel overal ter wereld veel vuurwerk afgestoken. Een traditie van herrie maken, die overigens al heel oud is en in veel culturen voorkwam. Waarom deed men dat eigenlijk, al dat kabaal?

Boze geesten verdrijven met kabaal

Oorspronkelijk was de herrie bedoeld om kwade geesten, ronddolende zielen, duivels en demonen af te schrikken en weg te jagen. Vroeger had het lawaai in de Oudejaarsnacht dus een duidelijke functie. Door veel lawaai te maken met stokken en trommels trachtte men alles wat rondspookte en duivels en demonisch van aard zou zijn rond de jaarwisseling van huis en haard te verjagen, zodat men onbevreesd het nieuwe jaar in kon gaan. Nu lijken de zaken soms wel omgedraaid; of het juist de kwade geesten, ronddolende zielen, duivels en demonen (maar dan in mensengedaante) zijn, die de brave burgers en buitenlui de stuipen op het lijf jagen met oorverdovende herrie en knallen.

Buskruit en andere explosieve stoffen voor de lol

ca356a4e8221324fe39e5be51454b919_medium.Later, toen men eenmaal explosieve stoffen zoals buskruit had ontdekt, werd er op Oudejaarsavond door degenen, die een geweer hadden, ook wel met veel bombarie in de lucht geschoten. Op het platteland ontstond in de recentere geschiedenis de traditie van het carbidschieten. Carbidschieten, ook wel carbuurschieten of pulleschieten genoemd, is het afschieten van wat carbid (Calciumcarbide) in meestal een melkbus, maar soms ook in een verfbus. Het carbid ontploft met een luide knal en het deksel van melkbus of verfbus wordt tot algemeen genoegen meters ver geblazen. Carbidschieten is een typische bezigheid op het platteland voor rond Oud en Nieuw, maar wordt ook wel gedaan op de avond van een ondertrouw of van een bruiloft.

Vuurwerk een vinding van de Chinezen

84f81b127226d17cb1027b078e4e9922_medium.Het waren overigens de Chinezen, die al in de 9e eeuw het buskruit hadden uitgevonden. En toen men met deze nieuwe, explosieve stof ging experimenteren, om te zien waarvoor het het beste kon worden gebruikt, kwamen daar verschillende soorten vuurwerk uit voort. Nog tijdens de Tang-dynastie (7e-10e eeuw) werd op grote schaal begonnen met de productie van vuurwerk in vooral de oude stad Liuyang. Wetenschappers verzamelden zich er en legden zich toe op het verfraaien van de speciale effecten en de kracht van het vuurwerk. In China gebruikte men het vuurwerk in de eerste plaats toch ook vooral bij religieuze ceremonies om boze geesten te verdrijven. Echter, Chinese militairen gebruikten het ook voor de verlichting van grote legerkampen en om ver gelegen troepen signalen te geven.

Vuurwerk verovert Europa

8c3f2256006c1114e9742c55c33d76d0_medium.De voortschrijdende handel van onder meer de Arabieren en de Venetianen met de Chinezen zorgden er uiteindelijk voor dat ook vuurwerk met andere exotische, oosterse producten naar Europa werden gebracht.

Het vuurwerk viel enorm in de smaak bij vooral de koningshuizen en rijke adel. Aan menig Europees hof werd sindsdien op hoogtijdagen een vuurwerkspektakel opgevoerd.

Vuurwerk voor de machthebbers

Ook in de Nederlanden maakte men wel gebruik van vuurwerk om feestelijkheden op te luisteren, zoals bijvoorbeeld in 1648 ten tijde van de Vrede van Münster. In 1678 verscheen zelfs het boek Pyrotechnia, of Meer dan hondertderleye konstvermakelijcke vuurwerken, dat door ene Daniel Manlyn was vertaald uit het Engels. Het Britse origineel was geschreven door John Babington, een militair en een wiskundige. Hierin werd toegelicht, hoe men zelf vuurwerk in de juiste verhouding met de juiste effecten kon samenstellen.

bd5adc6d8e0eddc496a1c8b81ed6c44a_medium.

Toch bleef het kopen, hebben en afsteken van vuurwerk nog enkele eeuwen voorbehouden aan de heersende en militaire machthebbers. In Nederland was het zelfs tot begin van de 20e eeuw een ieder (zonder vergunning) verboden om vuurwerk af te steken.

Vuurwerk voor de burgerij?

4e5eade58bba8c416c3828296923db4d_medium.Pas in de 18e eeuw kwam het goedje voor het eerst voor wat betreft de prijs binnen bereik van de gewone burgerij. Winkeliers adverteerden in deze tijd voor het eerst met voetzoekers en vuurpijlen, die iedereen in principe kon kopen. Natuurlijk kon alleen de rijke burgerij zich dit in die tijd veroorloven; de gewone man had al moeite genoeg om het dagelijks brood bij elkaar te scharrelen. In de 19e eeuw breidde het vuurwerkassortiment zich langzaam uit: er kwamen bijvoorbeeld zevenklappers en rotjes bij. In de eerste decennia van de 20e eeuw groeide de belangstelling voor vuurwerk en raakten onder meer de zogenaamde ‘gillende keukenmeiden’ in trek. Echter, door de twee wereldoorlogen in deze eerste helft van de eeuw ging alle nadruk (en buskruit) al heel snel naar wapentuig. Bovendien hadden miljoenen mensen, na alle beschietingen en bombardementen, erna ook voorlopig meer dan genoeg van explosies en lawaai.

Vuurwerk voor Jan en alleman!

e17e4325ee3f34b30186dfa509ef0e67_medium.Het zou tot ongeveer de jaren 1960 duren, toen de welvaart in Nederland in het algemeen sterk was gestegen, voordat vuurwerk weer in het vizier van de gewone man kwam. In die tijd was het vuurwerk nog uitsluitend van Hollandse of Duitse makelij. In de jaren 1970 kwam de import van Chinees vuurwerk op gang. Het knalvuurwerk was in die tijd nog niet wettelijk begrensd en er kwam zwaarder en zwaarder vuurwerk op de markt. Niets leek te gek en alles kon, hetgeen menig vuurwerkslachtoffer heeft opgeleverd. Rond de jaren 1980 ging de nieuwe vuurwerkwetgeving van kracht. Dit betekende in de praktijk dat zware knallers, ongeleid bewegend vuurwerk, zoals voetzoekers, gillende keukenmeiden en luchthuilers, sputniks, zwaar siervuurwerk en vuurpijlen, die zwaarder waren dan 20 gram, van de markt verdwenen. Het leek er even op dat vuurwerk veiliger werd. Siervuurwerk knalde zelfs bijna niet meer.

Illegaal vuurwerk uit België

In de jaren 1990 ontdekten vuurwerkfanaten, dat er in België andere, minder strikte vuurwerkregelingen heersten en dat er daar indrukwekkender vuurwerk te halen viel. En menig Nederlander betaalde grof voor het Belgische vuurwerk, om maar de mooiste effecten, maar het liefst de zwaarste knallen te kunnen laten horen. Of het nu illegaal en in feite levensgevaarlijk was, daar maalde men niet om.

Vuurwerk zelf knutselen?

06ba104f5961ce4c6a09c3af0e8e9029_medium.Een andere tendens, die in al die tijd vooral onder jongeren ontstond, was het zelf knutselen. Hetzij om met oud vuurwerk nieuwe knallers te maken, hetzij om met explosieve stoffen zelf vuurwerk te maken. Dat dit op zijn zachts gezegd dom en onhandig is, kunnen inmiddels (te) veel (vooral) jonge mannen getuigen, die ogen, vingers, handen of zelfs benen moeten missen. Als ze het al overleefd hebben.

Vuurwerk in de 21e eeuw

De vuurwerkindustrie is intussen zowel in het binnenland als in het buitenland sterk ontwikkeld. Men biedt de mooiste collecties aan van siervuurwerk en de kwaliteit ervan is inmiddels goed, hoewel er door onvoorzichtig of onoordeelkundig gedrag elk jaar weer gewonden en doden door het vuurwerk te betreuren zijn. Verder lijkt het 500 grams-vuurwerk in deze tijd een feit geworden te zijn. Het knallend vuurwerk mag nu overigens officieel een niveau halen van 156 decibel.

8585edef574c583318d1be07bae1e3c2_medium.Toch ergeren veel vooral oudere mensen zich enorm aan het geknal, reden waarom veel gemeenten binnen hun grenzen experimenteren met vuurwerkvrije zones (daar mag het dus niets worden afgestoken). Grote gemeentes proberen het vuurwerk te centraliseren door zelf een grote vuurwerkshow rond de jaarwisseling te geven. Of het allemaal helpt om ongelukken en ergernissen te voorkomen? Ik weet het niet.

Hoe dan ook lijkt een nieuwjaarsnacht zonder vuurwerk in onze moderne tijd niet meer mogelijk te zijn.

 

Verteld door:

© ZiaRia.

 

67224971ca9920841018f893c20db05c_medium.Kijk voor andere artikelen en verhalen eventueel ook eens naar:

Tradities-rond-Kerstmis-in-de-Verenigde-Staten-(1)-Santa-Claus-en-Chris-Cringle

Tradities-rond-Kerstmis-in-de-Verenigde-Staten-(2)-The-Elf-on-the-Shelf

Tradities-rond-Kerstmis-in-Itali@e-Presepio-Pandoro-en-Panettone

Tradities-rond-Kerstmis-in-Rusland-Grootvader-Vorst-en-de-Sneeuwmaagd

Tradities-rond-Kerstmis-in-Scandinavi@e-het-Julefeest

Of lees verder op:

https://tallsay.com/ziaria of

https://ziariasblog.wordpress.com/

Stap over naar Essent

Help deze website en onze schrijvers, stap over naar Essent als energieleverancier.
27/12/2016 15:11

Reacties (18) 

2
29/12/2016 17:17
Gewoon helemaal verbieden, die rommel. Dat is beter en gezonder voor mens en dier.
2
29/12/2016 17:29
Helemaal mee eens.
30/12/2016 06:43
Zeker weten.
07/01/2017 13:31
vind ik ook!
2
28/12/2016 17:21
Interessant verhaal, vuurwerk is veel gevaarlijker dan men denkt, een buurjongen had een hele kamer vol illegaal vuurwerk, ieder jaar hielden wij ons hart vast, bang dat er iets gebeurde, zijn halve familie was bij de politie maar die deden niets en waren bij het afsteken ervan gewoon erbij, schandalig.
1
29/12/2016 06:35
Dat is het zeker, levensgevaarlijk al dat spul!
1
28/12/2016 16:34
het is interessant om meer te weten over de achtergrond. Graag gelezen.
In Nederland is men meer bezig met vuurwerk dan in België (alhoewel het de laatste jaren ook meer opkomt)
3
28/12/2016 13:29
Siervuurwerk, vanaf een afstand bekeken, is best wel mooi.
Al dat privé geknal mag wat mij betreft per direct verboden worden. Gelukkig woon ik in een klein dorpje in de heuvels op het platteland van Bali. Het vuurwerk wat hier met oud en nieuw wordt afgestoken, is te verwaarlozen.
1
28/12/2016 08:42
Voor ons alleen siervuurwerk en dan ook nog eens zeer bescheiden. We mogen altijd alleen een dag later ook de rommel van de buurman opruimen.
1
28/12/2016 08:15
Ik ben heel blij dat onze oudste kat nergens last van lijkt te hebben. Bij onze andere kat en onze hond van nog geen jaar ziet het er ook naar uit of het wel losloopt. Al weet ik nog niet hoe het op oudejaarsavond is. Maar onze vorige hond was bang voor vuurwerk, al was die wel overal bang voor moet ik zeggen.
1
28/12/2016 08:04
vuurwerk is mooi maar onze honden raken totaal van slag er door
28/12/2016 14:50
Mijn katten ook.
Copyright © 2016 Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden. Tallsay.com is onderdeel van Plazilla Ltd.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert