Orson Welles, zeer getalenteerd maar miskend filmmaker

Door Asmay gepubliceerd in Film en entertainment

9c3546374157550c9bdc314fe40987e2_medium.Orson Welles was een zeer getalenteerd man. Zowel als radiomaker, als acteur in het theater en in de film en als regisseur heeft hij zijn sporen verdiend. Welles was een intelligent, maar ook controversieel man, omdat hij steeds de grenzen van het maatschappelijk geaccepteerde en toelaatbare opzocht.

Rechts: Orson Welles in 1937.

Mede daardoor kreeg hij zeker in zijn vaderland, de Verenigde Staten, bij lange na niet de erkenning, die hij verdiende, hetgeen hem jarenlang deed uitwijken naar Europa. Toch verwierf hij 2 sterren op de Hollywood Walk of Fame, één voor zijn filmcarrière, op 1600 Vine Street, en één voor zijn radiowerk, op 6652 Hollywood Boulevard.

Achtergrond van Orson Welles

Welles werd geboren op 6 mei 1915 in Kenosha, Wisconsin, aan de westkust van Lake Michigan en ten noorden van Chicago. Zijn vader was een succesvol uitvinder en zakenman, zijn moeder een getalenteerd concertpianiste. Hij had een oudere broer, Richard, waarmee hij nauwelijks een band had. Richard was niet slim en toonde geen speciale talenten, hetgeen voor de ouders een grote teleurstelling was. Alle ogen (en verwachtingen) waren daarom gericht op de jonge Orson, die wel blik gaf van intelligentie, interesses en talent.

3ea482356a4438897e2a9130970c7333_medium.Zijn moeder nam zijn opleiding zelf ter hand. Zij zorgde ervoor dat hij goed piano leerde spelen en vloeiend Frans sprak. Daarnaast las zij hem uit de werken van Shakespeare voor.

Links: Orson Welles en Jeanette Nolan in Macbeth.

Misschien omdat Orson als kind een zwakke gezondheid had en te kampen had met overgewicht, bouwden zijn ouders zorgvuldig aan zijn zelfvertrouwen. Zoals hij later zelf zei: “Alles wat ik deed, deed ik gewèldig. Iedere tekening was een meesterwerk. Van mijn ouders heb ik nooit een negatief woord te horen gekregen.” Helaas stierf zijn moeder toen Orson 8 jaar oud was. Op zijn 15e verloor hij ook zijn vader, waarna Dr. Maurice Bernstein uit Chicago zijn voogd werd.

Orson Welles en de roep van het theater

abd4cce0d52c7c65633890495a405a00_medium.Tijdens zijn schoolopleiding kreeg Welles de smaak van het acteren te pakken. Hij stond menig keer op het schooltoneel in onder andere Shakespeare-voorstellingen.

Links: cast van "Too much Johnson"; Orson Welles met (op schoot) Virginia Nicolson.

Zodra hij dan ook van school kwam, zocht Welles aansluiting bij een theatergezelschap. Het lukte hem uiteindelijk toegelaten te worden tot het New Yorkse gezelschap van Katherine Cornell, waarbij hij in 1934 zijn debuut maakte. Hij ontmoette er tevens zijn eerste vrouw, Virginia Nicolson.

Orson Welles en de radioversie van “The War of the Worlds”

b91784ad085b9f9bc6f01569b270d5b6_medium.In 1938 kreeg Welles de gelegenheid een gedramatiseerde bewerking voor de radio te maken van "The War of the Worlds", gebaseerd op het verhaal van H.G. Wells. Op 30 oktober 1938 werd het hoorspel uitgezonden. De ‘verslaggeving’ van de inval van de wezens van Mars in het hoorspel was echter zo levensecht, dat vele luisteraars dachten dat het echt was gebeurd. Er brak in het hele land paniek uit. Mensen sloegen op de vlucht, sommigen pleegden zelfmoord.

De volgende dag moest Welles publiekelijk zijn excuus maken, maar zijn naam en faam waren gevestigd. Het incident is sindsdien als schoolvoorbeeld van massahysterie en –waanbeelden de boeken in gegaan.

Orson Welles en Hollywood

4a366a348b04bab3f444c4a8c3db16c4_medium.Naar aanleiding van de radio-uitzending kreeg Welles een aanbod van één van de grote Amerikaanse filmmaatschappijen om een film te regisseren.

Het werd “Citizen Kane”, redelijk sterk gebaseerd op het levensverhaal van de megalomane, machtige en rijke William Hearst. Welles speelde zelf de hoofdrol. Hij kreeg als regisseur de vrije hand en bracht de film uit in 1943. William Hearst was des duivels en wilde de studio betalen om de film te verbranden. De studiobazen schrokken van de weinig conventionele stijl van de film. De filmcritici waren laaiend enthousiast, het publiek bleef verdeeld. Volgens vele filmmakers en –critici is de film tot op de dag van vandaag één van de beste, zo niet DE beste film ooit gemaakt.

Welles mocht meer films maken, zoals “The Magnificent Ambersons” (1942), echter de filmstudio greep in bij de montage van de film en bepaalde in grote mate welke scènes wel en welke niet werden opgenomen. Hoewel de film uiteindelijk in niets meer leek op Welles’ ideeën, ging hij de strijd niet aan. In plaats daarvan was hij alweer met een nieuw project bezig. Zo volgden nog films als “The Stranger” (1946), “The Lady from Shanghai” (1947, met Rita Hayworth) en “Macbeth” (1948), waarin Welles tevens steeds de hoofdrol speelde.

Orson Welles ‘in ballingschap’ in Europa

1cecd4c109744d97e7e6ba255286b208_medium.De alomvattende macht en controle van de filmstudio werd Welles uiteindelijk teveel en hij vertrok in 1948 naar Europa, waar hij met open armen werd ontvangen. Hij speelde achtereenvolgens in enkele Italiaanse films en maakte verschillende radio- en tv-producties in Groot-Brittannië. Welles speelde verder nog in de gedenkwaardige Brits-Amerikaanse film “The Third Man” (1949), waar hij (net als in "Citizen Kane" wederom) tegenover zijn vriend en collega Joseph Cotton speelde.

Met zijn eigen geld financierde Welles de film “Othello” (1949-1952) en deed er enkele jaren over voordat de film af was. Hetzelfde deed hij met de film “Mr. Arkadin” (1954-1955), maar het resultaat stelde hem teleur en hij wilde er uiteindelijk zijn naam als regisseur niet aan verbinden.

Orson Welles intermezzo in de Verenigde Staten

b190f6fc08a82dc27ea72a674368df1f_medium.In 1956 keerde Welles terug naar Hollywood. Hij begon met een filmproject voor Desilu, de studio van Lucille Ball en haar echtgenoot Desi Arnaz en speelde ook mee in een aflevering van “I love Lucy”. Vervolgens werd Welles – op aandringen van acteur Charlton Heston – gevraagd als acteur en regisseur voor de film “Touch of Evil” (1958). De film had een ware sterrencast (Orson Welles, Charlton Heston, Janet Leigh, Marlene Dietrich, Joseph Calleia, Zsa Zsa Gabor en Akim Tamiroff). Opnieuw nam de studio aan het eind van de film het heft in handen. Welles protesteerde, maar tevergeefs. Verbitterd week hij in 1959 opnieuw uit naar Europa.

Orson Welles opnieuw in Europa

Welles startte met een nieuw filmproject in Spanje: “Don Quixote”. Daarnaast bleef hij in andere films spelen, mede om genoeg financiën te vergaren, zoals in “Crack in the Mirror” (1960), “The Trial” (1962), “Chimes at Midnight” (1966), “The Immortal Story” (1968). Toen hij uiteindelijk in het editing-stadium van “Don Quixote” was aanbeland, keerde hij in 1970 opnieuw terug naar de V.S. en liet de film voor wat hij was. (Film werd later door anderen voltooid.)

Orson Welles definitief terug naar de Verenigde Staten

c00e658cc957cf7d8f2b2a4b7d0d4b7e_medium.Eenmaal terug in de V.S. begon Welles op aandringen van vrienden aan een ‘tournee’ langs de tv-netwerken, waar hij een graag geziene gast in talkshows werd. Met zijn diepe, karakteristieke stem sprak hij vervolgens vele films, tv-series, documentaires en tekenfilms in. Daarnaast bleef Welles echter filmen, van het ene filmproject naar de andere documentaireserie.

Orson Welles privéleven

29e8f4df49fca3c7bb8f4de5750c24b2_medium.Welles trouwde in 1934 met Virginia Nicolson. Het stel kreeg een dochter, Christopher (27-3-1938). Door Welles’ vele romances en slippertjes, gaan de twee in december 1939 uit elkaar. Begin 1940 is de scheiding rond.

Links: Orson Welles en Chris, 1939.

Volgens geruchten zou Welles met zijn (getrouwde) minnares Geraldine Fitzgerald een zoon hebben gekregen, Michael Lindsay-Hogg (5-6-1940). Geraldine bleef met het kind bij haar echtgenoot. Michael heeft jaren later de verwantschap via (vroege) DNA-tests proberen te bewijzen, maar deze gaven  geen uitsluitsel.

d8a91c6dfc62560a2c987f0742a0bf8a_medium.Welles had zich toen overigens al in een romantisch avontuur gestort met zijn jeugdidool, de Mexicaanse filmster Dolòres del Rio. De twee vertoonden zich echter pas in 1941 in het openbaar, toen Dolòres haar echtscheiding er door had.

Links: Orson Welles, Rita Hayworth en dochter Rebecca, 1945.

Toch bleef Welles ook haar niet trouw; in 1943 ontmoette hij Rita Hayworth. Dolòres keerde terug naar Mexico, Welles trouwde hetzelfde jaar met Rita. Dit stel kreeg weer een dochter, Rebecca (17-12-1944 tot 17-10-2004). Maar ook dit liep niet goed af en in 1947 scheidden de twee.

6dc8fd757e202aebd035a443fbab7217_medium.In 1955 huwde Welles de Italiaanse actrice Paola Mori (geboren als baronesse Paola di Girifalco), die de rol van Raina Arkadin speelde in zijn film, “Mr. Arkadin” (1955). Ook dit koppel kreeg een dochter, Beatrice (13-11-1955).

Links: Orson Welles, Paola Mori en hun dochter Beatrice, 1957.

Al snel verloren de beide echtelieden echter de interesse in elkaar en leefden vaak lange perioden van elkaar gescheiden. Het huwelijk bleef overigens in stand. Volgens Welles enerzijds, omdat Paola katholiek was en dus niet kon scheiden, anderzijds, omdat zij graag ‘Mrs. Orson Welles’ wilde blijven.

2329293b9f5654f6990a3edbe723ce91_medium.In 1961 ontmoette Welles tijdens de opnamen van zijn film “The Trial” in Zagreb de 20-jarige Olga Palinkaš. Hij gaf haar de artiestennaam Oja Kodar (‘Oja’ zoals haar zus haar noemde, ‘Kodar’ naar de Kroatische uitdrukking ko-dar : ‘als een cadeau’). Oja speelde in vrijwel alle films, die Welles sindsdien maakte en werd zijn levensgezellin tot zijn dood.

Orson Welles en zijn gezondheid

879be6fa08a43be65cc22531ffacd840_medium.Welles was van kind af aan altijd groot en zwaar geweest; op zijn 13e woog hij al 81 kilo. Eenmaal volwassen stak hij met zijn 1.87 m boven de meeste Amerikanen uit. Rond zijn 40e woog hij al 130 kilo. Voor zijn filmrollen onderwierp Welles zich aan crashdiëten en afslankpillen, en hees zich zo nodig in strakke korsetten. Toen hij eenmaal ouder werd en zijn gewicht geleidelijk nog meer toenam naar meer dan 160 kilo, leed hij – mede door zijn ronduit Bourgondische leefwijze – aan (morbide) obesitas.

Op de avond van 9 oktober 1985 was Welles nog in de studio voor de opnamen van een interview in het TV programma “The Merv Griffin Show”. De volgende morgen werd hij dood in zijn huis gevonden. Welles stierf op 70-jarige leeftijd aan een hartaanval.

 

ASMAY.

© 2015 Foto's: Wikimedia Commons.

 

Rechtsonder: één van de twee Orson Welles sterren op de Hollywood Walk of fame.

61c8837be747bb366c8eaa76767d52be_medium.Zie ook:

Gebroeders-Lumière-en-het-ontstaan-van-de-film

Walt-Disney-grondlegger-van-het-Disney-imperium

Horst-P-Horst-modefotografie-tot-kunst-verheven

Steve-McCurry-de-fotograaf-achter-The-Afghan-Girl

Robert-Doisneau-subliem-straatfotograaf-van-Parijs

Of lees verder via:

https://tallsay.com/asmay of

https://asmay.wordpress.com/ of

https://tallsay.com/asmaysrecepten of

https://asmaysrecepten.wordpress.com/

07/12/2016 07:44

Reacties (3) 

1
07/12/2016 08:19
Wel eens een film van hem gezien, 'De Derde Man' komt daarbij in mijn herinnering. Indrukwekkend was hij in zijn rol van slechterik.
1
07/12/2016 08:13
Ik ken wel een aantal van zijn (oude) films, bijzonder intrigerende persoonlijkheid en een goed acteur.
1
07/12/2016 08:09
Boeiende man, maar ik ken zijn films niet; toch maar eens opzoeken.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert