Japan: de Geisha als mysterieus en tijdloos stijlicoon

Door Asmay gepubliceerd in Reizen en vakantie

b521fa01b709f932821831a3a1720ef5_medium.De Japanse geisha is een uniek, maar wereldberoemd stijlicoon, waarbij vooral het esthetische element van groot belang is. De geisha leeft en leefde altijd in een besloten wereld, waartoe maar weinig Japanners toegang konden verkrijgen. Hierdoor deden vele verhalen de ronde over wat  geisha's zouden zijn.

Linksboven: hedendaagse geisha's in Kyoto.

Vooral in het westen, waar niets bestond wat met het Japanse fenomeen te vergelijken was, werd de geisha al snel gezien in het licht van prostitutie en onderdrukking. Toch doet dit geen recht aan de werkelijkheid van vandaag.

Wat is een geisha?

'Geisha' betekent letterlijk: 'iemand die kunsten (gei ) beheerst' en als gastvrouw en artieste optreedt om een avond zo  aangenaam mogelijk te laten verlopen.

becbbab7be8728a7b16e805081a048b4_medium.Links: eind 19e eeuw, een gast wordt verwelkomd in het theehuis.

In deze wereld hebben, als grote uitzondering in het mannelijke bolwerk Japan, de vrouwen altijd de macht gehad in zowel de kunsten als de organisatie.

Geisha's zijn dus Japanse meisjes, die er hun beroep van maken om gasten in theehuizen en restaurants - die in Japan van oudsher uitsluitend bezocht mochten worden door mannen - te onderhouden en te amuseren. Dit geschiedt door onder meer door muziek, zang, dans, voordracht, sketches, conversatie en spel. Een geisha was zeker geen prostituee; dat was het terrein van de courtisanes. Vroeger bestonden theehuizen vaak uit twee verdiepingen. De courtisanes bleven op de open begane grond en vonden daar hun klanten, de geisha's ontvingen hun (meestal hooggeplaatste) gasten echter op de besloten eerste verdieping.

Hoe word je een geisha?

De geisha's kwamen vroeger vooral voort uit arme families. Mooie en tengere meisjes werden vaak op jeugdige leeftijd door hun ouders 'verhuurd' (contract voor een vrij groot aantal jaren) of 'verkocht'  aan een geisha-huis in ruil voor kost, inwoning en een opleiding. Meisjes konden al vanaf 6 à 7 jaar in de klasjes van het geisha-huis zitten, maar hun werkelijke opleiding verliep meestal van hun 10e tot hun 16e of soms 18e jaar.

ed40bf80174f00e9ff4c673a8dab9576_medium.

Groepje zeer jonge maiko, rond 1900.

Geisha's kregen en krijgen altijd een voortreffelijke opleiding, meestal specifiek gericht op bekwaamheid in muziek, zang, dans, kalligrafie, bloemschikken, conversatie, voordrachten en het uitvoeren van ceremonieën (bijvoorbeeld de theeceremonie).

4452c08b202d4f56b20fd0e35a99fa44_medium.Tegenwoordig kiezen veel meisjes op oudere leeftijd (bijvoorbeeld direct na hun middelbare schoolopleiding) zelf voor een vervolgopleiding als geisha, waarvoor zij dan meestal naar Kyoto moeten verhuizen.

In deze opleidingsperiode worden de meisjes maiko (dansmeisjes) genoemd en krijgen een gedegen opleiding in alle facetten van het traditionele vak. Na voltooiing van hun opleiding, krijgen de meisjes de titel geiko (de naam voor een geisha in Kyoto) en begint hun eigenlijke werk.

Maiko wonen, net als de eigenaresse van het theehuis annex opleidingsinstituut, in het theehuis. De eigenaresse (een oudere en ervaren geisha) wordt door de meisjes met 'moeder' aangesproken, de maiko en geiko onderling spreken elkaar aan met 'zuster'.

59196ace0aa457b3a7bba208d41aa028_medium.Volleerde geiko gaan gewoonlijk op zichzelf wonen. Wel blijven zij verbonden aan het theehuis en blijven beschikbaar voor een optreden voor klanten. Bij grote feestavonden, met veel gasten tegelijk, wordt er overigens ook wel een beroep gedaan op maiko en geiko van andere theehuizen uit de stad en heel soms zelfs op die uit één van de andere steden. In vroeger tijden kwamen de opbrengsten grotendeels toe aan de eigenaresse van het geisha- of theehuis, die op deze manier de 'investering' (kost, inwoning, opleiding) in de geiko terugverdiende. Tegenwoordig wordt de opleiding – net als bij hogescholen en universiteiten – vooraf betaald en verdient de geiko direct haar eigen geld.

Waar vind je geisha's in Japan?

25b19d8bde96c30e43b806b4a9467c3d_medium.Geisha's zijn tegenwoordig weer in de meeste grote Japanse steden te vinden, maar Kyoto blijft de belangrijkste geisha-stad van het land. Er zijn hier zelfs vijf zogenaamde geisha-wijken aan te wijzen: Gion Kobu, Gion Higashi, Pontochō, Miyagawachō en Kamishichiken. In 2014 werden deze vijf geisha-wijken zelfs uitgeroepen tot immaterieel cultureel erfgoed van Kyoto.

Hier zijn de meeste theehuizen gevestigd, waar cliënten een avond in het gezelschap van één of meer geiko kunnen doorbrengen. Zo'n avond is niet alleen duur, maar ook exclusief; je kunt alleen op introductie van een andere, bekende klant een geisha-avond reserveren.

De toekomst van de geisha

In Japan zijn het traditionele leven, de cultuur, de maatschappelijke en economische verhoudingen na de Japanse nederlaag in 1945 enorm veranderd. Met de voortschrijdende modernisering en de groeiende rol van de Japanse vrouw in het openbare leven, leek het instituut van de geisha gedoemd te verdwijnen. Niets bleek echter minder waar. De oude klanten vanuit de adel, de hooggeplaatste ambtenaren en militairen waren vrijwel allemaal verdwenen, maar de moderne Japanse zakenman kwam daar voor in de plaats.

44f16fb97b9f582104c979a4013d335f_medium.Veertig jaar geleden waren er nog maar 20 maiko over in heel Kyoto. Nu zijn er alleen al in de wijk Miyagawachō 33 theehuizen (achaya) te vinden, waar 21 geiko en 17 maiko werken. Kyoto in zijn geheel telt zelfs 139  theehuizen met 183 geiko en 58 maiko.

Links: eind 19e eeuw, geisha speelt de shamisen.

De geisha-wereld biedt nog steeds voldoende werk, een uitstekende verdienste en is goed georganiseerd. Daarnaast  dankt een groot aantal gespecialiseerde, traditionele ambachtslieden hun bestaan aan de geisha's (te denken valt bijvoorbeeld aan de makers van kimono's, pruiken, make-up, haarversieringen en traditionele muziekinstrumenten, zoals de shamisen, de 3-snarige banjo).

Uiterlijk van de geisha

Het westerse beeld van een geisha, met een wit gezicht en een opvallend kapsel, is eigenlijk het beeld van een maiko, een geisha in opleiding. Pas als je maiko bent, mag je je met een wit geschminkt gezicht, hals en nek, en wat rood en roze om de ogen vertonen.

de9a8a3d8c7b2e0b631a157556226c39_medium.

Foto rond 1900, drie maiko.

Het wit geschminkte gezicht is een overblijfsel van een eeuwenoude traditie. Vroeger had iedere optredende artiest (acteurs, dansers en muzikanten) het gezicht wit gemaakt. Dan waren het namelijk vooral de ogen en de mond, die de aandacht trokken. Bij maiko wordt in het eerste jaar van de mond alleen de onderlip rood geverfd. Later komt daar stukje bij beetje ook de bovenlip bij. Pas als geiko mag je ook de hele bovenlip rood kleuren.

98ddabd70978ace42f894b92e88b367a_medium.Ook in haarversiering verschillen maiko en geiko. Een maiko gaat wekelijks naar de kapper, een geiko draagt een pruik en heeft minder pennen in het haar.

Rechts: pruiken en haarversierselen.

Van oudsher gelden de nek en de schouders van een vrouw als prikkelend in Japan. Een haarinplant in de nek, die lijkt op de vorm van de berg Fuji, geldt daarbij als ideaal. De witte schmink in de nek kent om die reden een uitsparing; de twee witte vegen refereren aan de berg Fuji.

Kleding van de geisha

b4727b5e3fe26a408f0b84806f561556_medium.Er is een duidelijk onderscheid in kleding tussen die van jongere en oudere maiko, en die van geiko. De kimono's voor jongere maiko zijn feller van kleur en opvallender van patroon. Oudere maiko en geiko dragen een kimono met een kleur of patroon, die bij de maand van het jaar passen. Traditioneel kent Japan namelijk een bloemenkalender, waarbij elke seizoen, elke maand een eigen bloem, plant of (bloeiende) boom kent. Zo horen bijvoorbeeld pruimenbloesem, raapzaad en kersenbloesem bij respectievelijk de  vroege, midden en late lente. Daar een geisha wordt gezien als de hoedster van Japanse tradities, brengt zij de  verbondenheid met de natuur niet alleen tot uitdrukking in haar kunst, maar ook in haar kleding. In de rijke haarversierselen van de maiko is de hele Japanse bloemenkalender eveneens terug te vinden. Een maiko heeft nog een rode halsboord op haar kimono; de kimonohals van een geiko is wit of crème.

82797d7857e88f8b7b6eedc925cb6ff2_medium.Een kimono bestaat in feite uit een aantal rechte stroken stof (meestal zijde). Na afloop van de maand wordt de kimono uit elkaar gehaald en naar de stomerij gebracht om te worden gereinigd. Daarna wordt de kimono weer in elkaar gezet en opgeborgen voor het volgende jaar.

De wereld van maiko en geiko wordt beheerst door vrouwen. Echter, het zijn mannen, die helpen bij het kleden. Zij zorgen dat alle delen van de kimono en de gordels op de juiste lengte hangen en dat de drie zware strikken van de bijna 3 kilo wegende obi (op de rug) op de juiste plaats zitten. Elk onderdeel van het ingewikkelde tenue heeft namelijk een eigen betekenis.

Tot slot

9b86b13d4845b7a30b2ed501c7dde32f_medium.Ook in het na-oorlogse Japan grijpt men nog vaak terug op enkele van de traditionele normen en waarden uit een ver en roemrijk verleden.

Rechts: kimono's voor een volleerde geiko.

Waar in dit vaak geromantiseerde, nostalgische beeld de samurai - als de dappere en onverzettelijke krijger - staat voor de ideale man, zo staat de sierlijke en getalenteerde geisha voor de ideale vrouw. De samurai heeft de tand des tijds niet kunnen doorstaan en is als kaste uitgestorven. De geisha heeft haar plek in de Japanse maatschappij weten te behouden en wordt ook vandaag de dag nog gezien als de bijna sprookjesachtige perfecte vrouw: goed opgeleid, intelligent, kunstzinnig, bescheiden, voorkomend en natuurlijk bloedmooi.

 

ASMAY.

© 2015 Foto's: Asmay, (tentoonstelling Museum Volkenkunde, Leiden).

 

579288f545725268eaa446457ca6e879_medium.Rechts: kimono voor jonge maiko.

 

Zie ook:

Groot-Brittannie-al-100-jaar-het-fenomeen-Women-s-Institute-(WI)

De-rol-van-de-vrouw-te-beginnen-met-de-goddelijke

Robots-nieuwe-therapie-tegen-eenzaamheid

China-de-economie-krimpt-hoe-nu-verder?

Rusland-in-recessie-de-roebel-in-vrije-val!

Of lees verder via:

https://tallsay.com/asmay of

https://asmay.wordpress.com/ of

https://tallsay.com/asmaysrecepten of

https://asmaysrecepten.wordpress.com/

07/12/2016 07:44

Reacties (3) 

1
07/12/2016 08:20
Prachtig, dit artikel! Spreekt enorm tot de verbeelding, deze Japanse traditie.
1
07/12/2016 08:14
Mooi artikel. Bijzonder en interessant, dit Japanse fenomeen van de sierlijke geisha's.
1
07/12/2016 08:09
Heel exotisch voor ons westerlingen.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert