Bedrich Smetana, Tsjechisch componist en Boheems patriot

Door Asmay gepubliceerd in Muziek

De dirigent en componist Smetana is voor de Tsjechen nog altijd de vader van de  nationale Tsjechische muziek. Zonder specifiek volksliederen in zijn muziek op te nemen, wist hij zijn composities een eigen Tsjechisch gezicht mee te geven en dat in een tijd dat het Boheemse verlangen naar zelfstandigheid van het overheersende Duitstalige Oostenrijk-Hongarije groeide en groeide. (Bohemen beslaat ongeveer tweederde van het tegenwoordig Tsjechië.)

Jeugd van Smetana

Bedřich Smetana werd geboren op 2 maart 1824 in Noordoost-Bohemen, in het stadje Litomyšl, als zoon van een bierbrouwer. Zijn vader was tijdens de Napoleontische ad4dd4752bdebeb594cfc8b1a884be12_medium.oorlogen in goede doen geraakt en kon zijn zoon een uitstekende  opleiding laten volgen. Zijn eerste onderwijs, waaronder muzieklessen kreeg Smetana bij de monniken. De jonge Smetana bleek een natuurtalent op de viool, maar vooral op de piano; op zijn zesde gaf hij zijn eerste pianoconcert. Hij werd vervolgens door zijn vader naar diverse onderwijsinstituten gestuurd om zijn muziekonderricht te vervolmaken, waaronder scholen in Praag en in Plzen. In dit laatste stadje belandde Smetana, omdat hij volgens zijn vader in Praag niet genoeg zijn best had gedaan. Toch bleef Praag trekken en in 1843 vestigde Smetana zich - tegen de wil van zijn vader - in de Boheemse hoofdstad. Daar legde hij zich met grote ijver toe op zijn muziekstudie. Hij kreeg compositieles van onder andere Joseph Prokosch, die hem ook een betrekking als pianist bezorgde bij de graaf van Thun (kanton Bern, Zwitserland).

Boheems patriottisme van Smetana

Zijn eerste nationalistische compositie schreef Smetana naar aanleiding van het Praagse oproer in 1848, toen de roep om democratisering en/of onafhankelijkheid als een golf door Europa stroomde. In 1850 kwam Smetana als pianoleraar in dienst van de in 1848 afgetreden Oostenrijkse keizer Ferdinand I, die zich in Praag had teruggetrokken.

704d82f22b03f5ea6f361ba7db19c922_medium.

Later Tsjechisch eerbetoon aan Smetana, onder andere in de vorm van zijn beeltenis op postzegels en bankbiljetten.

De componist was overtuigd voorstander van autonomie voor Bohemen, maar componeerde toch in 1854 zijn enige symfonie, de Triomfsymfonie, ter gelegenheid van het huwelijk op 24 april van dat jaar van keizer Franz Jozef met Elizabeth van Beieren (Sissi). Hij hoopte – tevergeefs – dat de keizer zich ook zou laten kronen als koning van Bohemen en zo het Boheemse streven naar autonomie kracht bij zou zetten.

Persoonlijk leven van Smetana

In 1849 trouwde Smetana met Katařina Kolářová, die hij acht jaar eerder had leren kennen. Het paar kreeg vier kinderen, maar slechts dochter Žofie bereikte volwassenheid. De andere drie kinderen stierven helaas in hun kinderjaren aan tuberculose en roodvonk.

Ook Katařina leed aan tuberculose. Toen de familie op de terugweg was vanuit Göteborg, waar zij vanaf 1856 hadden gewoond en gewerkt, bezweek zij op 19 april 1859 in Dresden aan de ziekte.

bfe3090f67f2f8433b1fb2e4ab881ad7_medium.In juli 1860 trouwde Smetana voor de tweede keer en wel met de zestien jaar jongere Barbora (Bettina) Ferdinandiová. Zij kregen twee dochters, Božena en Zdeňka.

Desondanks had Smetana tijdens zijn leven diverse amoureuze affaires; aan sommige minnaressen heeft hij zelfs bepaalde muziekstukken opgedragen, zoals bijvoorbeeld zijn polka 'Visie op het bal' aan de Zweedse Fröjda Benecke.

Smetana in Zweden

Toen zijn carrière in Praag niet van de grond kwam vertrok Smetana in 1856 met zijn gezin naar Göteborg in Zweden. Hij deed dit op uitnodiging van een rijke weduwe, die iemand zocht die haar muziekles kon geven en muziekuitvoeringen kon verzorgen. Hij werd directeur van de Filharmonie van Göteborg en maakte indruk op de bewoners van de stad. Smetana reisde ook later (met zijn tweede gezin) regelmatig voor langere periodes naar Zweden. Op deze reizen verbleef Smetana regelmatig in Weimar (Duitsland) bij zijn vriend Franz Liszt, de befaamde Hongaarse pianist en componist.

Smetana terug in Praag

5a67654d2ae5f935e1abf473292d66df_medium.Toen Smetana na zijn laatste verblijf in Zweden naar Praag was teruggekeerd, werden er in deze stad juist voorbereidingen getroffen om een nieuw, nationaal operatheater te openen. Graaf Jan Harrach schreef hiervoor een operawedstrijd uit. Smetana stuurde zijn eerste opera in, getiteld: 'Die Brandenburger in Böhmen'. Het werk werd in februari 1866 in Praag opgevoerd, had veel succes en werd onderscheiden met de eerste prijs.

Smetana als dirigent en componist

Smetana verwierf hierdoor, als ineens gevierd componist, de post van dirigent van het Theaterorkest van Praag. Hier kruiste zijn pad dat  van de jongere musicus/componist Dvořák, die de altviool in het orkest speelde. Hoewel beiden wellicht vanwege het verschil in leeftijd nooit echt op vriendschappelijke voet met elkaar raakten, hadden ze grote bewondering voor elkaars werk.

390e0227ebc7f2d19969befd5cce2597_medium.Smetana's tweede opera 'Prodaná nevesta' oftewel 'De verkochte bruid' (1863-1866) had lang niet zoveel succes bij de eerste uitvoering in mei 1866. Dat kwam pas in 1870, nadat de opera vier bewerkingen had ondergaan. Zijn volgende opera was 'Dve vdovy' ('De twee weduwen') uit 1873.

Smetana's dirigentschap van het Theaterorkest werd gekenmerkt door controverse en strijd. Zijn  vriendschap c.q. bewondering voor de 'nieuwe' muziek van de Hongaar Franz Liszt en de Duitser Richard Wagner stuitte op verzet bij bepaalde vooraanstaande muzikale groeperingen in Praag, die een eigen, typisch Tsjechisch-Boheemse muziekstijl voorstonden. Zij beschuldigden Smetana van het opnemen van 'vreemde invloeden' in zijn muziek. Het gekift leidde er uiteindelijk toe dat Smetana in 1874 ontslag nam als dirigent.

Smetana's gezondheid gaat achteruit

2f725440ad17bd8033669f232471dc06_medium.Vanaf 1874 ging het met de gezondheid van Smetana snel bergafwaarts. Hij werd depressief, reageerde bij tijden verward en zelfs agressief. Net als Beethoven werd Smetana geleidelijk aan doof. Het voortdurende 'ruisen' (Tinnitus), dat hij in zijn oren hoorde, dreef hem bijna tot waanzin. Naar later bleek, leed Smetana als één van velen in die tijd aan syfilis.

Ook zijn financiële situatie verslechterde zodanig, dat Smetana met zijn tweede gezin bij zijn oudste dochter Žofie  introk. Zij woonde op het platteland in het dorp Jabkenice, waar Smetana – als stadsman – het niet naar zijn zin had. Geregelde bezoeken aan Praag monterden hem echter steeds weer op.

In de herfst van 1882 liet Smetana's stem hem na een langdurige keelontsteking in de steek; waarschijnlijk was dit ook een symptoom van syfilis, de ziekte waar hij al geruime tijd aan leed.

Smetana's beroemdste composities

Smetana troostte zich in deze periode met het werken aan een cyclus van zes symfonische gedichten, waarvan de eerste twee tot zijn bekendste composities worden gerekend: 'Má vlast' (Mijn vaderland) en 'Vltava' (De Moldau).

42d822a1f08c0af3e1938eec4a637423_medium.

De Moldau door Praag.

In het jaar 1876 voltooide Smetana weer een opera, 'Hubička' ('De kus'), die direct bij de eerste opvoering een groot succes was. Ook werkte hij aan zijn tweede strijkkwartet en diverse andere werken. In mei 1883 werd het nieuwe Nationale Theater van Praag ingewijd met een vroege opera van Smetana: 'Libuše' (1869-1872).

Smetana aan het eind van zijn leven

37734924732214d778a9b4afaa972040_medium.Smetana werd steeds meer een oude, zieke, depressieve man. Volgens zijn vrienden droeg hij altijd – zomer en winter – een bontmantel. Rond april 1884 was hij volkomen in de war, leed aan hallucinaties en slapeloosheid en werd hij steeds agressiever.

Uiteindelijk liet zijn familie hem in een zenuwinrichting/krankzinnigengesticht in Praag plaatsen, waar hij al op 12 mei 1884 overleed, slechts 60 jaar oud.

Volgens de inrichting stierf Smetana aan de gevolgen van 'seniele dementie'. Zijn familie noemde echter toen al de ziekte syfilis als doodsoorzaak van de befaamde componist. Latere 20-eeuwse onderzoeken van zijn overblijfselen hebben deze laatste diagnose bevestigd.

Smetana, schepper van de Boheemse/Tsjechische muziek

8f758b621ba9c8d5a83910833d30d472_medium.Ter nagedachtenis aan Smetana's leven en werk werd in 1926 in Praag het Bedřich Smetana Museum geopend.

Destijds was dit nog gesitueerd in het Instituut voor Musicologie, in de Universiteit van Praag. In 1936 werd het  museum verplaatst naar veel beter passende plek: op de oever van de rivier de Moldau.

Sinds 1976 maakt het museum deel uit van het Tsjechisch Museum voor Muziek.

 

ASMAY.

© 2015 Foto's: Wikimedia Commons.

 

7bc382b34aa2920e0789001028840d2e_medium.Zie ook:

Antonin-Dvorak-componist-van-de-oude-en-de-nieuwe-wereld

Guiseppe-Verdi-maestro-van-de-Italiaanse-opera

Richard-Wagner-mythisch-componist-van-sagen-en-legenden

Jules-Verne-science-fiction-schrijver-avant-la-lettre

Lewis-Carroll-en-ruim-150-jaar-Alice-in-Wonderland

Of lees verder via:

https://tallsay.com/asmay of

https://asmay.wordpress.com/ of

https://tallsay.com/asmaysrecepten of

https://asmaysrecepten.wordpress.com/

28/11/2016 08:35

Reacties (3) 

1
28/11/2016 09:58
Vervlogen tijden, maar zijn muziek blijft tot de verbeelding spreken. Jammer, dat zijn leven zo slecht moest eindigen.
1
28/11/2016 09:55
Bijzonder musicus. Interessant, dat hij in feite in al zijn composities zijn pattriotisme en vaderlandsliefde liet doorschemeren.
1
28/11/2016 09:47
Mooi artikel. Ken eigenlijk alleen zijn bekendste werk (Die Moldau).
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert