Eerste Wereldoorlog (2) hoe een lokaal conflict tot een wereldoorlog escaleerde

Door Asmay gepubliceerd in Geschiedenis

Oorlogsverklaringen, oude vetes en politiek opportunisme (1914-1916)

2b0d171ff2904575cfd09af266083a48_medium.De Eerste Wereldoorlog sleepte het ene na het andere Europese land in de strijd tussen kortweg het Duitse kamp (de Centralen) en het Britse kamp (de Geallieerden). (Zie voor het begin van dit verhaal ook deel 1- link onderaan dit artikel.)

Links: Canadese soldaten in de loopgraven.

Sommige landen werden doelwit, andere zagen kansen voor zichzelf  door het grootschalige conflict. Zo verklaarde het vorstendom Montenegro op 5 augustus 1914 de oorlog aan aartsvijand Oostenrijk-Hongarije en kwam daardoor onder de 'vlag' en bescherming van het Geallieerde kamp.

3ef63cfedc9e7202500acb11c3bafcb1_medium.Aan de andere kant van de wereld was er het militante Japan. In 1902 hadden Groot-Brittannië en Japan een alliantieverdrag gesloten om de Russische expansiedrift in het Verre Oosten te beteugelen. In augustus 1914 riep Groot-Brittannië de Japanners op om de Duitse belangen in Azië te blokkeren.

Rechts: Japan verovert Duitse gebiedjes en Duitse wapens in China.

Japan deed dit maar al te graag; op 23 augustus 1914 verklaarde Japan Duitsland de oorlog en bezette direct de Duitse concessies in China (Jiaozhou en Tianjin).

45979075421a9ff3b92d8c7f642427ef_medium.In oktober 1914 schaarde Turkije zich in het kamp van de Centralen. In 1913 had een groep ontevreden officieren in het oude Ottomaanse rijk – waarvan enkelen hun militaire training in Duitsland hadden genoten – de macht gegrepen.


Linksboven: Duitse keizer bezoekt Istanboel (1917).
Linksonder: Turkse soldaten.

a01a0d278c3b1673d4b1cbe5d61204bf_medium.Zij keerden zich direct tegen de bondgenoten (te weten Groot-Brittannië) van het oude regime. De Duitse invloed op het Turkse leger groeide enorm; op enig moment spotten Duitse militairen zelfs, dat het voor de Turkse soldaten "Deutschland über Allah" zou zijn geworden.

Op 24 mei 1915 besloot Italië gram te halen op een oude vijand, waarmee het grensgeschillen had en verklaarde de oorlog aan ... Oostenrijk-Hongarije. Op 3 juni 1915 deed ministaatje San Marino hetzelfde. De Italianen bliezen hiermee de Triple Alliantie of Dreibund op en schaarden zich bij de Geallieerden.

Op 14 oktober 1915 verklaarde Bulgarije de oorlog aan Servië en plaatste zich bij de Centralen. De Bulgaren hoopten op deze wijze gebieden, die zij in de Tweede Balkanoorlog aan onder andere Servië en Roemenië hadden verloren, terug te winnen.

a39cfe7d250ec7f7b012ccfd4d0307cf_medium.

In oktober 1915 slaagde Oostenrijk-Hongarije er in een groot deel van Servië te bezetten. Servische soldaten vluchtten en masse door de jonge staat Albanië (uitgeroepen in 1912) naar Griekenland. Oostenrijk-Hongarije zette de achtervolging in en bezetten en passant Noord-Albanië; het zuiden werd al bezet door Italië en Frankrijk. Op 5 december 1915 verklaarde Albanië in één klap de oorlog aan Oostenrijk-Hongarije, Duitsland en Bulgarije.

f28fa6b57eb63d766521a749ca512b98_medium.Om haar kolonies in Afrika te beschermen tegen Duitse invallen sloot Portugal al in 1914 een overeenkomst met Groot-Brittannië.

Het land bleef verder echter neutraal.

Links: Duitse onderzeeër (1915).

Toen de Duitse onderzeebootblokkade van Groot-Brittannië (belangrijke afzetmarkt voor Portugal) echter grimmiger werd en de Britten de Portugezen om actie vroegen, legde Portugal in 1916 36 Duitse en Oostenrijkse schepen in de haven van Lissabon aan de ketting. Duitsland was woedend en verklaarde Portugal op 9 maart de oorlog, Oostenrijk-Hongarije volgde op 15 maart 1916.

Roemenië had nog een oude schuld te vereffenen met Oostenrijk-Hongarije. Vooral de kans op herovering van Transylvanië (met een hoofdzakelijk Roemeense bevolking, maar onder Hongaars bestuur) stimuleerde Roemenië zich bij de Geallieerden aan te sluiten; op 25 augustus 1916 verklaarden zij hun aartsrivaal Oostenrijk-Hongarije de oorlog.

ff3fcebdff4b18cce2af194ec05a9fb8_medium.Landen sluiten aan en haken af (1917-1918)

In 1917 kregen de Geallieerden er een zeer belangrijke bondgenoot bij. De Verenigde Staten verklaarden Duitsland op 6 april 1917 de oorlog. De reden hiervoor was drieërlei. Enerzijds was het Amerikaanse geduld met de Duitse duikbotenoorlog tegen de Geallieerden eindelijk op (torpederen van Brits passagiersschip de Lusitania op 7 mei 1915, kostte bijvoorbeeld 128 Amerikanen het leven), anderzijds was er het door de Britse geheime dienst onderschepte Zimmermann-telegram.

ac20e856b539e12969d5ed78eccbe395_medium.Op 16 januari 1917 had de Duitse minister van buitenlandse zaken Zimmermann namelijk een telegram aan Mexico gestuurd met het verzoek zich in de oorlog aan te sluiten bij de Centralen. Als beloning zouden de Mexicanen steun ontvangen om vroegere Mexicaanse gebieden in het zuiden van de Verenigde Staten te heroveren. (De Mexicanen zagen zich echter niet van de machtige noorderbuur winnen en waren ook nog eens in een burgeroorlog verwikkeld. Het Duitse verzoek werd op 14 april 1917 afgewezen.) De Amerikanen waren niettemin des duivels.

Verder was de Amerikaanse publieke opinie bijzonder geschokt door het bovenmatig wrede Duitse optreden in België ('poor little Belgium') en de stemming werd meer en meer anti-Duits. In het kielzog van de Verenigde Staten verklaarden ook Cuba en Panama op 7 april 1917 de oorlog aan Duitsland.

1129551c39260420ba553f358da43cf8_medium.

 

Door twee opeenvolgende revoluties  in Rusland (februari en oktober 1917) werden de tsaar en zijn regering buiten spel gezet.

Linksboven: Russische soldaten op de terugtocht.

Voor de Russen verliep de oorlog al lang niet goed; zij waren niet opgewassen tegen de beter bewapende en getrainde Duitse soldaten. Toen Lenin eenmaal aan de macht kwam, beloofde hij het volk op 26 oktober 1917 vrede. Zijn partijgenoot Trotski kwam een wapenstilstand met Duitsland overeen. Op 3 maart 1918 werd een (beschamende) vrede gesloten, die de nieuwe Sovjet-Unie veel grondgebied kostte. Bij de wapenstilstand van 1918 in Compiègne werd dit overigens weer rechtgetrokken.

Op 29 juni 1917 schaarde Griekenland zich in het Geallieerde kamp en verklaarde de oorlog aan Oostenrijk-Hongarije  en Duitsland. Griekenland had een verdrag met Servië om elkaar bij een inval van Bulgarije te hulp te schieten.

e682c9f2a4b31bfa882fc16f0901a844_medium.

Britse troepen ontschepen in Saloniki, Griekenland (1915).

Echter, de Griekse koning Constantijn I blokkeerde Griekse deelname aan de oorlog. Hij was de zwager van de Duitse keizer en via zijn moeder familie van de Russische tsaar Nicolaas II (de moeder van Constantijn I was groothertogin Olga Constantinova, een achternicht van de tsaar), die hem bescherming bood. Het duurde tot de Russische tsaar was afgezet voordat de Griekse koning tot aftreden kon worden gedwongen en Griekenland – die al wel de grenzen voor de Geallieerden had geopend– aan de oorlog kon meedoen.

96f248a05c65b4be76a3bed64e571464_medium.Van de andere kant van de wereld kwam op 22 juli 1917 plots een oorlogsverklaring van Siam (Thailand) aan Duitsland en Oostenrijk-Hongarije.

Links: Siamees vrijwilligersleger bij vertrek naar Europa.

Hiermee probeerde de Siamese regering de Britten en Fransen (koloniale grootmachten in het gebied) te paaien, mee te kunnen doen aan eventuele vredesonderhandeling en te pogen de eigen volledige onafhankelijk terug te krijgen. Er werd in juni 1918 een vrijwilligersleger samengesteld van 1.233 man en naar Europa gestuurd. Vòòr hun training in Frankrijk echter was afgerond was de oorlog al voorbij. Het Siam-leger liep wel mee in de overwinningsparades in Parijs en Londen.

Op 14 augustus 1917 verklaarde China eveneens de oorlog aan Duitsland en Oostenrijk-Hongarije. Ook China had het eigen belang voorop staan en hoopte, na afloop van de oorlog, aan de onderhandelingstafel de zo rigoureus door Japan bezette Chinees-Duitse gebieden terug te krijgen. Dit zou uiteindelijk niet lukken; Japan werd 'beloond' voor de snelle deelname, China niet.

307782bfba735643a886eb1b3254ab9c_medium.Op 16 oktober 1917 verklaarde een woedend Brazilië de oorlog aan Duitsland. Reden hiervoor was het herhaaldelijk tot zinken brengen van neutrale Braziliaanse schepen door Duitse duikboten.

Links: Braziliaanse cavaleristen.

De Braziliaanse marine kreeg de taak in de Atlantische Oceaan tussen Afrika en Zuid-Amerika op Duitse duikboten te jagen. Verder was Brazilië het enige Zuid-Amerikaanse land, dat daadwerkelijk een kleine (meer symbolische) troepenmacht naar het Europese front stuurde.

Tot ver in 1918 werden er oorlogsverklaringen gezonden, nog 7 aan Duitsland en 1 aan Oostenrijk-Hongarije, en wel op 10 april  door Liberia, op 23 april door Guatemala, op 7 mei door Nicaragua, op 25 mei door Costa Rica, op 13 juli door Haïti en op 19 juli door Honduras.

De Roemenen spanden echter de kroon. Na hun deelname aan de Geallieerde strijd vanaf 25 augustus 1916, leden zij fikse nederlagen en sloten op 7 mei 1918 de zogenaamde Vrede van Boekarest met de Centralen. Op 10 november 1918, één dag voor de algemene wapenstilstand, verklaarde Roemenië echter opnieuw de oorlog aan Duitsland èn Oostenrijk-Hongarije om als 'overwinnaar' een plaats aan de onderhandelingstafel te bemachtigen. Deze vlieger ging echter niet op en de Roemeense claims werden niet gehonoreerd.

Einde van de Grote Oorlog en tevens Eerste Wereldoorlog

f376c4da12c5622487ef0c80737a40f2_medium.Het einde van de oorlog kwam niet voor alle landen op dezelfde dag.

Zowel Rusland als Roemenië aan de Geallieerde kant werden eerder tot vredesonderhandelingen gedwongen op respectievelijk 3 maart 1918 en 7 mei 1918.

Van de kant van de Centralen ging Bulgarije akkoord met een wapenstilstand op 29 september 1918.

1d29c8a9a0d1adac99866cdc70425d8c_medium.Turkije  volgde op 30 oktober 1918 en Oostenrijk-Hongarije op 3 november 1918.

De laatste wapenstilstand gold Duitsland en werd afgesloten op 11 november 1918 in de befaamde treincoupé bij Compiègne, Frankrijk.

Tot slot

Dit massale politieke steekspel, over de hoofden van burgers en militairen heen, maakte dat één politieke moord escaleerde tot een wereldoorlog. Over en weer werden in totaal 62 oorlogsverklaringen uitgedeeld door 29 landen, in 5 gevallen werden de diplomatieke betrekkingen verbroken (Bolivia, Peru, Ecuador en Uruguay verbraken hun banden met Duitsland, de Verenigde Staten met Turkije).  Hoewel geen oorlogsverklaring, werd dit verbreken van de betrekkingen wel gezien als een teken van vijandigheid.

405412d527fa7cea174e40a154d950b7_medium.Meer dan 20 landen waren uiteindelijk daadwerkelijk bij oorlogshandelingen betrokken.  En zo zette één laffe moordaanslag en veel politiek gekonkel een groot deel van de wereld in brand.

 

ASMAY.

© 2015 Foto's: Wikimedia Commons.

 

aa46746c5e9929ba1d4b85f7ddf05c05_medium.Rechts: Canadees Monument bij Vimy, Frankrijk.

 

Zie ook:

Eerste-Wereldoorlog-1-hoe-een-lokaal-conflict-tot-een-wereldoorlog-escaleerde

Eerste-Wereldoorlog-de-Zeppelin-oorlog-van-1915

Eerste-Wereldoorlog-de-Slag-om-Gallipoli

Groot-Brittannië-al-100-jaar-het-fenomeen-Women-s-Institute-(WI)

Frankrijk-Amiens-en-Bayeux-het-bezichtigen-zeker-waard

Of lees verder via:

https://tallsay.com/asmay of

https://asmay.wordpress.com/ of

https://tallsay.com/asmaysrecepten of

https://asmaysrecepten.wordpress.com/

24/11/2016 07:46

Reacties (4) 

1
24/11/2016 09:07
Mooi artikel. Deze eerste Grote Oorlog veranderde het oude Europa ingrijpend: het Duitse keizerrijk verdween, het Oostenrijkse keizerrijk verdween, het Russische Tsarendom verdween. Er voor in de plaats kwamen geheel nieuwe bewegingen, die het machtsvacuüm maar al te graag wilden opvullen.
1
24/11/2016 13:24
Inderdaad. En die nieuwe bewegingen hebben nog veel meer ellende veroorzaakt.
1
24/11/2016 08:59
Belachelijk eigenlijk. hoe allerlei landen - voor hun goed fatsoen, om geallieerde landen te vriend te houden, om hun eigen politieke agenda te profileren? - ver van het oorlogsgeweld op deze manier 'meededen'.
1
24/11/2016 08:54
Onvoorstelbaar, het lijkt wel een bordspel!
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert