Eerste Wereldoorlog (1) hoe een lokaal conflict tot een wereldoorlog escaleerde

Door Asmay gepubliceerd in Geschiedenis

Hoe konden internationale politieke verbonden, oude veten en ordinaire expansiedrift van landen tot een zo fatale kettingreactie leiden? Achteraf gezien is het eigenlijk heel vreemd, dat de anarchistische daad van één man, namelijk de moordaanslag op een troonopvolger, een groot deel van de wereld in vuur en vlam kon zetten en zou resulteren in ongeveer 17 miljoen doden en ruim 20 miljoen gewonden. Hoe kon het zover komen?

De opmaat voor de Eerste Wereldoorlog

36a8e3654c60d9b9b7c57c6cb70373eb_medium.Vanaf de Frans-Pruisische oorlog van 1870-1871, waarin de Pruisen het Franse Elzas-Lotharingen bezetten, werd de Europese buitenlandse politiek beheerst door het vormen van onderlinge machtsblokken. Deze periode wordt ook wel de Bewapende Vrede genoemd.

Links: Franse cavallerie op weg naar het front, augustus 1914.

Duitsland – Oostenrijk-Hongarije – Italië

Na de zege op Frankrijk slaagde de Pruisische kanselier Von Bismarck er in 1871 in de Noord- en Zuid-Duitse vorsten- en hertogdommen te verenigen tot één federatief Duits keizerrijk onder het Pruisische huis Hohenzollern. Duitsland werd daarmee ineens een grote speler op het Europese politieke vlak. Als laat ontstane Europese mogendheid greep Duitsland echter naast de 'koloniepot'; verreweg de meest interessante en lucratieve overzeese gebieden waren al 'ingepikt' door vooral Groot-Brittannië en Frankrijk en voor Duitsland bleven slechts wat gebieden in Afrika en kleine concessies in China over. Het was Duitsland en vooral de ambitieuze keizerlijke familie een doorn in het oog.

f03479c126f666a68aa422478d2c32e1_medium.

Duitse kolonies wereldwijd in 1914.

Het land verbond zich in 1879 met Oostenrijk-Hongarije tot een Europese grootmacht, de zogenaamde Zweibund. In 1881 werd het verbond  uitgebreid met Italië tot de Dreibund of de Triple Alliantie.

Frankrijk – Rusland – Groot-Brittannië

5c87fd657e78c289634def02a7602ba0_medium.Allereerst was er de zogenaamde Grote Oosterse Kwestie. Dit ging over wat men zou doen met de Turkse gebieden op de Balkan en in Oost-Europa, wanneer het Ottomaanse rijk ineen zou storten.

Links: Reichskanzlerpalais, plaats van het Congres van Berlijn, 1878.

De Russische expansiedrang was gericht op ijsvrije havens, Oostenrijk-Hongarije wilde zeggenschap op de Balkan, maar ook Groot-Brittannië, Frankrijk  en Duitsland keken begerig naar de gebieden. De kwestie werd onder leiding van Von Bismarck tijdens het Congres van Berlijn in 1878 opgelost. Oostenrijk-Hongarije kreeg haar zin en  ging over tot annexatie van Bosnië-Herzegovina. Duitsland stond duidelijk aan de kant van Oostenrijk.

Hierdoor haalde aartsvijand Frankrijk – dat revanche bleef zoeken voor het gebiedsverlies aan Duitsland in 1871 – de betrekkingen aan met Rusland (Frans-Russische Alliantie, 1893).

73d8ffae0d50f3768308cd287ca13ad1_medium.

Machtsblokken in Europa: Centralen (olijfgroen), Geallieerden (groen)
en neutrale landen (beige).

Daarnaast was er de enorme toename van de Duitse macht door vlootbouw, legeruitbreiding, industriële en (de Duitse wens tot) koloniale  expansie in het begin van de 20e eeuw.  Het Britse rijk voelde zich daardoor steeds meer bedreigd. In 1904 verbond Groot-Brittannië zich zelfs met aartsrivaal Frankrijk in de Entente Cordiale; de Brits-Russische betrekkingen waren op dat moment nog erg slecht. Daar kwam echter verandering in, toen Duitsland een steeds grotere invloed kreeg in het Ottomaanse Rijk (het latere Turkije). Zowel de Britten als de Russen vonden dit bijzonder ongewenst. De Brits-Russische toenadering werd in 1907 beklonken met de Triple Entente, een verbond van Groot-Brittannië, Frankrijk en Rusland, waarin de invloedsferen en bufferzones (zoals Perzië, Afghanistan en Tibet) van de landen werden afgebakend.

Een andere kleine speler was het Balkanland Servië, dat de Oostenrijkse annexatie van zijn buurland met lede ogen aanzag. De Servische expansiedrang was groot; in luttele jaren had Servië zijn zwakkere buren aangevallen en – door bijvoorbeeld annexatie van Noord-Macedonië – zijn grondgebied verdubbeld. Oostenrijk-Hongarije vormde echter een machtige en geduchte tegenstander, waardoor de Serven een bondgenoot zochten en vonden in Rusland.

De samenzwering, de moordaanslag en de daders

3fe7ff1bdef0f1d92087c0b4391cef96_medium.Op 28 mei 1914 namen drie Bosnisch-Servische studenten (Gavrilo Princip, Trifko Grabež en Nedeljko Čabrinović) met anarchistische en nationalistische sympathieën hun intrek in een kleine plaats vlakbij Sarajevo.

Rechts: Gavrilo Princip, 1914.

Zij waren – met nog 4 (!) anderen – gerekruteerd door de Servische geheime dienst en allen lid van de nationalistische organisatie de Zwarte Hand, die vooral de onafhankelijkheid van Bosnië-Herzegovina vrij van Oostenrijk-Hongarije (en daarna de unie met Servië tot één rijk) nastreefde. De drie werden direct in contact gebracht met de Servische kolonel en leider van de Zwarte Hand, Dragutin Dimitrijević, die de rekruten leerde om te gaan met wapens, munitie en bommen. Het drietal beschikte ieder over een 'zelfmoord'-flesje cyaankali voor het geval zij zouden worden gearresteerd.

ed848e40f6b5060b6645a01a878ea7fc_medium.

De aartshertog met zijn vrouw, enkele minuten voor de fatale aanslag.

Op 28 juni 1914 bezochten de Oostenrijkse troonopvolger aartshertog Franz Ferdinand en zijn vrouw gravin Sophie Chotek de Bosnische stad Sarajevo. Tijdens een rijtoer in een open auto werden zij – na minstens één mislukte aanslag van Zwarte Hand-compaan Čabrinović – door Gavrilo Princip van dichtbij doodgeschoten. Het echtpaar liet drie kinderen na.

f4ce0b60f319da9d2b4f42ce52eab311_medium.Princip nam na de aanslag de cyaankali in, maar het gif was blijkbaar oud en werkte niet.  Hij werd gearresteerd.

Links: arrestatie Gavrilo Princip.

Aanvankelijk zag men Princip als eenling, echter bij het verhoor van de eerder gearresteerde  Čabrinović bleken de twee samenzweerders elkaar te kennen. Beiden waren 20 jaar oud en dus minderjarig; zij werden daarom niet ter dood, maar tot 20 jaar dwangarbeid in Terezin (Theresienstadt) veroordeeld. Čabrinović stierf al na 2 jaar, Princip na 4 jaar, beiden aan de gevolgen van tbc.

Hoe één oorlogsverklaring uitmondt in een Wereldoorlog

Uit de verhoren van de aanslagplegers werd duidelijk, dat er sprake was van een geplande moordaanslag, die uit de koker bleek te komen van de Servische geheime dienst. De Oostenrijkers waren furieus. Een paar weken later, op 23 juli 1914, zond Oostenrijk-Hongarije Servië een ultimatum met 10 ingrijpende en bevoogdende punten (het Juli-ultimatum).

00a44e3761da0c10d67d00bcf19d1196_medium.De Serviërs gingen met alles akkoord, behalve met punt 6: het toestaan van een Oostenrijkse delegatie, die in Servië zou speuren naar criminele medestanders / samenzweerders van de Zwarte Hand.

Linksboven: Servische troepen 1914.

Op 28 juli 1914, verklaarde Oostenrijk-Hongarije de oorlog aan Servië.

Oorlogsverklaringen links en rechts

Als gevolg hiervan begon Rusland, dat met Servië sympathiseerde, met de mobilisatie van zijn troepen.

Het moderne en wel bewapende, naar gebiedsuitbreiding hunkerende Duitsland zag zijn kans schoon. Duitsland stelde allereerst een ultimatum aan zowel Rusland als Frankrijk. Rusland moest de mobilisatie staken, Frankrijk diende een neutraliteitsverklaring af te leggen en – als onderpand – de plaatsen Toul aan de Moezel en Verdun aan de Maas voor de duur van de aankomende oorlog aan Duitse bezettingstroepen over te laten.  Niet verrassend weigerden beide landen hieraan te voldoen.

cd67abe5d493c1ad4c7a2bd8d61b4846_medium.Op 1 augustus 1914 verklaarde Duitsland de oorlog aan Rusland. Op dezelfde dag viel Duitsland alvast het neutrale Luxemburg binnen 'omdat er Franse troepen zouden zijn gesignaleerd'. Dit was onjuist.

Links: intocht Duitse troepen in Blankenberge, België,  1914.

Op 2 augustus ontving België een Duits ultimatum om Duitse troepen vrijelijk door het land naar Frankrijk te laten trekken (nog voordat de Duitse oorlogsverklaring aan Frankrijk een feit was). België weigerde, hetgeen voor de Duitsers gelijk stond aan een oorlogsverklaring.

Op 3 augustus 1914 verklaarde Duitsland dan toch ook de oorlog aan Frankrijk.

dfb74857f6eb7f7446b460a21e70e924_medium.Op 4 augustus vielen Duitse troepen met excessief veel geweld en een enorme bruutheid het neutrale België binnen.

De bedoeling was om Frankrijk vanaf het noorden binnen te kunnen dringen en zo de sterke verdedigingswerken aan de Frans-Duitse grens (de Marginot-linie) te kunnen omzeilen.

Echter, bij de onafhankelijkheid van België (Protocol van 20 januari 1831) had onder andere Groot-Brittannië het land een eeuwig durende en gewaarborgde neutraliteit gegarandeerd. Door de aanval op België verklaarde Groot-Brittannië Duitsland dezelfde dag nog de oorlog. Binnen 6 weken na de moordaanslag in Sarajevo waren  al 8 Europese landen in de oorlog verwikkeld.

(Zie voor het verdere verhaal: in deel 2.)

 

ASMAY.

© 2015 Foto's: Wikimedia Commons.

 

7f6f0ab1593ef746cd4efa4c6320ceb0_medium.

Troepen op weg, voorop de fanfare, augustus 1914.

Zie ook:

Eerste-Wereldoorlog-2-hoe-een-lokaal-conflict-tot-een-wereldoorlog-escaleerde

Eerste-Wereldoorlog-de-Zeppelin-oorlog-van-1915

Eerste-Wereldoorlog-de-Slag-om-Gallipoli

Frankrijk-Amiens-en-Bayeux-het-bezichtigen-zeker-waard

Groot-Brittannië-al-100-jaar-het-fenomeen-Women-s-Institute-(WI)

Of lees verder via:

https://tallsay.com/asmay of

https://asmay.wordpress.com/ of

https://tallsay.com/asmaysrecepten of

https://asmaysrecepten.wordpress.com/

24/11/2016 07:46

Reacties (3) 

1
24/11/2016 09:04
Verbazingwekkend, hoe men aanvankelijk vrolijk en patriottistisch - met fanfare en al - naar het front ging. Alsof het een klein klusje betrof.
1
24/11/2016 08:58
Al die onderlinge garanties van bescherming tegen invallen van (vooral oude erf-) vijanden bereikten het tegendeel. Ze hebben Europa in brand gezet.
1
24/11/2016 08:54
Ongelooflijk, deze politieke verwikkelingen met domino-effect.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert