Eerste Wereldoorlog: de Slag om Gallipoli

Door Asmay gepubliceerd in Geschiedenis

c3268ae5ec7536ba12093d6a301ed15e_medium.Van 25 april 1915 tot 9 januari 1916 vond de bloedige Slag om Gallipoli plaats, ook wel bekend als de Dardanellenveldtocht of de Gallipoliveldtocht.

Links: Australische soldaten op Gallipoli.

Het is één van de bepalende, mensenlevens verslindende veldslagen van  de Eerste Wereldoorlog geweest, waarin alles verloren, maar niets gewonnen werd.

Achtergrond van Gallipoli in het kort

Gallipoli (in het Turks: Gelibolu) is een Turkse stad aan de kust van Thracië. Door zijn ligging beheerst Gallipoli de doortocht van de Zee van Marmara naar de Dardanellen en vice versa. In de Middeleeuwen behoorde Gallipoli tot het Byzantijnse Rijk. Het werd later een stapelplaats van de Italiaanse handel; van 1204-1235 stond de stad onder invloed van Venetië als steunpunt op de handelsroutes. Sinds 1354 zijn schiereiland en stad Turks.

Gallipoli speelde door zijn strategische ligging altijd een belangrijke rol, het laatst tijdens de Eerste Wereldoorlog.

49f53324c085aab068f1e9ab1e2e4df2_medium.

Opmaat naar de Slag om Gallipoli

In 1915 verliep de oorlog voor de Geallieerden verliep niet gunstig. De strijd op het Westelijk Front stagneerde in de loopgraven van België en Frankrijk en men slaagde er niet in terrein op de Duitse troepen te winnen.

In Oost-Europa boekten de Duitse troepen echter grote successen. De Russen werden gedwongen delen van Polen weer te ontruimen, Servië werd onder de voet gelopen. Turkije was een bevriende natie.

Turkije en Duitsland

In Turkije had zich in 1913 een machtswisseling afgespeeld. Een groep officieren, de Jonge Turken, had de macht van de oude Ottomaanse garde overgenomen. Eén van de leiders was Enver Pasha, die een militaire opleiding in Duitsland had genoten, en werd benoemd tot minister van oorlog. Op 2 augustus 1914 sloot hij een verdrag met Duitsland om Turkije te vrijwaren van een Russische inval. Hierdoor kwam Turkije in de uitgebroken oorlog aan de Duits-Oostenrijkse kant te staan.

Toen de Britten op 27 september 1914 een Turkse onderzeeboot, die de Middellandse Zee in wilde varen, tegenhielden en terugstuurden, sloten de Turken als vergelding de Bosporus en de Dardanellen af voor al het scheepvaartverkeer.

47f92516e14caf150286293a3e11eeca_medium.

De Britse invloed op het voormalige Ottomaanse Rijk was hiermee definitief voorbij, de Duitse had vaste voet.

Rusland en de weg naar open zee

De Britse politiek zocht naar andere wegen om de patstelling in de oorlog te doorbreken. Aanvankelijk werd gekeken naar de mogelijkheid van een Geallieerde aanval op de Balkan. Toen de Russische tsaar eind 1914 echter een telegram stuurde, waarin hij klaagde over de afsluiting van de zeevaartroutes vanuit de Zwarte Zee (de Russische marine kon geen kant meer op) en om een Britse actie verzocht, richtte men de aandacht op Turkije.

6fb8c534cfd5803ea1a5cf3d06ee5df1_medium.De Britse intentie was een Geallieerde macht te sturen om de Dardanellen en de verder gelegen hoofdstad Istanboel met de Bosporus in te nemen. Hierdoor zouden de Turken worden teruggedreven en de Duitse invloed worden teniet gedaan. Tevens kon de zeeroute voor Rusland naar de Middellandse Zee en verder worden veiliggesteld. Op papier was het plan simpel, de praktijk was echter een andere.

Voorbereidingen voor de Slag om Gallipoli

Op 17 februari 1915 begonnen de Geallieerden met verkenningsvluchten boven de Turkse verdedigingslijn op het schiereiland Gallipoli. Twee dagen later startten zware bombardementen op de stellingen vanaf oorlogsschepen.

35ffe885cf95f2db1018efd99868a149_medium.

Op 18 maart 1915 zette de aanvalsvloot zich in beweging naar de smalle zeestraat van de Dardanellen om deze vanaf het water in te nemen. De zeestraat lag echter vol zeemijnen, waardoor diverse schepen zonken en vele andere zwaar beschadigd raakten. Ook bleven de (mobiele)Turkse stellingen de vloot vanaf de kust bestoken. De vloot, die voor een deel bestond uit slechte Britse schepen, waarmee men de confrontatie met de Duitse marine niet aandurfde, maar die sterk genoeg werden geacht tegen een zwak Turkije, moest zich al snel terugtrekken. De Dardanellen bleven in onverwacht sterke Turkse handen.

Uiteindelijke aanval op Gallipoli

ea6df1913f500d328784d8a7788ad363_medium.Op 23 april 1915 zette een nieuw geformeerde vloot van ruim 200 schepen vol landingstroepen opnieuw koers naar Gallipoli. Op 25 april gingen de troepen aan land. De Turkse tegenstand werd als nihil ingeschat, maar dat viel zwaar tegen.

Rechts: Turkse stellingen met machinegeweren.

Meer dan 100.000 manschappen werden op vijf verschillende landingspunten afgezet. De Britse en de ANZAC-landingen  (Australian and New Zealand Army Corps) verliepen desastreus; voor de neus van Turkse mitrailleurs, op de verkeerde plek, met Turkse tegenstand waar die niet werd verwacht. Alleen de Franse landingen verliepen aanvankelijk volgens plan.

Aanvalsgolven

Op 3 mei 1915 werd een nieuwe Geallieerde aanval gedaan te land en ter zee. Sterke Turkse tegenstand pinde de soldaten echter vast op de stranden. Op 6 mei 1915 deed men een nieuwe poging, maar tevergeefs. De verliezen waren enorm.

In Groot-Brittannië zocht men redenen/schuldigen voor de tegenslagen; zo werd de Britse minister van marine, Winston Churchill, op 26 mei 1915 ontslagen.

c484b002da4b591229d45d1a6d401b9a_medium.In Turkije hielpen enkele Duitse officieren met de reorganisatie van de Turkse verdedigingslinies.

Rechts: Duits zwaar geschut in Gallipoli.

Begin augustus 1915 arriveerden nieuwe troepen, maar slechte communicatie en dom geplande aanvallen op 10 augustus leidden opnieuw tot een nederlaag tegen de Turken, waarbij veel soldaten het leven verloren. Op 17 augustus 1915 vroeg generaal Hamilton opnieuw om versterkingen; Londen was verbijsterd.

Ingraven, dood en verderf

9e951ca7aedb06c81d344b9bad20cd5c_medium.Voor de Geallieerde troepen restte niets anders dan zich zoveel mogelijk ingraven en hopen op betere tijden.

Links: Britse loopgraaf in Gallipoli.

De hitte van de zomer, de kou van de herfst en winter, de slechte hygiënische omstandigheden en de gebrekkige medische zorg veroorzaakten echter een uitbraak aan infectieziekten, zoals diarree, dysenterie en tyfus. Zowel onder de Geallieerde als onder de Turkse gelederen vielen hierdoor veel slachtoffers.

Oorlogsverslaggeving en algehele evacuatie

Vanaf oktober 1915 begon het besef bij de Britten te dagen, dat de Slag om Gallipoli tot mislukken gedoemd was. Voorzichtig werden evacuatieplannen voorgesteld, maar de nieuwe Britse minister van oorlog, Lord Kitchener, zag evacuatie als de grootste ramp voor het Britse Rijk. Generaal Hamilton was eveneens voor verder vechten en schatte dat dit hem 'slechts' de helft van zijn (resterende) troepen zou kosten. Echter, het was simpelweg niet haalbaar het land in te nemen en deze gedachte begon door te sijpelen in de Britse regering. Dit was overigens te danken aan de oorlogsjournalisten, die de troepen in het gebied eind 1915 bezochten. Vooral de Australische journalist Keith Murdoch (vader van Rupert Murdoch) en de Britse verslaggever Ellis Ashmead-Bartlett, hadden hier deel in. Hoewel de strikte censuur hen niet toestond over de situatie op Gallipoli in de krant te berichten, schreven beiden een actueel rapport over de enorme verliezen aan mankracht en de incompetentie van de militaire staf en wisten die bij hun respectievelijke premiers te krijgen. De starre generaal Hamilton werd daarop ontslagen.

d2b0ab736a51f2ba5605a8c2ba90cd0f_medium.De nieuwe generaal Monro kreeg de opdracht de situatie te beëindigen, waarna de evacuatie serieus werd voorbereid. Deze zou echter  in het volste geheim moeten worden uitgevoerd om Turkse wraakaanvallen te voorkomen.

Links: evacuatie van Franse troepen.

De complexe operatie duurde van 8 december 1915 tot 6 januari 1916. Alle manschappen werden geëvacueerd naar Lemnos (Griekenland) en Egypte. Er vielen geen slachtoffers tijdens de operatie.

Slachtoffers van een nutteloze Slag

De Geallieerde expeditie naar de Dardanellen eindigde met een jammerlijke aftocht. De slag was nutteloos; geen der partijen maakte enige vooruitgang, de status quo bleef gehandhaafd.

37bec7f2381d64f7a8669e9727636b7d_medium.

ANZAC-oorlogsgraven op Gallipoli.

De Turken verloren ongeveer 180.000 manschappen bij Gallipoli, voor de Britten (inclusief de ANZAC-troepen) waren dit er ruim 160.000 en voor de Fransen 30.000 gesneuvelden. Daarnaast waren er aan Geallieerde kant nog eens 150.000 zieken (waarvan verreweg het merendeel stierf), aan Turkse kant wordt hier het getal 64.000 zieken opgegeven, maar dit ligt waarschijnlijk hoger. Het totaal verlies aan mensenlevens in deze ene zinloze slag wordt geschat op ongeveer 500.000 doden (circa 250.000 Geallieerden, circa 250.000 Turken).

Tot slot

3d9201dd59182b7a947b1ad5b30a021e_medium.De Slag om Gallipoli was niet alleen van grote betekenis voor de betrokken landen, maar ook een ommekeer aan de kant van vooral de Britten voor de wijze waarop oorlogsvoering werd uitgeoefend.

Links: Canadeze oorlogsgraven op Gallipoli.

Het gemak waarmee men bijvoorbeeld mankrachten en materiaal inzetten in situaties zonder over enige relevante of actuele informatie te beschikken, naast het acceptabel achten van een (hoog) percentage aan verliezen, werd niet langer getolereerd. De verloren Slag om Gallipoli schudde iedereen voorgoed wakker.

Toch zou een dergelijke grote, bijna suïcidale landing nog een keer in de geschiedenis voorkomen: de invasie in Normandië op D-day, 6 juni 1944. Gelukkig was het eindresultaat hiervan voor de Geallieerde troepen en bezet Europa een stuk beter.

e0b72812d531c6ef102938248450da63_medium.In Turkije geldt Gallipoli als een bepalend moment in de geschiedenis, waarbij de Geallieerde aanval op het verzwakte vaderland toch kon worden afgeslagen. 18 maart is nog steeds een dag, die met officiële ceremonies wordt herdacht. De slag gaf het Turkse leger een enorme boost aan zelfvertrouwen. Dit maakte uiteindelijk de weg vrij voor de Turkse onafhankelijkheidsoorlog (1919-1922) en de oprichting van de republiek Turkije (1923).

Rechts: Mustafa Kemal Atatürk, leider van de nieuwe republiek, voordien ook één van de succesvolle Turkse commandanten bij Gallipoli.

De Dardanellenveldtocht was de eerste grote actie, waarbij het naar Europa gestuurde ANZAC-leger (vanuit de Britse Common Wealth-landen) werd ingezet. De bloedige strijd en de grote verliezen onder de manschappen hebben zeker geleid tot een sterker nationaal bewustzijn in Australië en Nieuw Zeeland.

4c4dfe829a75599ba473d038467224d7_medium.

25 april geldt nog steeds als ANZAC-day en is verreweg de belangrijkste herdenkingsdag voor militaire gevallenen en veteranen in beide landen. Gallipoli telt nog 1 Franse en 31 Britse begraafplaatsen, welke laatste worden onderhouden door de Commonwealth War Graves Commission.

 

ASMAY.

© 2015 Foto's: Wikimedia Commons.

 

bea397e0fff5214ed8306ceeb54f3a41_medium.Zie ook:

Eerste-wereldoorlog-de-Zeppelin-oorlog-van-1915

Eerste-wereldoorlog-1-hoe-een-lokaal-conflict-tot-een-wereldoorlog-escaleerde

Eerste-wereldoorlog-2-hoe-een-lokaal-conflict-tot-een-wereldoorlog-escaleerde

D-day-Omaha-Beach-en-Arromanches-Normandië

Groot-Brittannië-al-100-jaar-het-fenomeen-Women-s-Institute-(WI)

Of lees verder via:

https://tallsay.com/asmay of

https://asmay.wordpress.com/ of

https://tallsay.com/asmaysrecepten of

https://asmaysrecepten.wordpress.com/

24/11/2016 07:41

Reacties (3) 

1
24/11/2016 09:02
Brutale inval in dit strategisch gebied. Een soort D-day avant la lettre; gelukkig liep de 'echte' in 1944 uiteindelijk beter af.
1
24/11/2016 08:57
Schuiven met de poppetjes op een strategobord - zoals de generaals toen ook al deden - is toh even wat anders dan de strijd in het echt. Onmogelijke acties.
1
24/11/2016 08:52
Wat een strategische blunders,
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert