Leven met een prehistorisch lichaam in de moderne tijd

Door Asmay gepubliceerd in Gezondheid en fitness

Hoewel veel van het leven op aarde  zich over het algemeen altijd prima heeft kunnen aanpassen aan de veranderende leefomstandigheden op onze planeet, lijkt daar nu toch hier en daar een kink in de kabel te komen. En dan hebben we het over de mens zelf.

De opmaak van ons lichaam lijkt namelijk de veranderingen, die wij nota bene zelf in onze leefwijze hebben geïntroduceerd, steeds minder bij te kunnen benen.

De evolutie van onze buitenwereld is – zeker de laatste 100 jaar – zo snel gegaan, dat onze binnenwereld (het lichaam) het niet meer bijhoudt en begint te sputteren. Betrekkelijk kort geleden, pakweg zo'n 600 generaties, leefden onze voorouders immers nog als jagers-verzamelaars. Dat betekent dat, gezien vanuit de evolutie, onze leefwijze van vandaag de dag – van het dragen van schoenen, het zitten op een stoel tot het hebben van een stralinggevende gsm – zeer recent en evolutionair gezien eigenlijk abnormaal is.

950f7af3a4400b347afd767d25659ddb_medium.Dit is in ieder geval de mening van een aantal vooraanstaande wetenschappers in de evolutiebiologie, waaronder de Amerikaanse professor Daniel Lieberman.

Links: Daniel Lieberman (foto van Kris Snibbe, Harvard PR).

Hij schreef er een boek over: The Story of the Human Body: Evolution, Health and Disease  (vertaling: Het verhaal van het menselijk lichaam: evolutie, gezondheid en ziekte).

Mens in feite nog maar kort op aarde

0cd6798b82dc1821f2a84fb5193cbef2_medium.Het menselijk ras, zoals wij dat vandaag de dag kennen, is nog maar relatief kort geleden op aarde ontstaan. Een eerste versie van de moderne mens was de archaïsche homo sapiens, die circa 300.000 jaar geleden al op aarde, in equatoriaal Oost-Afrika om precies te zijn, zijn bestaan bij elkaar scharrelde. Door de eeuwen heen noopten veranderende omstandigheden in zijn omgeving deze mensensoort tot aanpassing oftewel evolutie. Hieruit ontstond circa 200.000-160.000 jaar geleden de moderne homo sapiens, die voor wat betreft zijn lichamelijke opbouw vrijwel gelijk is aan de mens van onze tijd.

Kracht van evolutie

De eerste moderne mens was vooral aangepast op het leven in de Afrikaanse tropen. De huid was donker om zich te beschermen tegen de sterke UV-straling van het gebied rond de evenaar. Echter, ongeveer 100.00-150.000 jaar later zien we, dat de mens zich al over de continenten van Afrika, Europa, Azië en Australië heeft verspreid. 20.000 jaar daarna komen daar ook Noord- en Zuid-Amerika bij. Het lichaam paste zich in deze lange periode op kleine schaal aan de veranderende omgeving aan. Zo werd de huid in een noordelijker klimaat bijvoorbeeld lichter gepigmenteerd, om uit het daar minder beschikbare zonlicht toch voldoende vitamine D te kunnen opnemen.

Een ander voorbeeld van een typische evolutieverandering is die van lactosetolerantie. Alle jongen van zoogdieren (en dus ook baby's van de mens) kunnen (moeder-) melk verteren, maar het gen dat dit mogelijk maakt, wordt inactief wanneer de jongen/baby's overgaan op vast voedsel. Nadat de leefstijl van de mens ongeveer 10.000 jaar geleden overging van jager-verzamelaar naar boer-landbouwer en hij vee ging houden, werd melk een mogelijke bron van voedsel.

67d1501ab8af78d9837b06ea5b5d2d37_medium.

Het duurde echter nog tot ongeveer 7.500 jaar geleden, tot het menselijk DNA zich had aangepast. Een mutatie in een enkel basenpaar stelde ook de volwassen mens voortaan in staat om melk als voedingsbron te gebruiken en te verteren. Echter, deze aanpassing betrof toen maar een geringe groep mensen in de noordelijke streken van Europa en Azië. Bij de rest van de wereldbevolking, die deze voedselbron niet kenden of nodig hadden, bleven (en blijven) de volwassenen lactose-íntolerant. De lichamelijke evolutie is dus vindingrijk, maar selectief en langzaam. Te langzaam om de snelle ontwikkelingen van onze moderne tijd op te kunnen vangen.

Sprake van disevolutie?

Een gevolg van de huidige, te snelle evolutie van onze buitenwereld is volgens Lieberman en zijn collega's te herkennen in de zogenaamde epidemiologische overgang, de verandering van infectieziekten naar chronische ziekten als de belangrijkste doodsoorzaak bij de mens. Vaak wordt gedacht dat de toenemende aantallen chronische  zieken alleen maar het gevolg zijn van een verouderende bevolking. Dit lijkt echter iets te kort door de bocht.

Wetenschappers in de evolutiebiologie stellen namelijk, dat de 'nieuwe' chronische ziekten - van acne, astma, obesitas en osteoporosis tot diabetes mellitus – vooral worden veroorzaakt, omdat ons lichaam onvoldoende in staat is zich aan te passen aan de veranderingen in onze leefomstandigheden (van milieuverontreiniging, elektronische smog, kunstmest, pesticiden en chemische toevoegingen tot junkfood). Dit wordt ook wel aangeduid als 'mismatch' en 'mismatch'-ziekten.

4e924889f0f6186ae0a9257d981ee34e_medium.

Wanneer onze 'oude', prehistorische genen zulke nieuwe leefomstandigheden ontmoeten, kan dit zelfs langzaam maar zeker resulteren in een graduele, niet direct zichtbare achteruitgang. Dit wordt disevolutie genoemd.

Disevolutie kan volgens Lieberman ontstaan door:

  • Een teveel.
    b3a8daeff878b4c7eaa40160b627a662_medium.Grootschalige ontwikkelingen in de landbouw en in de industrie hebben de wijze van voedselproductie voor de mens enorm veranderd. De hoeveelheden voedsel, die de mens vooral in de westerse wereld nu ter beschikking heeft, blijken echter fnuikend te zijn. Het menselijk lichaam, dat nog steeds beschikt over een mechanisme c.q. genen voor het aanleggen van vetreserves om hongersnoden en voedselschaarste te overleven, kon zich op deze korte termijn niet aanpassen aan de overvloed en blijft vet opstapelen. Obesitas, hart- en vaatziekten, kanker enz. enz. zijn de gevolgen en daarmee symptomen van disevolutie.
  • Een tekort.
    Doordat de mens in onze technologische maatschappij veel minder beweging krijgt, worden spieren en botten onvoldoende getraind en sterk gehouden, met degeneratieziekten als osteoporosis tot gevolg. Een ander frappant feit: doordat de mens al vele eeuwen geleden is overgegaan van vooral rauw voedsel op het eten van zachtere en bewerkte (gekookt, gebraden enz.) producten, is de grootte van onze kaak inmiddels merkbaar kleiner geworden ten opzichte van die van onze verre voorouders.

Tot slot

4f26b302d4b3f37c794f294022953553_medium.Wat te doen om de chronische kwalen van de moderne tijd te beteugelen en onze natuurlijke biologische sterkte te herwinnen? De snelle culturele of leefstijlveranderingen hebben wat ziekte en sterfte betreft de natuurlijke selectie inmiddels ingehaald en overtroffen. De medische wereld is immers niet in staat de oorzaken van de 'mismatch'-ziekten aan te pakken; slechts de symptomen kunnen enigszins worden behandeld. Onderwijs en voorlichting, om gezonde leefstijlkeuzes te promoten, zijn – hoewel nuttig – nog steeds onvoldoende gebleken om ons gedrag te veranderen.

Hebben de voorstanders van een leefstijl zonder elektronica, techniek en bewerkt voedsel dan gelijk en moeten we terugkeren naar een leef- en eetstijl van tenminste een paar eeuwen geleden?

Onze prehistorische genen kunnen zich niet zo snel aan de moderne veranderingen aanpassen; onze leefstijl is een keuze en kan dat echter wel, aldus Lieberman, maar we moeten het willen. Het begrijpen van Het verhaal van het menselijk lichaam zou dan ook tot belangrijke maatschappelijke veranderingen dienen te leiden. Volgens Lieberman is het proces van evolutie nog niet eerder zo belangrijk geweest.

 

ASMAY.

© 2015 Foto's: Kris Snibbe (Harvard PR), Wikimedia Commons.

 

fa6b19c49b39b05a732603d60e7feafb_medium.Zie ook:

Extra-vitamines-en-mineralen-of-toch-niet?

Hoe-houden-we-ons-lichaam-jong?

Hoe-houden-we-onze-hersens-jong?

De-zoektocht-naar-het-eeuwige-leven

Water-het-belang-van-water-voor-onze-gezondheid

Of lees verder via:

https://tallsay.com/asmay of

https://asmay.wordpress.com/ of

https://tallsay.com/asmaysrecepten of

https://asmaysrecepten.wordpress.com/

23/11/2016 06:56

Reacties (4) 

1
23/11/2016 11:11
Ik geloof dit ook wel: het gaat de mens veel te goed tegenwoordig. Daar is zijn lichaam niet op berekend (en zijn psyche/geest ook niet).
Het is maar goed dat er op deze manier nog enkele correctiemechanismen overblijven.
1
23/11/2016 08:03
Interessante materie, nooit eerder aan gedacht, maar het is natuurlijk wel zo.
1
23/11/2016 08:00
Goed artikel.
1
23/11/2016 07:58
Je staat er nooit bij stil, maar inderdaad is ons lichaam nog vrij 'primitief'. Vandaar al die kwalen door de moderne voeding.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert