Oskar Kokoschka, eigenzinnig expressionist

Door Asmay gepubliceerd in Kunst en Cultuur

4776fe35bfc9f7734512cca3dd0d1492_1399125De in Oostenrijk geboren schilder Oskar Kokoschka geldt als één van de belangrijkste kunstenaars van de 20e eeuw. Zijn werk beslaat maar liefst 70 jaar; hij maakte beide wereldoorlogen mee, reisde door Europa, Noord-Afrika en Azië en woonde in onder andere Wenen, Berlijn, Dresden, Praag, Parijs en Londen. Behalve schilderijen, tekeningen en boekillustraties schreef hij ook diverse toneelstukken en essays.

Rechts: zelfportret met gekruiste armen, 1923. Kokoschka als zelfverzekerde professor.

Korte achtergrond van Oskar Kokoschka

10a84cb1a925c52eabf69dcbb9f4ad1a_1399127Kokoschka werd geboren op 1 maart 1886 in Pöchlarn aan de Donau in Oostenrijk. Zijn vader was goudsmid en stamde uit een Praagse goudsmidfamilie; helaas was hij niet succesvol in het onderhouden van zijn gezin.

Links: geboortehuis van Kokoschka in Pöchlarn, nu museum.

De jonge Oskar had een oudere broer (Gustav), die in 1887 stierf. In het verarmde gezin kreeg hij er later nog een zus (Berta) en een broer (Bohuslav) bij. De kleine Oskar trok erg naar zijn moeder Romana en voelde zich verantwoordelijk voor het gezin. In later tijden zou hij steeds proberen zijn familie, maar vooral zijn moeder, financieel bij te staan.

04127023f48bdca1a714e5240edc71e6_1399127Na de basisschool werd de creatieve Oskar toegelaten tot de klas van Carl Otto Czeschka, die daarmee alle (negatieve) adviezen van anderen aan zijn laars lapte. Door toelating in de klas van Czeschka lag een creatieve carrière ineens binnen Kokoschka's bereik.

Links: Kokoschka's moeder Romana, 1917.

Czeschka, een Oostenrijkse graficus en schilder, gold namelijk als één van de belangrijkste leden van de Wiener Werkstätte, een in 1903 opgerichte beweging ter bevordering van kunst en kwalitatief hoogstaand handwerk. Een belangrijke invloed in de beginjaren van de Wiener Werkstätte was Gustav Klimt. In 1907 verkreeg Kokoschka zijn eerste opdrachten via de Wiener Werkstätte.

Oskar Kokoschka ontdekt!

8dbac30dae451a7b2cd034748824c636_1399126In 1908 kwam Kokoschka in contact met Adolf Loos, een Oostenrijkse modernistische architect en kunstpublicist. Loos was – wat wij nu noemen – een echte netwerker en bewoog zich in de betere kringen van de Weense maatschappij.

Links: Adolf Loos, 1909.

Door zijn vele vrienden, bekenden en relaties bracht Loos Kokoschka in contact met de rijke, culturele en intellectuele elite en verwierf de laatste – mede door bemiddeling van Loos – menig schilderopdracht voor portretten; dankzij Kokoschka's portretten weten we nu nog wie tot de beau monde van Wenen behoorden in het begin van de 20e eeuw.

In 1909 werd in Wenen de Kunstschau gehouden, een invloedrijke en baanbrekende kunsttentoonstelling. Naast werken van buitenlandse schilders, zoals Gauguin, Van Gogh en Munch, exposeerde Kokoschka voor het eerst enkele van zijn portretten. Hij maakte grote indruk; Gustav Klimt noemde hem zelfs "het grootste talent van de jongere generatie".

Oskar Kokoschka, de kunst en de politiek

bf7f8e755dc758b3d084117b1dd6955b_1399126In 1910 startte Kokoschka zijn samenwerking met Herwarth Walden (pseudoniem van componist en kunstcriticus Georg Lewin) in diens modernistische tijdschrift Der Sturm in Berlijn. Het blad werd een platform voor moderne denkbeelden en kunst. (In 1912 organiseerde Walden voor het eerst een tentoonstelling met werken van Kokoschka en van Der Blaue Reiter, een groep van expressionistische kunstenaars.) Later zouden diverse meningsverschillen tot een breuk leiden tussen Kokoschka en Lewin.

Rechts: een exemplaar van Der Sturm uit 1910 met illustratie van Kokoschka.

5819cc1673b18debeed98baedaf4aa24_1399126

Dubbelportret van Carl Georg Heise en Hans Mardersteig, 1919. Hoewel de twee levenspartners waren en aan dezelfde tafel zaten, lijkt de dunne, houten middenlijst er toch voor de buitenwereld twee  aparte portretten van te maken. 

545270cdba770b56d4e919d6a938868e_1399126Toen de Eerste Wereldoorlog uitbrak, meldde Kokoschka zich als vrijwilliger bij het Oostenrijkse leger. Twee jaar later raakte hij ernstig gewond en belandde voor zijn herstel in Dresden. Van 1919 tot 1926 zou Kokoschka in Dresden blijven en daar werken als professor aan de Kunstakademie.

Rechts: zelfportret als 'entarteter Künstler'.

In 1916 verbond Kokoschka zich eveneens aan de Berlijnse galerie van Paul Cassirer. De laatste voorzag hem van klanten, geld en ideeën. Zo maakte Kokoschka vele reizen door Europa en Noord-Afrika op instigatie en met financiële steun van Cassirer. Hij schilderde in deze tijd vooral landschappen en stadsgezichten en verbleef afwisselend in Berlijn, Parijs en Wenen. De samenwerking met Cassirer stopte in 1931, toen deze zelfmoord pleegde. Kokoschka was onthutst; hij was in één klap van zijn vriend, zijn agent en zijn geldbron beroofd.

766b49ab3ae52321991e8c67656dcd2e_1399127Toenemende financiële moeilijkheden, zijn kritische houding tegen het opkomende nazisme en het verbod op zijn werk door het naziregime (Kokoschka kreeg het predikaat 'Entartetster unter den Entarteten') noopten hem er toe om in 1934 uit te wijken naar het nog vrij welvarende Praag.

Rechts: poster "Help de Baskische kinderen" met op de voorgrond Olda, 1937.

In 1935 nam hij de Tsjechische nationaliteit (van zijn familie) aan. Na de Duitse annexatie van Sudetenland in 1938 vluchtte Kokoschka naar Londen. Hier woonde en werkte hij tijdens de Tweede Wereldoorlog met geldelijke steun van vrienden en verzamelaars. Kokoschka zette in Londen al zijn energie in voor het op weg helpen van andere vluchtelingen van het continent en liet zich uiteindelijk zelfs tot Brit naturaliseren.

Oskar Kokoschka's bewogen liefdesleven

In 1912 ontmoette Kokoschka wat hijzelf aanduidde als 'de liefde van zijn leven', de 5 jaar oudere Alma Mahler-Schindler. Alma was de weduwe van de (19 jaar oudere) beroemde componist Gustav Mahler. De jonge, beginnende schilder en de gevierde, kunstzinnige ster van de beau monde begonnen een gepassioneerde liefdesaffaire.

26e24b8bbb02fb17d08ca4f8c9e6b3b6_1399126Tijdens hun relatie verstuurde Kokoschka minstens 400 liefdesbrieven naar zijn geliefde en schilderde haar diverse malen.

Links: dubbelportret van Alma Mahler en Oskar Kokoschka in 1912/1913.

Alma, een vrouw van de wereld, zag de liefdesrelatie waarschijnlijk meer als een liaison; zij liet tijdens de relatie tenminste één keer abortus plegen en wimpelde Kokoschka's huwelijksaanzoeken consequent af onder andere vanwege Kokoschka's jaloerse uitbarstingen waardoor zij een gezamenlijke toekomst onmogelijk achtte. Uiteindelijk leidde één en ander tot een breuk in mei 1915. Kokoschka – aan het front – was een gebroken man. Alma huwde in augustus 1915 met de Duitse architect Walter Gropius (met wie zij eerder al een affaire had gehad), maar scheidde van hem in 1920. Voor Kokoschka zou Alma altijd het symbool van een onbereikbare liefde blijven.

ef108bdf7a19430bbfc15f9096b29732_1399126Het duurde tot 1935 voor hij zijn hart weer verloor. In Praag ontmoette hij Olda Palkovská, een Tsjechische, politiek geëngageerde rechtenstudente. Hoewel Olda bijna 30 jaar jonger was, bleek zij de meest volwassen en pragmatische van de twee en bracht zij balans in het leven van de impulsieve Kokoschka.

Rechts: tekening van Olda, 1935.

Olda was zeer tegen het Duitse nazisme gekant en deed alles wat in haar vermogen lag om de ('entartete') kunst van Kokoschka te redden. Het was op haar aandringen dat de twee in oktober 1938 naar Londen vluchtten.

fe0c8420f1b41898a5dc82428d2b660b_1399127In 1941 huwde het stel. Na de oorlog emigreerden de twee in 1953 naar Villeneuve, aan het Meer van Genève, in Zwitserland. Samen met maakten zij nadien nog diverse korte en lange reizen in Europa en daarbuiten (onder andere Japan).

Links: krab (1940).

Op 22 februari 1980 overleed Kokoschka, bijna 94 jaar oud, in Montreux, Zwitserland. Zijn vrouw Olda zou zijn artistieke nalatenschap blijven beheren tot haar eigen dood in 2004. Het echtpaar liet geen kinderen na.

Stijl van Oskar Kokoschka

Zijn stijl laat zich niet gemakkelijk onder één etiket vangen; vond Kokoschka zijn vroegste inspiratie voornamelijk in de Jugendstil, later werd dat het modernisme en de zogenaamde avant-garde van het begin van de 20e eeuw. Uiteindelijk waren zijn latere werken veel meer expressionistisch te noemen.

e1f2c5b85e73da451d1520233e7f7835_1399127Als portretschilder is Kokoschka één van de invloedrijkste kunstenaars van de 20e eeuw geweest. Kokoschka schilderde zijn object, de mens, centraal. Dit was in tegenspraak met de toen heersende ideeën van het modernisme, waarin men aan kleur en vorm de voorkeur gaf boven een natuurlijke uitbeelding van het object.

Links: het laatste kinderportret dat Kokoschka schilderde was van Carletto Ponti (zoon van Carlo Ponti en Sophia Loren) in 1970. Hoewel in opdracht geschilderd, kochten de ouders het portret uiteindelijk niet.

Niet alleen schilderde Kokoschka herkenbare portretten, maar wilde hij vooral de 'aura van de mens in de ruimte' vastleggen. In een groot aantal van zijn vroegste portretten is daarom geen achtergrond rondom de persoon geschilderd of krabde hij zelfs alle verf rondom zijn object weg.

0b0fc752f826cb71c30ba5220b158c20_1399126Ook dieren fascineerden Kokoschka, omdat hij er vaak menselijke trekken in ontdekte, maar het dier ook zag als tegenpool van de mens. Veel van zijn objecten, (wilde) dieren in dierentuinen, schilderde hij als een individu met een eigen karakter, zonder tralies of kooien en vaak in een harmonieuze en natuurlijke, bijna paradijselijke omgeving.

Links: Mandril, 1926.

In Kokoschka's werk zijn steeds sporen terug te vinden van zijn eigen emotionele en soms rebelse gesteldheid, de politieke situatie van het moment en zijn kijk op de toekomst. Dat uitte zich meestal in uiteenlopend kleurgebruik, de al dan niet uitgebreid geschilderde omgeving en dik of dun aangezette verf.

Tot slot

Ook vanuit Zwitserland bleef Kokoschka schilderen en andere initiatieven ontplooien. In 1953 stichtte hij samen met Friedrich Welz, een Oostenrijkse kunsthandelaar, de Schule des Sehens, een zomeracademie voor beeldende kunst in Salzburg, Oostenrijk.

0e1a9a49fbb298ea9e4a4aaa4452ac5b_1399128

Dieren uit de opera "Die Zauberflöte", 1964.

In 1955 ontving hij de grote Oostenrijkse staatsprijs voor beeldende kunst. Sinds de jaren 1960 kent Salzburg een eigen Oskar Kokoschka-prijs voor jong aankomend talent. In 1976 ontving Kokoschka de Duitse Lovis-Corinth-prijs voor zijn gehele oeuvre; het prijzengeld (ongeveer DM 25.000) schonk hij aan Amnesty International. Ook werd in deze tijd een asteroïde (nummer 21076) naar hem, Kokoschka genoemd.

Enkele van zijn gevleugelde uitspraken waren:

  • c89301a8f2f250d6d493f365768acff1_1399128Je moet in het leven voor ervaringen betalen. Met een beetje geluk krijg je korting.
    (Origineel: Man muss im Leben für seine Erfahrungen bezahlen. Wenn man Glück hat, bekommt man Rabatt.)
  • Uit mijn schooljaren zijn me alleen de gaten in de leerstof bijgebleven.
    (Origineel: Aus der Schulzeit sind mir nur die Bildungslücken in Erinnerung geblieben.)
  • Leven is geen stilleven. (Origineel: Leben ist kein Stilleben.)

 

ASMAY.

© 2014 Foto's: Asmay, Wikimedia Commons.

 

Rechtsonder: Specht, 1971.

bbfb1abe72e8659a9037cb6915f83abc_1399128Zie ook:

Salvador-Dalí-geniaal-en-excentriek-kunstenaar

Gustav-Klimt-meester-van-de-Gouden-Jugendstil

Claude-Monet-impressionist-van-het-eerste-uur

Auguste-Rodin-modern-denker-en-inspirerend-kunstenaar

Robert-Doisneau-subliem-straatfotograaf-van-Parijs

Of lees verder via:

https://tallsay.com/asmay of

https://asmay.wordpress.com/ of

https://tallsay.com/asmaysrecepten of

https://asmaysrecepten.wordpress.com/

04/11/2016 08:11

Reacties (3) 

1
04/11/2016 09:26
Aparte stijl, een groot kunstenaar, maar je moet er van houden.
1
04/11/2016 09:22
Bijzonder kunstenaar, prachtige stijl.
1
04/11/2016 09:20
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert