Eerste Wereldoorlog: de Zeppelin-oorlog van 1915

Door Asmay gepubliceerd in Geschiedenis

De Eerste Wereldoorlog (1914-1918) heeft de twijfelachtige eer het platform te zijn, waarvan een groot aantal nieuwe manieren van oorlogsvoering werden gelanceerd. Chemische en biologische oorlogsvoering met onder andere zenuwgas en mosterdgas, de onderzeeboot als aanvalswapen onder water en de oorlog in de lucht door middel van vliegtuigen en Zeppelins. 

cc7518cd2f6ef65940d351a21296095c_1398522

Zeppelin, klasse L2 in 1913.

Via de Zeppelin-oorlog werd ook het concept van de 'totale oorlog' geïntroduceerd, waarbij de vijandelijke burgerbevolking in de zelfde mate het doelwit van aanvallen werd als het vijandelijke leger.

De lucht als nieuw oorlogsgebied

Berucht zijn de luchtgevechten tussen Duitse en geallieerde lichte vliegtuigen, waarbij men elkaar zoveel mogelijk uit de lucht schoot. Toch werden vliegtuigen aanvankelijk alleen gebruikt voor verkenning; vanuit de lucht kreeg men zo een beter inzicht in de stellingen en manoeuvres van de vijand. Het duurde niet lang voordat de verkenningsvluchten werden bestookt en aangevallen, eerst vanaf de grond maar al snel door 'collega'-vliegtuigen in de lucht. Deze luchtgevechten bleven echter vooral beperkt tot de omgeving van het front, enerzijds omdat daar de verkenning van vijandige bewegingen plaatsvond, anderzijds omdat het bereik van de lichte vliegtuigen nog beperkt was. Voor de grote Duitse luchtschepen, de Zeppelins, was dat een ander verhaal.

Het ontstaan van Zeppelins

29e290b3f1510c7a4184a91ae7c23e7e_1398522Ferdinand Graf Von Zeppelin (1838-1917) was een Duitse ingenieur.

Links: Ferdinand Graf Von Zeppelin aan zijn bureau in 1900.

Tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog (1861-1865) had hij als Duits attaché een paar jaar bij het Noordelijke Unieleger doorgebracht en hij leerde in deze periode de bouw van luchtballonnen kennen, die door het Unieleger soms werden gebruikt voor verkenningsdoeleinden.

Eenmaal terug in Duitsland begon hij de ontwikkeling van een bestuurbare, ver vliegende luchtballon. In 1906 slaagde Von Zeppelin erin met zijn stijve, sigaarvormige luchtschip, gevuld met waterstofgas, een aanzienlijke vlucht te maken. Echter, de Zeppelins – zoals ze naar hun uitvinder werden genoemd – bleken bijzonder kwetsbaar bij start en landing; alle verongelukten. Von Zeppelin was financieel geruïneerd. Gelukkig voor hem kwam een burgerinitiatief tot leven: een inzamelingsactie, ook wel  de 'Zeppelinspende', leverde Von Zeppelin 6 miljard mark (!) op, waardoor hij in staat was de bouw (op een werf in Friedrichshafen) en verdere proefvluchten van zijn luchtschepen voort te zetten.

Na het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog had het Duitse ministerie van oorlog, met name de marine, dan ook grote interesse in de luchtschepen: zij konden hoger, verder en langer vliegen dan de toenmalige vliegtuigen en hadden een groter draagvermogen. Zeppelins werden bij uitstek geschikt geacht voor verre verkenningsvluchten en het bombarderen van vijandelijke linies.

Eerste verkenningsvluchten Zeppelins aan het front

2e87fad65414dda658350466229eceb4_1398522Dat niet alles zo eenvoudig is als het lijkt, bleek bij één van de eerste Zeppelinvluchten aan het front.

Links: tekening van verdedigers in machinegondel van een Zeppelin.

Het luchtschip, dat in augustus 1914 de Franse bewegingen aan het front moest verkennen, raakte doorzeefd met kogels, waardoor het (te) veel van zijn waterstofgas verloor. De Zeppelin stortte vlakbij neer in de bossen, waarna Franse cavaleristen tot de aanval overgingen. De bemanning moest vluchten en kon nauwelijks het vege lijf redden.

Zeppelins voor bombardementen

20f4c47c994872f7e815ddba1730fa0f_1398523Al snel bedacht men dat de Zeppelins het meest geschikt zouden zijn voor bombardementsvluchten, omdat de luchtschepen over een groot draagvermogen voor wapens en bommen beschikten.

Luik in België viel als eerste stad ter wereld in onze moderne geschiedenis ten prooi aan een luchtbombardement. Op 6 augustus 1914 bombardeerde een Zeppelin de stad. De impact was groot en er vielen diverse slachtoffers te betreuren. De dag erna trok het Belgische leger zich terug voor de Duitse overmacht en werd Luik bezet.  Het Duitse opperbevel achtte de missie bijzonder geslaagd en de bouw van Zeppelins werd opgevoerd.

Zeppelin-oorlog boven Groot-Brittannië

f79b9c6bd81f8df805e16a7391f7851b_1398524Vervolgens richtte men de aandacht op de verder ongrijpbare vijand Groot-Brittannië. De oorlog strandde namelijk al snel in de loopgraven van België en Noord-Frankrijk en een aanval op Groot-Brittannië zelf lag niet in het verschiet.

Rechts: bouw van twee militaire Zeppelins.

Een invloedrijke Duitse marineofficier, 'Fregattenkapitän" Peter Strasser, riep op tot het bombarderen van Britse steden om aldus het moreel van de bevolking te breken. Hij was een groot voorstander van de 'Totalkrieg', waarbij ieder lid van de vijand – hetzij burger, hetzij soldaat – een onvoorwaardelijk doelwit voor aanvallen werd. In de nacht van 19 op 20 januari 1915 vlogen de eerste twee Zeppelins over de Noordzee en bombardeerden de plaatsen King's Lynn en Great Yarmouth. 

De Duitse keizer had de bombardementen goedgekeurd, maar bedongen dat de historische gebouwen van Londen gespaard zouden blijven; alleen militaire doelen in de hoofdstad mochten worden getroffen. (De Duitse keizer, kleinzoon van de Britse koningin Victoria en achterneef van de destijds  regerende koning George V, wilde blijkbaar de hoofdstad van zijn moeders land niet onnodig beschadigen.)

213b8d4b16aa222f9e2fb439df593c1b_1398523

Vanaf mei 1915 werd London met grote regelmaat getroffen door bombardementen. Echter, de ingestelde verduistering in Groot-Brittannië en het feit dat van precisiebombardementen toen nog geen sprake was, zorgde dat menig bom op burgerdoelen terechtkwam.

Verdediging tegen de Zeppelins

De Zeppelins konden aanvankelijk vrij ongestoord hun gang gaan. Zij vlogen allereerst op veel grotere hoogte dan gewone vliegtuigen uit die tijd en waren daarom vrijwel onaantastbaar. Daarnaast verrichtte de gebruikte Britse ammunitie weinig schade; de kogels maakten wel gaten in de Zeppelin, maar konden het waterstofgas niet doen ontploffen. De kleine kogelgaten zorgden wel voor verlies aan waterstofgas, maar dat was over het algemeen te gering om de Zeppelins te doen neerstorten.

20c187490f59ccf48414f078b68d2e5c_1398523De Zeppelins waren wel gevoelig voor slechte weersomstandigheden, reden waarom er tussen januari en mei 1915 nauwelijks bombardementsvluchten hadden plaatsgevonden: het weer was eenvoudig te slecht geweest. Sterke wind zorgde er soms voor dat zeppelins geheel andere plaatsen bombardeerden in plaats van Londen, zoals bijvoorbeeld Hull en zelfs Edinburgh, c787bce3f22670070598e85bfc8970c6_1398523omdat ze zo ver uit koers waren geraakt.

Links boven: door blindganger getroffen huis in Edingburgh, 1916.

Linksonder: de bewuste bom / blindganger.

 

Speciale ammunitie tegen de Zeppelins

De Britse oorlogsindustries zocht naarstig naar een oplossing. Men bedacht uiteindelijk de zelfontbrandende kogel. Het belangrijkste ingrediënt hierbij was fosfor, dat bij het afschieten ontbrandde. De kogel boorde zich een weg door de waterstofgastanks van de Zeppelin en het brandende fosfor deed het gas vervolgens ontbranden.

3ae687d94a071547483d71a79fcdc82f_1398523

Het interieur van een Zeppelin, met (in roze aangeduide) 
de tanks voor het waterstofgas.

Het duurde even voordat men de juiste samenstelling van deze ammunitie had ontwikkeld; de kogels konden aanvankelijk slechts op korte afstand (circa 320 meter) worden afgeschoten, want anders was het fosfor opgebrand. Op 2 september 1916 kregen de nieuwe kogels (en de Zeppelins) hun vuurdoop: van de 16 Zeppelins, die toen op weg waren naar Londen, werden er 3 voor het bereiken van de stad vernietigd. Een hoopvol, maar klein succesje in de strijd tegen de Zeppelins.

Betere vliegtraining voor de piloten

0213160626ed66b0b698172e98ab02e2_1398524Naarmate de tijd verstreek sinds het begin van de oorlog, werden de piloten steeds beter in het treffen van hun doel. Allereerst hadden de (overlevende) piloten veel meer ervaring, werd de vliegtraining doelmatiger en werden ook de vliegtuigen steeds verder ontwikkeld.
Een en ander, gecombineerd met de zelfontbrandende ammunitie, leidde tot een steeds effectievere verdediging tegen de Zeppelins.

In totaal zette het Duitse leger 115 Zeppelins in voor de tegen Groot-Brittannië gerichte Zeppelin-oorlog. Daarvan werden er uiteindelijk 77 vernietigd of zodanig beschadigd, dat zij niet meer konden worden gebruikt. In juni 1917 stopten de Duitsers dan ook met het gebruik van Zeppelins voor bombardementsvluchten boven Groot-Brittannië.

Tot slot

Het succes van de Zeppelin als oorlogsmachine was een kort leven beschoren. Hoewel de 'blimps', zoals de grote sigaarvormige ballonnen in Groot-Brittannië werden genoemd, maandenlang talloze bombardementen uitvoerden, waren er in totaal toch 'maar' 556 doden en nog geen 2000 gewonden te betreuren.
Wel was er veel materiële schade aan huizen en gebouwen.

a52ea1279ff4a39aeb250d8991b03550_1398524

De grootste schade was echter van psychologische aard: de bevolking (en hun naasten, de soldaten) waren doodsbang en ontzet door de onverwachte en vrijwel onhoorbare verschijning van de Zeppelins, hun bommenregens en hun aanvankelijke onaantastbaarheid. De Britse overheid begreep, dat haast geboden was bij het bestrijden van de 'blimps'; het project van de zelfontbrandende ammunitie kreeg dan ook alle voorrang. Net op tijd slaagde men er in de Zeppelins te vernietigen en het moreel van het Britse volk voor breken te behoeden.

Rechts: Zeppelin LZ4 met stabilisatoren.

310b562aa7ddc8245b2951c271b13ae8_1398524In Duitsland vond men de Zeppelins uiteindelijk te log en te kwetsbaar (voor weersomstandigheden en de nieuwe ammunitie) om nog voor oorlogsdoeleinden te worden ingezet. Vanaf juni 1917 werden door het Duitse leger uitsluitend nog vliegtuigen voor bombardementen gebruikt en was de rol van de Zeppelin hierin uitgespeeld.

 

ASMAY.

© 2014 Foto's: Bundesarchiv.de, BBC.co.uk, Wikimedia Commons.

 

Rechtsonder: Britse propagandaposter uit 1915.

8592f8879edc82dc95400a8006746653_1398524Zie ook:

Eerste-Wereldoorlog-de-Slag-om-Gallipoli

Eerste-Wereldoorlog-(1)-hoe-een-lokaal-conflict-tot-een-wereldoorlog-escaleerde

Eerste-Wereldoorlog-(2)-hoe-een-lokaal-conflict-tot-een-wereldoorlog-escaleerde

Groot-Brittannië-al-100-jaar-het-fenomeen-Women-s-Institute-(WI)

Frankrijk-Amiens-en-Bayeux-het-bezichtigen-zeker-waard

Of lees verder via:

https://tallsay.com/asmay of

https://asmay.wordpress.com/ of

https://tallsay.com/asmaysrecepten of

https://asmaysrecepten.wordpress.com/

03/11/2016 08:06
Wil jij ook artikelen publiceren op Tallsay.com?

Tallsay is een leuke en makkelijke manier om verhalen, artikelen en recepten te publiceren. Publiceer vandaag nog jouw eerste artikel!

Aanmelden Over ons

Reacties (4) 

1
03/11/2016 09:11
De zeppelin-oorlog was in feite meer een terreuroorlog. Relatief weinig slachtoffers en schade, maar zo'n grote impact op het moreel en de angst van de Britse bevolking destijds.
1
Asmay tegen Oxalis
03/11/2016 09:14
Absoluut waar.
1
03/11/2016 09:08
Nooit geweten, goed artikel!
1
03/11/2016 09:06
Mooi artikel over een voor mij onbekend stukje geschiedenis.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert