Van mode naar klederdracht en weer naar mode

Door Asmay gepubliceerd in Handwerken en naaien

Traditionele klederdracht

In het algemeen verstaan we onder klederdracht een specifieke wijze van kleden, waardoor een groep van personen (meestal bewoners van een plaats of streek) zich van anderen onderscheidt.

6cc9626f733eced599386d591cc80b8b_medium.

Nederlandse klederdracht, v.l.n.r., Volendam, Urk, Scheveningen, Spakenburg, Marken, Arnemuiden en (geknield) Staphorst. (Folkloregroep Maroesjka uit Heeze.)

In Europese streken en landen is het dragen van de regionale of nationale klederdracht sinds de 20e eeuw langzaam aan verdwenen; het wordt nog slechts heel sporadisch gedragen als alledaagse kleding. Zogenaamde nationale kostuums zijn vrijwel geheel uit het Europese straatbeeld verdwenen. Enkel de militaire versie ervan lijkt hier en daar behouden te blijven, maar dan alleen in bepaalde ceremonies (zoals het wisselen van de wacht bij paleizen of andere belangrijke overheidsgebouwen). Klederdracht en streekdracht voor de gewone man en vrouw zijn inmiddels meer een gelegenheidsdracht geworden voor folkloristische feesten, plechtigheden, dansvoorstellingen en dergelijke.

Ontstaan van klederdracht in Nederland

de8c6867d47dac8609d37fc8e6099997_medium.De traditionele klederdracht of streekdracht, die een aantal provincies, streken of steden in Nederland nog hebben, werd vooral ontwikkeld in de 18e en 19e eeuw. Vòòr die tijd was er sprake van een veel meer algemene kledingstijl. Kostuums, rokken, schoeisel en andere kledingstukken waren voorheen overal nog veel hetzelfde en minder streekgebonden.

Rechts: Hindeloopen klederdracht (Fries Museum).

Vanaf de 17e eeuw, toen veel gewone burgers in de steden rijker werden door de bloeiende handel, ontstond er zoiets als ‘modieuze kleding’, waardoor je je welvaart ten toon kon spreiden. Konden vroeger alleen vorstenhuizen en edelen rijk gedecoreerde kleding kopen en dragen, nu kwam dat binnen het bereik van een grotere groep van vooral rijke stedelingen en handelaren. Daar de stedelijke 'mode' destijds nog niet zo vergankelijk en beperkt houdbaar was als die van tegenwoordig (te weten vaak maar één seizoen), sijpelden langzaam maar zeker steeds meer elementen ervan naar de kleding op het platteland, ook vaak om de eigen welvaart te benadrukken tegenover de overige dorpelingen. Daar werd de ‘steedse mode’ voor een deel overgenomen in de dagelijkse dracht.

b7928b8be9bee460834707ea2a79c7d7_medium.Eigen ontwikkeling klederdracht

Maar waar de stedelijke dracht zich op zijn tijd met andere stijlen of accessoires vernieuwde, bleven zulke 'frivoliteiten' op het vaak geïsoleerde, behoudende en (protestants of gereformeerd) gelovige platteland meestal uit.

Rechts: Drentse muts met vergulde oorijzers.

Meer en meer werd de kleding aangepast aan regionale smaak, praktisch gebruik, kerkelijke voorschriften, 'sociale codering' en algemene ideeën van betamelijkheid.

54efc41b2ad4da2b9b96558d4eb987dd_medium.Meestal had men één doordeweeks en één zondags pak of dracht. Rijke boeren hadden er wellicht nog een paar, maar armen hadden er vaak slechts één; de (boven-) kleding, die vaak van linnen of wol was gemaakt, ging zeker niet elke week in de wastobbe.

Praktische kleding, die bijvoorbeeld bescherming bood tegen het weer (zoals klompen, een zonnehoed, regenjas of –cape of een pet) werden vaak wel verfraaid met beschildering of garnering. Dit was zeker het geval, wanneer het om het zondagse exemplaar ging dat gedragen werd om naar de kerk te gaan.

Sociale code in klederdracht

Typerend voor klederdrachten op het platteland was het zichtbare onderscheid in de kleding tussen kinderen en volwassenen, gehuwden en ongehuwden (zeker voor wat betreft de kleding voor vrouwen), weduwen en weduwnaars. Deze codering van de kleding, die oorspronkelijk uit adellijke kringen kwam, maakte een lange ontwikkeling door voor ze algemeen was vastgesteld, gefixeerd en traditioneel werd genoemd.

6f7509bc975b2914ba1ccb87937d0ac3_medium.Het onderscheid tussen arm en rijk was so wie so in de kleding terug te zien in enerzijds de kwaliteit van de stoffen, maar anderzijds vooral in accessoires.

Links: enkele accessoires (Zeeuws Museum).

Voor de mannen waren dat vaak de gouden zakhorloges met lange kettingen, gouden dasspelden en oorringen. Bij de vrouwen ging het meestal om de één, twee of drie rijen dikke kettingen (vaak traditioneel van zwart git of van bloedkoraal met gouden slot), gouden oorknoppen, gouden spelden, 'ijzers', spiralen en andere ornamenten aan en in de klederdrachtmuts of -kap. Vrouwen van minder rijke boeren of arbeiders hadden vaak wel gelijksoortige muts- of kapversierselen, maar dan gemaakt van koper of ijzer. De armen droegen vaak de afdankertjes of regelrechte lompen zonder enige versiering of ornament.

Verdwijnen van klederdracht uit het dagelijkse leven

e7dfac102e602f86a896b1979fd84cf0_medium.Door diverse oorzaken, waaronder de vooruitgang op het gebied van infrastructuur (wegen en vervoer) en communicatie (radio, tv, internet), zijn er in Nederland niet of nauwelijks nog gebieden, waar mensen in een isolement leven (of men moet er speciaal voor kiezen natuurlijk).

Links: mannenjak (Zeeuws Museum).

Specifieke streek- of klederdracht zie je hier dan ook niet meer in het dagelijks straatbeeld. Dat is bijvoorbeeld weer wel het geval bij bijvoorbeeld  religieuze groeperingen, zoals bijvoorbeeld de Amerikaanse Amish, die bewust kiezen voor een leven in het isolement van hun gemeenschap met de specifieke klederdracht, die men daarin betamelijk acht.

f23d18ce5affb94de515e857b724d07c_medium.Links: minder rijke dracht:  mannenpak en vrouwendracht met koperen mutsijzers (Zeeuws Museum).

De bereikbaarheid van betaalbare, algemene en modieuze kleding in iedere stad of streek zorgde er  (in Europa) mede  voor dat klederdracht geen dagelijkse kleding meer was; jongere generaties lieten zich gewoon niet meer in het traditionele pak hijsen. Ook mijn eigen familiegeschiedenis laat die trend zien. Zo droeg mijn overgrootmoeder (geboren in 1872) nog lang de klederdracht van de streek, maar heeft mijn grootmoeder (geboren in 1901) zich er nooit in willen vertonen. Zij droeg liever de makkelijker zittende kleding en vlotte jurken uit de mode van haar tijd.

Maken van klederdracht

Een ander punt, waardoor de klederdracht nu vooral nog als folkloristische of ceremoniële dracht te zien is, is het maken ervan. In tegenstelling tot (hedendaagse) mode, die altijd wordt gemaakt volgens patronen en in specifieke maten, wordt en werd klederdracht uit de losse hand geknipt, geplooid en genaaid.

Rechts: verfijnde versieringen aan de kap van een rouwmantel (Zeeuw Museum).

Dit vergt een totaal andere vaardigheid, inzicht en werkwijze van de maker ervan dan het zelf kleding maken volgens een kant-en-klaar patroon. Die naaivaardigheid is nog maar bij weinigen te vinden.

6c0da365781026c60d8c698cbb292f01_medium.Ook is het maken van klederdracht altijd enorm arbeidsintensief geweest. De vele versieringen, garneringen en borduursels, die de zondagse pakken en jurken rijk moesten zijn, kosten de naaisters bijvoorbeeld enorm veel tijd. Ook in het maken van de traditionele (kanten en/of geplooide) mutsen of kappen ging altijd heel veel handwerk en dus tijd zitten.

Rechts: trouwjurk (Zeeuws Museum).

Daarnaast bestaat traditionele streekdracht vaak uit vele lagen; een dracht met 5 tot 7 rokken van verschillende stoffen, die over elkaar worden gedragen, was bijvoorbeeld beslist geen uitzondering.

Het maken van deze traditionele kleding is dan ook zeer specialistisch, arbeidsintensief en duur werk geworden. Tel daarbij nog eens de vele meters natuurlijke stoffen op (wol, flanel, linnen e.d.), die evenmin goedkoop zijn. Hierdoor werd de traditionele dracht in de loop der tijd steeds minder populair; het was gewoon te duur, te ingewikkeld, te ouderwets, te eentonig, te onhygiënisch, te stijf en/of te warm.

Tot slot

5d8f7c9e55271d67ac427bb87264aecc_medium. Links: een boven- en enkele onderrokken (Zeeuws Museum).

Vanuit de ‘steedse mode’ (van de 17e eeuw) ontstond in de loop der jaren de klederdracht van het platteland. Intussen is deze klederdracht behouden gebleven als slechts folkloristische en ceremoniële kledij en draagt iedereen weer de gangbare kleding van de moderne tijd, die opnieuw via eerst de winkels in de steden de weg naar het platteland vond. De cirkel – van mode naar klederdracht en weer naar mode – is dan ook weer rond.

Hoewel ik blij ben om gemakkelijke, goed wasbare, luchtige kleding te kunnen dragen, vind ik klederdrachten toch nog steeds heel mooi om naar te kijken. Musea met kledingexposities, zomerse evenementen met een folkloristisch karakter of dansgroepen in klederdracht kan ik daarom toch best waarderen. Maar daarna ga ik weer gewoon in mijn denim broek, sweatshirt en (spijker-) jack naar huis, want dat is misschien wel de ‘klederdracht’ van de huidige tijd.

 

ASMAY.

© 2014 Foto's: Asmay, Pixabay.com, Wikimedia Commons.

 

dde2205099487c9e8443cae410551cc3_medium.Zie ook:

BBC-programma-de-grote-Britse-naaiwedstrijd

Nederlands-RTL4-naaiprogramma-Door-het-oog-van-de-naald

Denim-en-jeans-de-geschiedenis-van-de-spijkerbroek-ontleed

Denim-en-jeans-de-populariteit-van-een-spijkerbroek

Oranjekoorts-in-de-mode

Of lees verder via:

https://tallsay.com/asmay of

https://asmay.wordpress.com/ of

https://tallsay.com/asmaysrecepten of

https://asmaysrecepten.wordpress.com/

02/11/2016 13:57

Reacties (9) 

1
03/11/2016 13:19
Ik ben blij dat we ons al lang niet meer in klederdracht moeten hullen. Onze kleding is zo veel gemakkelijker en daarbij kunnen we nu als vrouw kiezen of we een broek of een rok dragen. En daarbij kunnen we ons nu onderscheiden door onze kleding.
1
03/11/2016 14:31
Helemaal met je eens.
1
03/11/2016 08:43
Ik vind bepaalde onderdelen altijd wel mooi maar het gehele plaatje lang niet altijd. Vooral Volendam en Spakenburg doen het niet voor mij.
1
03/11/2016 09:01
Zelf heb ik altijd een zwak gehad voor de wijde Zeeuwse kap, maar misschien kwam dat ook wel door de tv-reclames vroeger van Zeeuws Meisje margarine.
1
tegen Asmay
03/11/2016 09:31
Het praktische van dat soort hoofdeksels ontgaat me altijd. Of zijn die kappen alleen voor zon- en feestdagen?
1
03/11/2016 09:36
Nee, het was dagelijkse dracht. Mijn overgrootmoeder droeg haar mooie kanten 'staartmuts' wel alleen zondags en had nog een wat minder fraai exeplaar voor in de week. Haar haar was door die continu gedragen hoofddeksel heel dun geworden. Waarom het hoofd altijd bedekt moest blijven (waarschijnlijk ook vanuit de godsdienst?), is me een raadsel.
1
02/11/2016 15:33
Mooi artikel. De basiskleur voor de diverse klederdrachten was toch wel zeer sober zwart, weinig aan frivole kleuren te bekennen.
Asmay tegen ZiaRia
03/11/2016 07:46
Dat zal zeker te maken hebben met de kerkelijke invloed van die tijd.
1
02/11/2016 15:28
Leuk artikel! Ik had geen idee dat klederdracht uit de in de steden gedragen kleding was ontstaan.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert