Nog net op tijd voor Halloween: Zeulen met Zerken

Door Zevenblad gepubliceerd in Wetenschap en onderwijs

Rust in vrede, Rest in peace, Ruhe in Frieden: deze vrome wens wordt, sinds de oude kerkelijke begrafenisrituelen gemeengoed werden (Requiescat in pace in het Latijn) bij haast elke begrafenis uitgesproken.

De rust van een dode verstoren is in onze cultuur een sterk taboe, al staan er nauwelijks sancties op. In Nederland is het slechts de Wet op de Lijkbezorging die de dodenrust enigszins beschermt: voor de rest is een dood lichaam een zaak die je kunt vernielen, verplaatsen of anderszins molesteren zonder dat je daarvoor meteen de gevangenis in hoeft. Uitzonderingen zijn er legio: als het maar door een bevoegde (of met toestemming van een bevoegde) instantie gebeurt.

Ik zal het hier niet gaan hebben over begrafenisrituelen bij sommige volken (zoals de Toraja op Sulawesi, die er soms langer dan één jaar over doen om de dode een passende begrafenis te geven, terwijl het lichaam van de dierbare al die tijd in de huiskamer ligt te rotten), en ook niet over de farao’s in het oude Egypte waar men na de dood alles uit de kast haalde om het lichaam voor de wederopstanding gereed te maken. Ik zal ook niet vertellen hoe het zat met de bloeiende handel in zogenaamde relikwieën in het middeleeuwse Europa: een algemeen bekend (veronderstel ik nu maar) businessmodel waar met in stukken gesneden menselijke overblijfselen veel geld te verdienen viel. Er zijn van sommige heiligen zoveel vingerkootjes verkocht en in kerken bewaard dat die stakkers wel duizendpoten geweest moeten zijn: niet slechts figuurlijk maar ook letterlijk.

Ik zal het vandaag hebben over het zeulen met lijken in de afgelopen honderd jaar: zowel in landen waar men de dodenrust ondergeschikt maakt aan politieke doelen, als ook in onze (christelijke, beschaafde) Westerse maatschappij.

Iedereen weet wel dat je in het Kremlin nog steeds de stoffelijke resten van Lenin, de grondlegger van het Russische communisme, kunt bekijken. Dat heeft Stalin op zijn geweten, die vond dat zijn oude kameraad zichtbaar onder de levenden moest blijven om het volk (dat jaar voor jaar verplicht naar het mausoleum moest pilgeren om het zogenaamd ongeschonden lichaam van Lenin te bekijken) van de onsterfelijkheid van hun weldoener te overtuigen. Daar moesten per jaar enkele miljoenen roebels aan besteed worden, want een team van pathologen en scheikundigen had er bijna dagwerk aan om de mummie toonbaar te houden. Nadat ‘glasnost en perestrojka’ het land overspoeld hadden werden de publieke middelen drastisch gekort: een sluiting van de poppenkast in de muur van het Kremlin leek onvermijdelijk.

33b22aa931ed385521dd284fb0f9eda6_medium.Maar rijke oude communisten richtten een fonds op dat tot op de dag van vandaag de nodige middelen beschikbaar stelt: Lenin is nog steeds toonbaar en u kunt er, als u wilt, een bezoekje brengen. De verplichte défilé’s van schoolklassen, arbeiders, bruidsparen etc. zijn gelukkig afgeschaft.

Ook Stalin had oorspronkelijk gewild dat hij na zijn dood naast Lenin ‘onder de levenden’ zou verblijven, maar daar heeft Chroesjtjov al in 1961, acht jaar na Stalins dood, een eind aan gemaakt. Het gebalsemde lijk werd uit het Mausoleum verwijderd en bij de Kremlinmuur begraven.

Dat vooral totalitaire despoten de wereld ook na hun dood met hun stoffelijke aanwezigheid wilden verblijden zien wij ook in Noord-Korea en in China: Kim Jong-il, de vader van de huidige ‘Geliefde leider’ Kim Jong-un is nog steeds in Pyongyang te bewonderen: in een glazen kist, naar het voorbeeld van Mao Tse Toeng – ook zo’n halfgod die vond dat hij niet minder dan onsterfelijkheid verdiende. De laatstgenoemde massamoordenaar kunt u hier zien liggen.

d337b1200602586364c52575ae55ae52_medium.

Maar ook in de christelijke wereld is de gewoonte om de doden tentoon te stellen nog niet uitgestorven. In het Vaticaan kunnen ze er ook wat van: daar kunt u eveneens zien hoe sommige pauzen er jaren na hun dood uitzien – uiteraard met het nodige kunst- en vliegwerk. Vooral de stoffelijke overschotten van Johannes Paulus de tweede en Johannes de drieëntwintigste trekken nog steeds publiek.

c1b8746d928bc0587ad2d8e92740ca65_medium.Maar ook in willekeurige Italiaanse en Franse kerken zijn nog steeds goed geconserveerde lijken van heiligen te bewonderen, als u daar prijs op stelt tenminste. U wordt doorgaans geacht om een redelijk bedrag in de altijd aanwezige collectebus te doen: als bijdrage in de ouderhoudskosten.

 

Een geheel andere categorie zijn de ‘volkshelden’ uit de showbiz, die maar geen rust kunnen vinden omdat hun publiek dat zo wil. Een van de meest sprekende voorbeelden is Elvis. Die moest zeven maanden na zijn eerste begrafenis van de begraafplaats in Memphis naar het landgoed Graceland verhuisd worden omdat er steeds weer pogingen gedaan werden om hem op te graven.

e60c9fb420ecf628b9cd42e9f7b2b114_medium.

Of dat nu was omdat zijn fans niet wilden geloven dat hij echt dood was of omdat ziekelijke figuren een relikwie van hem wilden scoren weet niemand. Na diverse halve opgravingen die steeds net op tijd gestopt konden worden koos de familie eieren voor haar geld: Elvis werd in zijn eigen park herbegraven: onder een zo zware betonnen plaat dat je groot materieel nodig zou hebben om hem weer te voorschijn te halen. Maar nog steeds staan per dag duizenden fans in de rij om zijn graf te mogen zien: tegen betaling uiteraard: een niet onaanzienlijke bron van inkomsten voor zijn nabestaanden. Het graf van Michael Jackson levert trouwens inmiddels ook al het nodige op.

Een heel bizarre geschiedenis is die van de kist van Charley Chaplin. De komiek was net onder de aarde (in Zwitserland, waar hij een mooie villa gekocht had omdat hij vanwege de verdenking van pedofilie de V.S. niet meer in mocht) of het lichaam werd opgegraven en gestolen door twee afpersers. De familie zag zich geconfronteerd met een eis van 600.000 Zwitserse franken – anders zou het lijk vernietigd worden. Uiteindelijk bleek het om twee betrekkelijke amateurs te gaan: een Roemeen en een Pool, die met de opbrengst een eigen zaak wilden beginnen. De politie pakte ze op bij de eerste poging om het losgeld te innen. Één kreeg een voorwaardelijke straf en de ander vier jaar gevangenis. Charley werd teruggevonden in een maisveld vlakbij hun woning, in zijn  inmiddels zwaar gehavende kist. Ook hij kreeg na zijn tweede uitvaart een dikke betonnen plaat ter bescherming.

Je kunt de rij van macabere verhalen haast eindeloos voortzetten: Van Che Guevara tot Albert Einstein: stuk voor stuk beroemdheden die tot de verbeelding spraken. Che Guevara, de kompaan van Fidel Castro en held van de Cubaanse Revolutie, werd bij een nieuwe poging om de revolutionaire held uit te hangen in Bolivia door een militaire patrouille opgespoord en in 1967 doodgeschoten. Men hakte zijn handen eraf om aan te kunnen tonen (met vingerafdrukken) dat men de enige en échte revolutionair gepakt had. Deze handen zijn op sterk water gezet en bevinden zich thans in het ‘Volkspaleis’ in Havana.

Het lichaam bleef jarenlang in Bolivia, gewoon onder de grond. Pas in 1997 werd het (op verzoek van Fidel Castro) weer opgegraven en met militaire eer, samen met zes kameraden, in een mausoleum in Santa Clara bijgezet. Men heeft tot op heden geen poging gedaan om met behulp van een DNA-onderzoek aan te tonen dat de handen met de rest van de botten overeenkomen: kennelijk vreest men dat de échte Che nog steeds ergens in Bolivia onder de grond ligt.

Van Albert Einstein is bekend dat na zijn dood zijn hersenen (en waarschijnlijk ook zijn ogen) door de patholoog Harvey en de oogarts Abrams (beiden van het Princeton Hospital) verwijderd zijn, zogenaamd om sporen van zijn genius te vinden: in feite zijn die delen van Einsteins lichaam gewoon gestolen. Het lichaam zelf werd gecremeerd voordat de familie er erg in had. Harvey reisde (en leurde) met Einsteins hersenen door half Amerika. Pas jaren later, in 1975, spoorde een journalist hem in Kansas op. Toen bleek dat Harvey stukjes van Einsteins hersenen (wel 240 of meer) onder collega’s rondgedeeld had. Wat er nog van over was zat in twee glazen stopflessen die nu weer in het Princeton Hospital bewaard worden.

Wie het hele verhaal lezen wil vindt het hier: http://www.nemokennislink.nl/publicaties/de-dood-van-een-genie

Voor wie er nog niet genoeg van heeft: er zijn de laatste tien jaar twee heuse boeken over het gezeul met lijken verschenen: Bess Lovejoy (2013) Rest in pieces, en Brian Kannard (2009) Skullduggery.

31/10/2016 16:57

Reacties (14) 

1
02/11/2016 23:36
Lijkenpikkers.
1
01/11/2016 12:48
Wat een verhalen. Je moet helemaal gek zijn om iets van een lijk te stelen!!
Ik ben niet beroemd, mij zullen ze niet stelen. Maar ik wil ook gecremeerd worden, liever dan te vergaan in de grond!
Ik kreeg het al koud bij het zien van de mummies in het museum van Caïro.
1
01/11/2016 12:44
Ook te denken aan de graven die na een bepaalde periode worden geruimd.
1
01/11/2016 10:41
Je vraagt je toch af wat er mis is met een simpele crematie. Blijft er weinig over om mee te zeulen.
1
01/11/2016 11:53
Ja, tenzij je de as op de schoorsteenmantel of op het nachtkastje zet, zoals sommigen doen.
Ik denk trouwens dat een grammetje as van Elvis bij morbide fans nog wel exorbitante prijzen zou scoren. Misschien snuiven ze hem wel?
;))
1
tegen Zevenblad
01/11/2016 15:06
Doen we niet aan in onze familie. Mijn vaders resten zijn uitgestrooid. Herdenken en herinneren kun je heel goed zonder iets tastbaars.
1
01/11/2016 09:19
Gebalsemde lijken heb ik eigenlijk nooit gezien, tenminste niet volgens de moderne methoden.
Wel genoten van mummies uit Zuid-Amerika en geprepareerde hoofden, geoogst door Zuid-Amerikaanse koppensnellers. Best bizar.

Bizar was ook die dag dat ik in de Onze Lieve Vrouwe Kathedraal van Antwerpen rondliep, tijdens een verbouwing. De graven waren geopend. Heel apart en ook vervreemdend om middeleeuwse skeletten te zien. Ik weet hoe je je kan verkijken op de grootte van een mens als je alleen een skelet ziet. Maar zelfs met dat in gedachten viel het gewoon op hoe klein de mense...
1
01/11/2016 08:16
Ik vergeet nooit meer het stukje in het nieuws over de begrafenis van ayatollah Khomeini in Iran; de massa was zo hysterisch en rukte en plukte zo aan de lijkwade, dat het lijk op straat donderde ....
Lenins lijk heb ik overigens ooit in Moskou gezien; net een opgebaard wassen beeld.
1
01/11/2016 08:14
Goed artikel! Beroemd zijn is ook niet alles, niet bij leven en dus ook niet na de dood.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert