Delft, de Oude Kerk, de Nieuwe Kerk en het Prinsenhof

Door Asmay gepubliceerd in Geschiedenis

49259230630f6cb1f41767393c88e7fe_1396613Het oude centrum van Delft staat bol van de geschiedenis, zowel oude als recente gebeurtenissen. Binnen een straal van nog geen kilometer (en dus binnen loopafstand) zijn al diverse interessante  bezienswaardigheden te vinden: het Prinsenhof, de Oude Kerk, (het Stadhuis, zie foto links) en de Nieuwe Kerk.

Recente geschiedenis: in 2004 huwden prins Friso en prinses Mabel in de Oude Kerk, in het zelfde jaar werden respectievelijk koningin Juliana en prins Bernhard bijgezet in de koninklijke crypte van de Nieuwe Kerk.

Van katholiek bolwerk tot opstandig hoofdkwartier

Delft heeft een roerige geschiedenis achter de rug. In 1246 verwierf Delft al stadsrechten en kwam als handelsplaats tot grote bloei. In 1389 werd bijvoorbeeld de Delfthavensche Schie naar de Maas gegraven en aan het eind Delftshaven gebouwd, als Delftse zeehaven. (Het oude Delftshaven is tegenwoordig een deelgemeente van Rotterdam).

b4d1654ac196eb7e0efb052d2c247008_1396613Was het middeleeuwse Delft nog een vrome, katholieke gemeenschap met vele kerken en kloosters, vanaf de 16e eeuw veranderde dit drastisch.

Links: achterkant van de Oude Kerk.

De Reformatie deed zijn intrede en vond veel gehoor in Delft, hetgeen uitmondde in tweemaal een 'Beeldenstorm' (in 1566 en 1572), waarbij kerken, kloosters en kapellen werden 'ontdaan' van Roomse invloeden.

In 1572 werd de handelsstad het hoofdkwartier van Willem van Oranje en zijn getrouwen in hun strijd tegen de Spanjaarden onder leiding van de onbuigzame graaf Alva. De keuze voor Delft was in feite noodgedwongen; Breda, de oorspronkelijke stad van de Oranje-Nassau familie, was door de Spanjaarden onteigend en later bezet. De prins van Oranje week uit naar het vrije Delft, dat daarna te boek bleef staan als de Prinsenstad.

De Oude Kerk van Delft

De plek van de Oude Kerk was al sinds de 11e eeuw een gebedsplaats. Het kleine kerkje van toen is in 10 eeuwen uitgebreid, aangebouwd, opgebouwd, gerenoveerd en gerestaureerd tot de basiliek die het nu is.

Bewogen geschiedenis

f1c1ea23742382678237554b358cd67b_1396612Er zijn forse tegenslagen geweest voor Delft en voor de Oude Kerk in die 1000 jaar. Zo was er een grote stadsbrand in 1536 en een verwoestende buskruitexplosie in 1654 (Delftse Donderslag).

Rechts: de Oude Kerk met de scheve toren.

De Oude Kerk was twee keer het doelwit van antikatholieke beeldenstormen en kreeg later te kampen met een verzakte vloer (1790-1795), aan het herstel waarvan alle grafeigenaren in de kerk moesten meebetalen, en een steeds schever zakkende toren. In 1843 was het een dubbeltje op zijn kant: sloop of restauratie van de toren. Het wordt het laatste. Sindsdien wordt de stand van de  'Scheve Jan' nauwlettend in de gaten gehouden.

De Oude Kerk is overigens nooit afgebouwd. Volgens de laatste plannen uit de 16e eeuw wilde men van de kerk een kruisbasiliek maken; er zouden nog twee 'zijarmen' worden gebouwd. Aan de noordkant is wel een start gemaakt, maar de bouw werd gestaakt en is nooit meer afgemaakt.

Gebrandschilderde ramen

faa62102828bdc424c6291277885e780_1396685Het eerste gebrandschilderde raam van de Oude Kerk dateerde uit 1406. Later werden er meer exemplaren bij geplaatst. De grote stadsbrand van 1536 deed de ramen echter smelten.

Links: interieur met gebrandschilderde ramen in de Oude Kerk.

Zij moesten zo snel mogelijk worden vervangen, zo vond men, en de broers Crabeth (befaamd door de gebrandschilderde ramen in de St.-Jan van Gouda) werden ingehuurd voor nieuwe exemplaren.

Echter, in 1654 vond de Delftse Donderslag plaats en werden de laatste ramen, die de beeldenstormen hadden overleefd, alsnog verwoest. Geld voor vervanging na deze ramp was er niet meer. Pas in 1955 schonk de gemeente Delft een eerste, nieuw gebrandschilderd 'Bevrijdingsraam'.  Er volgden er al snel meer, die werden vervaardigd door de befaamde glazenier en kunstschilder Joep Nicolas (1897-1972).

Praalgraven en gewone stenen

29898851127586868e49ed49aca44c15_1396612Vanuit de tijd en traditie, om rijken en nobelen ín de kerk te begraven ('rijke stinkerds'), stammen nog vier praalgraven. Het zijn die van Elisabeth Morgan (1585-1608; dochter van Filips van Marnix, heer van Sint-Aldegonde, voormalig burgemeester van Antwerpen en de vermoedelijke schrijver van het Nederlandse volkslied, het Wilhelmus), natuurwetenschapper Anthonie van Leeuwenhoek (1632-1723) en de zeehelden en opperbevelhebbers van de Nederlandse vloot Piet Hein (1577-1629) en Maarten Harpertszoon Tromp (1598-1653).

Rechts: praalgraf van Piet Hein.

Een speciale plaats en kleine steen was er voor schilder Johannes Vermeer (1632-1675). Hij stierf als een armoedzaaier, waarbij "niets te halen" viel volgens de kerkadministratie. Toch werd hij onder de vloer van de Oude Kerk begraven, in het familiegraf van zijn schoonmoeder. Het graf van Vermeer kreeg pas in 2007 een nieuwe, grote gedenksteen.

De Nieuwe Kerk van Delft

719abdee1a2a560d7b1b14d61c3ee86e_1396612Door visioen geïnspireerd

De bouw van de Nieuwe Kerk is gebaseerd op een visioen van een bedelaar. In januari 1351 zou deze bedelaar, Symon, door een lichtstraal op zijn gezicht een hemels visioen hebben gekregen van een grote kerk ter ere van Maria. Stadsgenoot Jan Col was er getuige van; na Symons dood was hij degene die steeds het visioen van Symon te zien kreeg. Jan Col pleitte ruim 30 jaar voor de bouw van een nieuwe kerk op de plek van het visioen. In 1381 bouwde men er uiteindelijk een houten noodkerk; na de inwijding ervan waren de visioenen naar verluid eindelijk verleden tijd.

Groots en hoog in laatgotische stijl

9a7eaad9aea270825200c58653b58faa_1396685Van 1393 tot 1450 werd er gebouwd aan de stenen versie van deze kerk, die groter en grootser moest worden dan de Oude Kerk. Dat lukte, de Nieuwe Kerk werd een volwaardige kruisbasiliek. In het ontwerp zijn veel verwijzingen naar Christus, de apostelen, de evangelisten en andere profeten te vinden.

Rechts: interieur van de Nieuwe Kerk.

De toren is een hoge en gaat maar liefst 108,75 meter (of 376 traptreden) de lucht in. De toren is daarmee de op één na hoogste kerktoren van Nederland. (De hoogste kerktoren is die van de Dom van Utrecht, met een hoogte van 112,32 meter.)

Schade en herstel

Ook de Nieuwe Kerk werd achtereenvolgens getroffen door de grote stadsbrand, de beeldenstormen en als klap op de vuurpijl: de Delftse Donderslag. Hoewel De Nieuwe Kerk in 1655 weer zo goed mogelijk was hersteld, was er bij deze kerk evenmin geld voor vervanging van de fraaie gebrandschilderde ramen. In 1923 werd pas het eerste nieuwe raam geplaatst, het 'Wilhelminaraam'. Het was een schenking van de Nederlandse 'Amerikaan' Edward W. Bok, ter ere van het 25 jarig regeerjubileum van koningin Wilhelmina.

Praalgraven en de koninklijke crypte

12644de9d036d1f8d4e63d4847bd9e99_1396612In de Nieuwe Kerk is het fraaie marmeren praalgraf te vinden van Willem van Oranje (1533-1584). Hij werd hier na zijn ontijdige dood opgebaard en begraven, tegen zijn eigen wensen in. Willem van Oranje wilde in de stad van zijn familie, Breda, worden begraven.

Linksboven: praalgraf van Willem 28bea548f7d4e8149ba03353b70196ac_1396612van Oranje.
Linksonder: ingang naar koninklijke crypte.

Door de Spaanse bezetting van Breda ten tijde van zijn dood was dit echter onmogelijk. Men koos toen uit nood voor de nabijgelegen basiliek, de Nieuwe Kerk in Delft.

Pas 20 jaar na zijn dood besloot de Staten-Generaal tot de bouw van het praalgraf van de prins. Toch duurde het nog tot 1614, na lang aandringen van weduwe Louise de Coligny,  voordat de bekende beeldhouwer Hendrick de Keyser aan het project begon. Na diens dood in 1621 werd het monument afgemaakt door zoon Pieter de Keyser. Onder het praalgraf bevindt zich de uitgebreide koninklijke crypte of grafkelder, waarin sindsdien de meeste leden van het Nederlands koninklijk huis zijn bijgezet.

De Delftse Donderslag

9b03201b4a3990b315e01299c0d146aa_1396612Met de Delftse Donderslag wordt de ramp door de buskruitexplosie bedoeld, die in de ochtend van 12 oktober 1654 plaatsvond in het noordoosten van de stad.

Links: Delft na de explosie, schilderij van Egbert Lievensz. van der Poel (1654).

De ondergrondse opslagplaats voor de circa 45.000 kilo buskruit was nog een overblijfsel van de kort er voor beëindigde 80-jarige oorlog (1568-1648) en werd destijds door de paar ingewijden aangeduid als het "sekreet van Holland" (geheim van Holland). Bij een controle van het depot zou een vonk van een lantaarn het buskruit hebben aangestoken. Volgens de overlevering was de explosie zo luid, dat zij te horen zou zijn geweest tot op Texel!

Het terrein boven het buskruitdepot was in gebruik als oefenterrein voor de plaatselijke schutterij, er om heen stond woningbouw. Hoeveel slachtoffers er destijds zijn gevallen, is niet bekend, maar het moeten er heel veel zijn geweest. Eén van de slachtoffers was schilder Carel Fabritius (1622-1654), ooit in de leer bij Rembrandt, die pas sinds een jaar in het gebied woonde/werkte. De buurt werd volledig weggevaagd. In heel Delft sneuvelden de ruiten en was er aanzienlijke schade.

Er werd snel geld ingezameld in andere steden in Holland, zodat men vrij snel met de wederopbouw kon beginnen. Het centrum van de donderslag, het oefenterrein van de schutterij, werd echter niet meer bebouwd en heet sindsdien de Paardenmarkt.

Het Prinsenhof 319a370eb569804d5d4b9a9b75cd39ed_1396613

Het Prinsenhof is gevestigd in het centrum van Delft, in het voormalig St. Agatha-klooster (nonnenklooster van 1403-1572). In 1572 werd het klooster ontbonden en de gebouwen gevorderd.

Rechts: ingang museum Het Prinsenhof.

Hoewel de kapel dienst bleef doen als kerk, werden de overige gebouwen ingericht als hof voor de prins van Oranje en tevens als hoofdkwartier van de opstandelingen tegen de Spaanse bezetters. Het dieptepunt van de geschiedenis van het Prinsenhof was toen Willem van Oranje hier op 10 juli 1584 door Balthasar Gerards werd vermoord. De infame kogelgaten bij de trap zijn nog steeds te zien.

94dcbaa09af2ea9dbe4d30f71bc84edc_1396613Het Prinsenhof is nu ingericht als museum en ligt op een steenworp afstand van de Oude Kerk.

Links: de kogelgaten na de moord op Willem van Oranje.

Er valt veel historie te bekijken, niet alleen over de prins van Oranje en 'vader des vaderlands', maar ook over de geschiedenis van Delft. Van Delfts blauw tot Delftse schutterijen, van de hele handel en wandel van de stad, door de eeuwen heen, zijn er bijzondere voorwerpen en schilderijen te bewonderen.

Tot slot

Delft neemt door zijn verleden een markante plaats in onze geschiedenis in, vooral door de periode van het ontstaan van de Nederlanden als onafhankelijke staat en de verbondenheid met het Huis van Oranje. Naast de bovengenoemde historische en interessante bezienswaardigheden is Delft echter ook een gezellige stad, met een fraai en oud centrum, dat bij toeristen wereldwijd in hoog aanzien staat. De moeite waard om er eens een kijkje te nemen.

 

ASMAY.

© 2014 Foto's: Asmay, Wikimedia Commons.

 

04a68f7a66dd4b5e3a30cbb798429887_1396612Zie ook:

Ingehuldigd!-1-Willem-I

Historisch-feest-in-Den-Briel-met-de-Watergeuzen

Dagje-uit-Middelburg-en-het-Zeeuws-Museum

Dagje-uit-Venlo-en-het-Limburgs-Museum

Dagje-uit-Zwolle-het-Drostenhuis-de-Peperbus-en-de-Fundatie

Of lees verder via:

https://tallsay.com/asmay of

https://asmay.wordpress.com/ of

https://tallsay.com/asmaysrecepten of

https://asmaysrecepten.wordpress.com/

31/10/2016 10:22

Reacties (3) 

1
31/10/2016 11:16
Ik had nog niet eerder gehoord van de Delftse Donderslag; wat een enorme ramp moet dat toen zijn geweest! Mooie foto's.
1
31/10/2016 11:11
Leuk artikel. Prachtige oude plaats, die bol staat van de vaderlandse geschiedenis.
1
31/10/2016 11:07
Mooi artikel. Ben er ooit met een schoolreis uitgebreid geweest.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert