Diabetes: voeding, koolhydraten, hypo's en hypers

Door Asmay gepubliceerd in Gezondheid en fitness

79620665e276e7ba2e5abdefdd2e7f80_medium.Diabetes, vroeger in de volksmond 'suikerziekte' genoemd, is een stofwisselingsziekte, waarbij het niet alleen gaat om de verwerking van suiker (een koolhydraat), maar om die van koolhydraten in het algemeen. Vroeger dacht men door alleen suiker te mijden de ziekte te kunnen bedwingen, maar niets is minder waar. Suiker is slechts één van de koolhydraten, die niet goed meer kan worden verwerkt in de stofwisseling.

Ons voedsel bestaat ruwweg uit drie hoofd voedingsstoffen of macronutriënten, namelijk:

  • Eiwitten;
  • Vetten;
  • Koolhydraten.

Eiwitten leveren aminozuren, de belangrijkste bouwstenen van ons lichaam. Vetten fungeren tegelijkertijd als bouwstof, isolatiemateriaal, brandstof en bestanddeel van vitamines en hormonen. Koolhydraten vormen vooral en bij voorkeur een snelle en gemakkelijke bron van brandstof voor de lichaamscellen.

Waarin vinden we koolhydraten?

ac7984dae117cf37eac31cde86c33ce9_medium.Koolhydraten vinden we eigenlijk in alle plantaardige en in sommige dierlijke voedingsmiddelen.

De bekendste koolhydraat is ongetwijfeld suiker. Koolhydraten zitten echter ook in granen, rijst, peulvruchten, groenten, fruit en zuivel.

Al deze koolhydraten zijn echter wel verschillend in hun uitwerking op onze spijsvertering en dan met name op de pieken in onze bloedsuikerspiegel.

Als gevolg hiervan worden ze tegenwoordig ook wel aangeduid als snelle of als langzame koolhydraten.

Koolhydraten, insuline en de bloedsuikerspiegel

Normaal gesproken werkt het mechanisme van voedselopname als volgt. Onze maaltijd wordt via ons spijsverteringskanaal zodanig afgebroken, bewerkt en getransformeerd dat het uiteindelijk als bloedsuiker (of glucose) in ons bloed kan worden opgenomen. Het bloed levert de bloedsuiker vervolgens af bij de lichaamscellen, waar het met behulp van insuline (de 'sleutel' om de lichaamscellen doorlaatbaar te maken) in de cellen wordt toegelaten om als brandstof te worden gebruikt. Idealiter wordt er net zoveel insuline aangemaakt en vrijgegeven als er nodig is om de hoeveelheid bloedsuiker bij de cellen af te leveren en het bloedsuikerpeil op een constant peil te houden.

Snelle koolhydraten

c020a3ecfcbb089a9184239c57d81952_medium.Onder snelle koolhydraten verstaan we in de eerste plaats suiker en suikerrijke producten.

Echter, ook geraffineerde producten, dat wil zeggen ALLES wat is gemaakt van wit meel (brood, koek, cake, gebak enz.), witte rijst, witte pasta, producten in poedervorm zoals (pakjes) soepen, sauzen en aardappelmeel (aardappelpuree en snacks) vallen zeer beslist onder de snelle koolhydraten.

Snelle koolhydraten kunnen namelijk heel makkelijk en snel worden afgebroken en in het bloed worden opgenomen. Deze koolhydraten in de maaltijd zorgen er dan ook voor, dat het bloedsuikergehalte heel snel stijgt, zelfs piekt. Hierdoor moet er ook heel snel een hoge hoeveelheid insuline worden aangemaakt om die bloedsuikers zo snel mogelijk in de lichaamscellen te krijgen. Hierna zal het bloedsuikergehalte echter (te) snel en (te) diep zakken: hoe hoger de piek, hoe dieper het dal. Resultaat is, dat je kort na de maaltijd al weer trek in iets lekkers krijgt en weer wat gaat eten, waarna de cyclus van voren af aan begint.

Wanneer dit mechanisme met de snelle koolhydraten steeds wordt herhaald, zullen lichaamscellen minder gevoelig worden voor het signaal van de insuline, die zich immers steeds in overvloed meldt. Gevolg: er is steeds meer insuline nodig om de bloedsuiker in de cel te krijgen. Er moet dus ook steeds meer insuline worden geproduceerd om het bloedsuikerpeil gelijkmatig te krijgen. Deze golven van insuline kunnen echter tegelijkertijd de resistentie van de lichaamscellen weer verder versterken.  Een ander ongewenste consequentie is uiteindelijk een uitputting van de insulineproducerende cellen, die vanaf dat moment juist  minder zullen produceren. Deze cyclus leidt  aan de ene kant tot overgewicht en aan de andere kant (vaak) tot de diagnose diabetes.

Langzame koolhydraten

d27256379c1f1210d3f525daf2743636_medium.Langzame koolhydraten zijn moeilijker door onze spijsvertering af te breken en tot bloedsuiker om te vormen. Omdat het transformatieproces langzamer is, zal de bloedsuiker die er uit voortvloeit ook het bloedsuikerpeil langzamer doen stijgen. Er hoeft minder insuline te worden geproduceerd om deze bloedsuiker in de lichaamscellen te krijgen; er is geen bloedsuikerpiek, geen insulinepiek en geen vrije val van de bloedsuikerspiegel. Het gevoel van verzadiging na de maaltijd is groter, waardoor er minder snel naar eten of snoep wordt gegrepen en er minder gevaar voor overgewicht bestaat.

Langzame koolhydraten vind je vooral in volkoren of volgranen producten (ook zilvervliesrijst) en peulvruchten, maar ook in groenten en (gekookte) aardappelen. Vlees, vis en gevogelte bevatten vooral eiwitten en geen koolhydraten.

Voeding bij diabetes

In principe kan iemand met diabetes alles gewoon eten. De oude ideeën over suikervrije producten zijn inmiddels achterhaald; deze bevatten in plaats van suiker vaak veel meer vet, extra koolhydraten of kunstmatige zoetstoffen met dezelfde hoeveelheid calorieën als suiker. Dit zorgt juist weer voor overgewicht en is dus ongezond en ongewenst.

Gezond gewicht

c1f45441811666ca616b2cf26fdbada5_medium.Wel is belangrijk om op een gezond gewicht te komen en dit te behouden. Vetweefsel bevordert namelijk de insulineresistentie van de lichaamscellen, waardoor er bij toenemend overgewicht steeds meer insuline moet worden gebruikt.

Diabeten, die insuline spuiten kunnen dit opvangen met het verhogen van de te spuiten hoeveelheid, maar meer insuline betekent ook dat meer bloedsuiker wordt opgenomen dan nodig is, wat resulteert in vetreserves en extra gewicht. Een onwenselijke situatie.

Diabeten, die alleen tabletten gebruiken, kunnen dit niet zo makkelijk opvangen. Bij toenemend overgewicht zal de voorgeschreven medicatie te kort schieten, waardoor een langdurige, te hoge bloedsuikerspiegel kan voorkomen, met alle schadelijke gevolgen van dien.

Insulineresistentie en overgewicht voorkomen

  • Eet regelmatig, hou de porties beperkt, mijdt geraffineerde en kant-en-klare producten.
  • Eet vooral gezond (groenten, vis, kip) en kies voor producten met langzame koolhydraten.
  • Gebruik verse groenten en aardappelen, zet regelmatig peulvruchten op het menu.
  • Kies van andere producten zoals brood, rijst en pasta zoveel mogelijk de volkorenversie (langzame koolhydraten).

Dit betekent in de praktijk eigenlijk gewoon ouderwets zelf koken. Geen makkelijke pakjes of zakjes meer, maar zo veel mogelijk verse producten. Ter vergelijking: gewone gekookte aardappelen hebben bijvoorbeeld een veel minder sterk effect op de bloedsuikerspiegel dan (witte) rijst of pasta. Eventueel en in overleg met de behandelend arts en/of diëtist (voor aanpassing medicatie) kan men het volgen van een koolhydraatarm dieet overwegen (South Beach dieet, Dokter Frank dieet, Harriët Verkoelen dieet enz.).

Bewegen

Beweeg, minstens een half uur, maar liever nog een uur per dag! Van groot belang voor een diabeet en niet alleen om overgewicht te bestrijden of te voorkomen. Door te bewegen (al is het alleen wandelen of fietsen) worden de lichaamscellen namelijk weer gevoeliger voor insuline.

Hypo's en hypers, een ander probleem bij diabetes

c47a6ba5cc798cfd4b2b1105929fec5a.jpgEen ideale bloedsuikerspiegel bij een gezond persoon ligt tussen 5-7% of 31-53 mmol/mol.
De verhouding, van hetgeen je eet en de medicijnen die je gebruikt bij diabetes, luisteren heel nauw. Zelf vergelijk ik het altijd maar met een kachel. Een gezond persoon heeft een stofwisseling of verbranding met een goed werkende thermostaat; deze regelt en corrigeert een te lage of te hoge bloedsuikerspiegel automatisch, zonder dat de persoon in kwestie er erg in heeft. Bij een diabeet is die thermostaat kapot. Het evenwicht van de bloedsuikerspiegel en alle benodigde correcties moeten steeds handmatig worden uitgevoerd. En dat lukt niet altijd even makkelijk. Het lichaam geeft wel aan wanneer er te weinig of te veel bloedsuiker in het bloed zit, maar niet iedereen kan dit tijdig aanvoelen. Een hypo of hyper – in feite het lichaam in de alarmfase – is dan het onplezierige resultaat.

Hypo

Hypoglykemie (kortweg hypo) is een situatie waarin de bloedsuikerspiegel te laag is (minder dan 4% of 20 mmol/mol). Dit kan worden veroorzaakt, doordat er minder, later of anders is gegeten dan anders, alcohol is gebruikt, meer, langer of intensiever is bewogen of teveel insuline is gespoten.

Iedere diabeet kan overigens een hypo krijgen, sommigen hebben het nooit, anderen bijna op dagelijkse basis. Een hypo komt snel op en je voelt je per minuut slechter en slapper. Het lichaam reageert heftig op een eenmaal te lage bloedsuikerspiegel, vooral de hersenen (niet meer goed kunnen nadenken) en de spieren (slap en trillen):

  • ddf50bf726793f74eafaeb203751ce41.jpgTrillen en zweten
  • Hartkloppingen, duizeligheid
  • Slappe spieren, trillend op de benen staan
  • Kribbig, onredelijk, snel boos
  • Moe, hoofdpijn, wit wegtrekken
  • Slechter zien en vaak gapen
  • Hongergevoel
  • In het ergste geval: bewusteloos raken, in een diabetisch coma raken. Als er geen andere mensen in de buurt zijn om te helpen, kan een diabetisch coma dodelijk zijn.

Oplossing: zo snel mogelijk iets zoets eten of drinken. Vaak worden eerst 6-8 tabletten druivensuiker (Dextrose) gebruikt (als diabeet altijd bij je dragen!), dan binnen een uur nog iets eten met liefst langzame koolhydraten, zoals een volkoren boterham, een banaan of een gewone maaltijd.

Bij iemand die bewusteloos is, moet snel een Glucagon-injectie worden gegeven en een arts worden gewaarschuwd.

Hyper

Hyperglykemie (kortweg hyper) betekent een te hoge bloedsuikerspiegel. Dit kan worden veroorzaakt door stress, ziekte, te veel of verkeerd (suikerrijk, snelle koolhydraten) eten in verhouding tot de gebruikte medicijnen of insuline. Een hyper komt heel geleidelijk; vaak merk je er niets van totdat de bloedsuikerspiegel erg hoog is (vanaf 10% of 86 mmol/mol) – zelf merk ik bijvoorbeeld vrijwel niets tot ik op 20-25% (suiker in het bloed) zit. Hypers leiden tot versuikering van fijne haarvaten en tot schade in het hele lichaam. Symptomen zijn:

  • ab4e638cbf008ac54c27a6d4eb803d05.jpgVeel dorst en vaak plassen
  • Slechter zien
  • Hartkloppingen
  • Misselijk worden of overgeven
  • Moe, slaperig, zich vervelend voelen
  • Alles is teveel, snel boos
  • Geen honger hebben
  • In het ergste geval: keto-acidose en diabetisch coma.

Bij een extreme en langdurige hyper krijgen de lichaamscellen geen brandstof meer uit het bloed. Daarop gaan zij eiwitten en vetten verbranden. De afvalstoffen van deze verbranding worden ketonen genoemd. Zij komen in het bloed en worden niet of onvoldoende afgevoerd. Kenmerkend is de naar aceton ruikende adem. Een langdurige hyper (of een niet herkende en onbehandelde diabetes) kan eindigen in een ketonenvergiftiging of keto-acidose en daaruit voortvloeiend een diabetisch of keto-acidotisch coma. Onbehandeld is dit fataal.

Enige behandeling is: het spuiten van een bepaalde dosis insuline. Gelijk medische hulp inschakelen is noodzakelijk.

 

ASMAY.

© 2014 Foto's: Office.microsoft.com, Diabetes Fonds.

 

53f05cfe62eb16bf50f6d519c68ddd7f_medium.Zie ook:

Onze-spijsvertering-een-kleine-chemische-fabriek

Eten-als-in-de-oertijd-iets-voor-diabeten?

Diabetes-wat-verstaan-we-onder-diabetes?

Diabetes-enkele-gradaties-van-diabetes-2

Diabetes-wonder-in-zicht-is-genezing-op-termijn-toch-mogelijk?

Of lees verder via:

https://tallsay.com/asmay of

https://asmay.wordpress.com/ of

https://tallsay.com/asmaysrecepten of

https://asmaysrecepten.wordpress.com/

26/10/2016 07:56

Reacties (3) 

1
26/10/2016 08:26
Wat moet je eigenlijk veel weten om goed je eigen ziekte te kunnen managen met de medicijnen.
1
26/10/2016 08:23
Mijn moeder heeft het. Dit zijn allemaal zaken die me akelig bekend voorkomen.
1
26/10/2016 08:21
Goed artikel. Er is zoveel om op te letten bij de voeding.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert