Dagje uit: de Hortus Botanicus in Amsterdam

Door Asmay gepubliceerd in Huis en tuin

23d96687950deabb64d6ca90547e5b82_medium.Ook Amsterdam heeft een eeuwenoude botanische tuin, de Hortus Botanicus. Anders dan die andere (oudste) botanische tuin in Leiden, werd de Hortus in Amsterdam niet op- en ingericht door de plaatselijke universiteit, maar door het stadsbestuur en wel in 1638. In 2013 vierde de Hortus Botanicus Amsterdam dan ook haar 375-jarig bestaan.

Pestepidemie als feitelijk startpunt voor de Hortus Botanicus in Amsterdam

9d1c6891c540a48300d8ac398031a898_medium.Na  een uitbraak van de pest in de eerste helft van de 17e eeuw besloot het Amsterdamse stadsbestuur, bij monde van de burgemeester, in 1638 tot de inrichting van een centrale tuin, een Hortus Medicus, vol met de tot dan toe bekende geneeskrachtige kruiden.

Rechts: Euonymus sachalinensis (geen Nederlandse naam beschikbaar).

De tuin was oorspronkelijk bedoeld als verzamelplaats van deze planten en kruiden, waar locale artsen en apothekers zich verder konden bekwamen in de kruidenleer, de basis van de geneeskunde van die tijd, en zo mogelijk nieuwe planten c.q. geneesmiddelen konden ontwikkelen om uitbraken van ziekten in de stad beter het hoofd te kunnen bieden.  

Verhuizing van de Hortus Botanicus Amsterdam

Aanvankelijk lag de Hortus midden in de (zuidelijke) grachtengordel. Door de toenemende handel en bevolkingsgroei kwam de ligging op deze populaire plek al snel onder druk te staan. In 1682 werd  de Hortus dan ook verplaatst naar de (toen) buitenwijk, de Plantagebuurt.

4f4bdeb48a13966fe8ee6475d01ccde3_medium.

Hier was een stuk grond van 1,2 hectare beschikbaar gesteld voor de bestaande plantencollectie en voor de vele nieuwe planten, die door VOC-schepen (Verenigde Oost-Indische Compagnie) vanuit onder andere Zuid-Afrika, het Midden-Oosten, India, Indonesië en Australië naar Nederland werden gebracht. En op deze plek groeit en bloeit de Hortus nu dus al ruim 300 jaar. Inmiddels ligt de botanische tuin, door aanbouw en uitbreiding van nieuwe stadsdelen, middenin Amsterdam. Een voordeel hiervan is, dat – door de warmte van de stad, die tussen de vele gebouwen blijft hangen – veel subtropische planten in de buitenlucht kunnen gedijen. De plantencollectie bestaat intussen uit ruim 6000 verschillende planten van 4000 verschillende soorten.

Van wetenschappelijke naar publieke tuin

Lang bleef toegang tot de Hortus voorbehouden voor louter wetenschappelijk onderzoek. Lag de nadruk eerst op de medicinale planten en kruiden, later werd deze verlegd naar de exotische planten en specerijen, waarvan de teelt mogelijk werd toen een eerste gestookte kas was gebouwd. De tuin bleef echter besloten voor  wetenschappers in medicijnen en plantkunde. De planten en kruiden, die men kweekte en over had, werden overigens voor een mooie prijs aan belanghebbenden en belangstellenden verkocht, hetgeen het stadsbestuur (als eigenaar) zeker geen windeieren heeft gelegd.

861020c6e09baab53b766c65e6166c01_medium.589c5696c24bb8d54d88d783c2363f98_medium.

 

 

 

 

 

Links: karmozijnbes. Rechts: maretak.

Pas in  de jaren 60 van de 20e eeuw werd besloten tot een andere  insteek. Men spitste de inrichting van de Hortus toe op ontspanning en educatie, niet specifiek voor studenten en wetenschappers, maar juist voor het grote publiek. Sindsdien worden er regelmatig rondleidingen en tentoonstellingen op het terrein georganiseerd, maar je kunt natuurlijk altijd ook op eigen houtje de Hortus bezoeken en bekijken.

Van stedelijke en universiteitstuin naar zelfstandige organisatie

ca7a24cf93a1ecc11b0f613ccf254744_medium.Na de oprichting door het stadsbestuur in 1638 werd de tuin steeds belangrijker voor het hoger onderwijs, met name de studies medicijnen en plantkunde. Een aantal eeuwen kwamen hier dan ook studenten van de (voorlopers van de) Universiteit van Amsterdam hun kennis van planten en kruiden vergroten.

Rechts: scharlakenlobelia.

In de jaren 80 van de 20e eeuw werd het belang van de Hortus voor de universiteit echter steeds geringer. De Hortus Botanicus dreigde zelfs te worden gesloten! Gelukkig wist de in 1986 snel opgerichte vereniging "Vrienden van de Amsterdamse Hortus" dit te voorkomen. Sindsdien is de Hortus in Amsterdam een op zichzelf staande organisatie, die zich geheel moet bedruipen van eigen inkomsten en (kleiner wordende) subsidies.

Inrichting van de Hortus Botanicus Amsterdam

82eef564bee616633d38d37f5da03175_medium.De huidige Hortus is ingericht in 1863, de tijd van de Romantiek. Kenmerkend voor die periode zijn de nog immer slingerende paden en ronde vormen van perken en (kleine) waterpartijen, waardoor de bezoeker zich meer in een natuurlijk, bosachtig landschap waant dan in een stadstuin of –park.

Doordat de Hortus al ruim 300 jaar op dezelfde plek gevestigd is, maken ook talloze, verschillende, oude en hoge bomen deel uit van de collectie en vormen samen en waar arboretum.

Bijzondere kassen en specialisaties

De Hortus Botanicus bezit diverse kleine en grote kassen: zo zijn er de (kleinere) Mexicaanse/Californische kas, met de specifieke vegetatie uit die regio, en de bijzondere vlinderkas, midden op het terrein.

De Palmenkas is een fraai gebouw uit 1912. Deze kas biedt beschutting aan diverse grote en zeldzame palmen, palmvarens (de zogenaamde cycadeeën; dit zijn oeroude en steeds zeldzamer wordende planten, die lang voor de dinosauriërs al op aarde waren), een kaneelboom en andere kuipplanten. Hier staat tevens de oudste plant van de Hortus Botanicus, de ruim 350 jaar oude Oostkaapse broodboom (Encephalartos altensteinii).

50bbf3d7dff498517564ec92997e7e45_medium.23ea223db758f07fb60f8796b9bd28eb_medium.

 

 

 

 

 

 

Links: oudste Oostkaapse broodboom.
Rechts: Chinese windmolenpalm.

 

b62fb4c8a57dfd07fbdc8bed9f4a7943_1401540

Verder is er nog de Drieklimatenkas, een opvallende en nieuwe aanwinst uit 1993.

Rechts: Australische varenpalmen. 

Hierin zijn bomen en planten in een natuurlijke aanplant te zien uit de subtropen (bijvoorbeeld het Zuid-Afrikaanse fijnbos, maar ook bijzondere planten uit Australië en Nieuw-Zeeland), de tropen (regenwoud) en de woestijn (diverse grote agaves en cactussen).

d7597f5746e761ea2a4c2740ae38e118_medium.De Hortus Botanicus van Amsterdam is overigens gespecialiseerd in een aantal van de hiervoor genoemde plantengroepen: onder andere palmvarens (cycadeeën), palmen, vegetatie uit Zuid-Afrika en kuipplanten.

Rechts: reusachtige agave.

De Snippendaaltuin, het Halfrond en de buitenvijver

De Snippendaaltuin is genoemd naar Johannes Snippendaal, de prefect, die in

1646 de eerste catalogus van de botanische tuin van Amsterdam opstelde. In de perken zijn de voornamelijk geneeskrachtige kruiden uit die eerste catalogus opgenomen, waardoor je een mooi beeld krijgt van hoe die eerste, 17e eeuwse plantencollectie er uit moet hebben gezien.

ef619b9710e0a05bbb32f56d8675f1a3_medium.

Het Halfrond, in mooie rondingen aangelegde perken, toont een groot aantal planten die onderling aan elkaar verwant zijn. Het is een ware wandeling tussen uitgebreide botanische families.

1a86d0ce8464cf7ff41fa42205341752_medium.De (verwarmde) buitenvijver herbergt een collectie waterlelies, waarvan de Victoria amazonica, die in de zomer bloeit, de ongekroonde koningin is. Deze plant maakt al sinds 1859 deel uit van de collectie waterplanten.

Tot slot

Liefhebbers van tuinen en/of bijzondere bomen, planten en bloemen kunnen hier hun hart ophalen. Maar ook als je niet al te veel van plantkunde weet, is er genoeg om van te genieten in deze groene oase midden in een drukke stad. Er staan gelukkig overal bankjes om – hetzij in de zon, hetzij in de schaduw – even tot rust te komen. Er is een museumcafé (Orangerie) voor een hapje en een drankje. Er is een kleine museumwinkel voor een souvenir. Kortom, een groene en stille bezienswaardigheid in een drukke stad, die wellicht wel eens over het hoofd gezien wordt, maar een bezoekje meer dan waard is.

 

ASMAY.

© 2013 Foto's: Asmay.

 

c12d2be77b19052003ef4d6056a41ed9_medium.Zie ook:

Dagje-uit-A-Vogeltuinen-in-t-Harde-bij-Elburg

Dagje-uit-de-Botanische-Tuinen-van-Utrecht

Dagje-uit-de-Hortus-Botanicus-in-Leiden

Dagje-uit-de-Keukenhof-in-Lisse

Dagje-uit-de-Tuinen-van-Appeltern

Of lees verder via:

https://tallsay.com/asmay of

https://asmay.wordpress.com/ of

https://tallsay.com/asmaysrecepten of

https://asmaysrecepten.wordpress.com/

Stap over naar Oxxio

Help deze website en onze schrijvers, stap over naar Oxxio als energieleverancier.
19/10/2016 05:22

Reacties (5) 

1
20/10/2016 09:32
Mooi daar, maar iets te ver weg. Haren is ook mooi en heel wat dichterbij :)
1
20/10/2016 14:40
Voor jou wel, maar voor mij is Haren juist weer te ver weg voor één dag.
1
19/10/2016 06:02
Apart, dat de botanische tuin van Amsterdam een andere ontstaangeschiedenis kende. Fraaie beplanting en veel bijzondere bomen.
1
19/10/2016 05:57
Prachtig complex, mooie foto's.
1
19/10/2016 05:54
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden. Tallsay.com is onderdeel van Plazilla Ltd.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert