Dagje uit: de Hortus Botanicus in Leiden

Door Asmay gepubliceerd in Huis en tuin

e24927cb7b0f15a1ffa2d365fb45735c_medium.Een hortus botanicus is van oudsher een stuk grond, waarop een collectie levende planten voor wetenschappelijk doeleinden in stand wordt gehouden. Meestal maakten zulke botanische tuinen deel uit van een universiteit of hogeschool, die de plantencollectie gebruikten om hun studenten aanschouwelijk onderricht te kunnen verstrekken. Soms waren het voormalige kloostertuinen met voornamelijk geneeskrachtige planten. Tegenwoordig zijn botanische tuinen ook de plaatsen waar zo veel mogelijk planten in leven worden gehouden en zo mogelijk vermenigvuldigd, die in het wild dreigen te verdwijnen. Een beetje een toegevoegde functie dus, zoals een dierentuin dat heeft met bedreigde diersoorten.

Leiden heeft de oudste Hortus Botanicus van Nederland

De Hortus in Leiden is al een eeuwenoud begrip in de wereld van bloemen en planten. Al snel na de opening van de Leidse universiteit in 1575 aan de Rapenburg was duidelijk, dat een botanische tuin hoog op de educatieve verlanglijst stond. Pas in 1590 gaf de gemeentebestuur echter toestemming om de grond achter de universiteit, ongeveer 1,2 hectare groot, te gebruiken voor het beplanten en telen van de toen bekende geneeskrachtige planten. In 1594 werd de tuin pas daadwerkelijk beplant, niet alleen met alle bekende planten en kruiden, maar ook met nieuwe bloemen, bomen en struiken uit verre streken, die door directeur Clusius waren verzameld of verkregen. Vanaf dat moment werd de tuin opengesteld voor zowel de studenten als voor het publiek, een hele bijzonderheid in die tijd. Ingeklemd tussen de 5e Binnenvestgracht en de Witte Singel ligt nu een uiterst gevarieerde tuin c.q. park, die voor een kleine vergoeding toegankelijk is en waar het op een mooie dag goed toeven is.

1ccc143ce6c22cfb0d9f5ae794dde99e_medium.

Verschillende onderdelen Hortus Botanicus Leiden

De botanische tuin is in de loop der eeuwen uiteraard heel wat keren aangelegd, veranderd, aangepast en weer op de schop gegaan. Toch zijn een aantal elementen door de tijd heen hetzelfde gebleven of weer in ere hersteld.

Clusiustuin

De Clusiustuin, genoemd naar de eerste directeur van de Hortus Botanicus, is momenteel weer op de oorspronkelijke plek aangelegd, met het ontwerp en de planten van de oorspronkelijke plattegrond. Het geeft een mooi beeld van hoe men eind 16e eeuw een tuin met geneeskrachtige planten inrichtte voor het universiteitsonderwijs.

9d68fda8c18d7f90e45efe909544817c_medium.

Carolus Clusius (eigenlijk Charles de L'Escluse, maar destijds gaf men de voorkeur aan 'verlatijnste' namen) was een gerenommeerd plantkundige. Afkomstig uit Atrecht, Noord-Frankrijk, en in die tijd vervolgd om geloofskwesties, bracht hij het grootste deel van zijn leven door in de Nederlanden en Duitsland. Toch reisde Clusius veel. Hij bestudeerde de plantengroei in Zuid-Frankrijk, Spanje en Portugal en bracht daar vandaan 200 nauwkeurige tekeningen en plantenbeschrijvingen mee, die in 1576 in Antwerpen als boek werden uitgegeven. In 1573 werd hij zelfs aangesteld tot directeur van de keizerlijke tuin in Wenen. In deze functie nam hij tal van nieuwe planten in cultuur, die later bekende sierplanten en –bomen in  onze tuinen werden, zoals de paardenkastanje, de plataan, de tulp en de jasmijn. Ook heeft hij veel van de flora in Oostenrijk en Hongarije uitgebreid beschreven. Op de hoge leeftijd van 67 accepteerde hij het aanbod om (als eerste) directeur te worden van de nieuwe universiteitstuin in Leiden. Clusius bleef als directeur en hoogleraar plantkunde verbonden aan de Hortus Botanicus tot aan zijn dood in 1609.

Von Siebold gedenktuin

Deze gedenktuin is ingericht als een Japanse tuin en werd rond 1900 aangelegd ter nagedachtenis aan Von Siebold, een Duitse natuuronderzoeker uit de 19e eeuw. Veel van de Japanse planten, bomen en struiken zijn via hem in de Hortus Botanicus terechtgekomen. De tuin wordt omringd door een lage, rode muur. Daarnaast bevat de tuin een klein, Japans theehuis, waardoor een buste van Von Siebold is te zien.

59379eb5f673f9b3ef8ac27695042326_medium.3398ad893668f027824a4bc85ddf0697_medium.

 

 

 

 

 

Philipp Franz Balthasar von Siebold werd in 1796 in Würzburg, Duitsland, geboren. Na zijn studie medicijnen werd hij arts bij het toenmalige Nederlands-Indische Leger. In 1823 belandde hij met een Nederlandse delegatie in Desjima, Japan. Japan was in die tijd nog een vrij gesloten bolwerk voor buitenlandse invloeden, alleen de Nederlanders hadden er een voet aan de grond weten te krijgen.

d2c189571f34f1d6309086a540bfda94_medium.

Von Siebold mocht er als eerste (westerse) medicijnen doceren aan Japanse studenten. Daarnaast was hij zeer geïnteresseerd in de Japanse flora en fauna en in de geografie van het land. In 1829 beschuldigde de Japanse overheid Von Siebold van spionage, omdat men hem er van verdacht een gedetailleerde kaart van het land in bezit te hebben (wat overigens klopte). Vervolgens werd hij abrupt het land uitgezet. Von Siebold vestigde zich uiteindelijk in Leiden, waar hij via Nederlandse collega's in Desjima nog vele voorwerpen, planten en geprepareerde dieren toegezonden kreeg voor zijn collectie. Von Siebold schreef onder andere een botanisch boek, Flora Japonica, en bestudeerde en teelde de uitheemse planten. Ook de Hortus Botanicus speelde een belangrijke rol bij de introductie van deze planten in de rest van Europa; veel planten, zoals de hosta, azalea en hortensia werden nadien gemeengoed in de Europese tuinen.

Systeemtuinen

In de Systeemtuinen vind je tientallen borders, waar beplanting is aangebracht van zowel een bepaalde plantenfamilie (alles bij elkaar) als van een bepaalde, opvolgende periode in de evolutie van de planten volgens de huidige stand van zaken. Van naaktzadigen tot bedektzadigen, een- en tweezaadlobbigen, van springzaad tot vruchtpluis: je kunt het vinden in de toelichting bij de Systeemtuinen. Aan de kop van de Systeemtuinen staat een borstbeeld van Linnaeus, de beroemde plantkundige, die de basis legde voor de nog steeds gebruikte wetenschappelijke naamgeving van planten en plantenfamilies.

869c04d7abf854a7c487f274a901d467_14015402aba236865134a962a287118e53ff0a7_medium.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Links: Linnaeus. Rechts: een border met de grassenfamilie.

Carolus Linnaeus (eigenlijk Carl (von) Linné) was een 18e eeuwse Zweedse botanicus. In 1734 kwam hij naar Nederland, verbleef in Leiden en Amsterdam, studeerde af in Harderwijk en maakte kennis met de bekende Nederlandse botanisten van die tijd. In deze jaren publiceerde Linnaeus zijn eerste werken over door hem beschreven en ingedeelde planten in tuinen, die hem later beroemd zouden maken. De grote verdiensten van Linnaeus voor de botanische wereld lagen vooral in zijn enorme kennis van planten en in zijn vermogen tot herkennen, classificeren en rangschikken van de verschillende plantenvormen en -soorten.

Kassen: Wintertuin, Hoge Kas en Victoriakas

De Wintertuin is een nieuwe aanwinst en het eerste wat je ziet, als je door de entree bent. Het is een koude kas (dat wil zeggen dat deze kas niet kunstmatig warm en vochtig wordt gehouden), die werd gebouwd in 2000. Je vindt er planten als palmvarens, zonnedauw, vetblad en levende steentjes. In de winter worden hier ook wel een aantal kuipplanten ondergebracht.

d1a78fbe42096367611c14b1a6ccfff6_medium.24a9e3d730c1990807fde87aa0d14c56_medium.

 

 

 

 

 

De overige kassen zijn wel tropisch en subtropisch qua beplanting, met imposante varens, palmen en orchideeën. Al vanaf 1700 beschikt de Hortus Botanicus over een interessante tropische plantencollectie, die altijd zeer belangrijk is geweest voor het botanisch onderzoek en onderwijs.

In 2013 zijn de oude kassen grondig gerestaureerd. Op 5 september 2013 werd de Hortus Botanicus in Leiden dan ook feestelijk heropend door koningin Máxima.

Thematuinen

Verder is er buiten nog een Rosarium, een Kruidentuin, een Varentuin en een  grote Vijvertuin, waar je door- of omheen kunt wandelen. Ook staan er voldoende bankjes om even op uit te rusten en het moois in je op te nemen.

7d46d1334d1ec723ef05445e8e3e5d11_medium.95f3388d8d74c426dbd012c6e44854da_medium.

90c4765dc8a3c266195838a294e2efa1_medium.

Bomen

Vooral de verscheidenheid aan grote en oeroude bomen valt op. Sommige staan hier dan ook al heel lang. Zo staan er naast het kassencomplex een lotusboom en een Japanse notenboom, die hier in 1736 respectievelijk 1785 zijn geplant. Van de overige grote bomen schat ik in, dat deze hier toch ook wel minstens 100-150 jaar moeten staan. Indrukwekkend!

Oude Sterrewacht

36c8408c36f56cb07f899d09cbc0acd8_medium.

75873524b5c1f6e6fabb02be752b96b5_medium.

 

 

 

 

 

 

Op de zuidelijke punt van de Hortus Botanicus, aan het water van de Witte Singel, staat de Oude Sterrewacht.

Het observatorium werd gebouwd in 1861 op een stuk grond, dat destijds door de Hortus Botanicus voor dit doel moest worden afgestaan. De Sterrewacht is nu een museum en is te bezichtigen (zie openingstijden).

Tot slot

De oudste Hortus Botanicus van Nederland staat nog steeds garant voor een rustige wandeling in een mooie tuin- en/of parkachtige omgeving. Er staan veel informatieborden voor degenen, die zich in een bepaalde plantensoort of boom willen verdiepen, maar nergens zoveel dat het storend zou werken op de fraaie omgeving. Kortom, ik vond de Hortus Botanicus Leiden een mooie, rustgevende en bloemrijke bestemming voor een dagje uit.

 

ASMAY.

© 2013 Foto's: Asmay.

 

9fb727e75b729fbf6c82d208e785d082_medium.Zie ook:

Dagje-uit-de-Botanische-Tuinen-van-Utrecht

Dagje-uit-de-Hortus-Botanicus-in-Amsterdam

Dagje-uit-de-Keukenhof-in-Lisse

Dagje-uit-de-Tuinen-van-Appeltern

De-RHS-Chelsea-Flower-Show-in-Londen

Of lees verder via:

https://tallsay.com/asmay of

https://asmay.wordpress.com/ of

https://tallsay.com/asmaysrecepten of

https://asmaysrecepten.wordpress.com/

Stap over naar Oxxio

Help deze website en onze schrijvers, stap over naar Oxxio als energieleverancier.
18/10/2016 09:07

Reacties (3) 

1
18/10/2016 11:49
Een botanische tuin bij een universiteit is altijd het summum van plantenkunde; schitterende foto's ook.
1
18/10/2016 11:44
Prachtige tuin, lijkt me heerlijk om daar regelmatig te kunnen gaan wandelen.
1
18/10/2016 11:38
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden. Tallsay.com is onderdeel van Plazilla Ltd.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert