Dagje uit: de Botanische Tuinen van Utrecht

Door Asmay gepubliceerd in Huis en tuin

In het oosten van de stad Utrecht, midden tussen de faculteitsgebouwen van de Universiteit van Utrecht, liggen de Botanische Tuinen.

30c281d1fd6319e42b88925f5f88134b_medium.

Deze locatie is niet voor niets; botanische tuinen werden al van oudsher gebruikt ter ondersteuning van de medische en botanische studies aan de universiteit. Nu zijn deze Botanische Tuinen ook een gedeelte van het jaar (van 1 maart tot 1 december) opengesteld voor het publiek.

Botanische Tuinen Utrecht eigenlijk al eeuwenoud

De Botanische Tuinen dateren al van 1639 en zijn daarmee één van de oudste universiteitstuinen van Nederland. Alleen de Hortus Botanicus in Leiden (1590) en in Amsterdam (1638) zijn als wetenschappelijke tuinencomplexen ouder.

68d15f8432e6e2c91f0ca4bd23f09964_medium.c52ffae1584f71ed5eccef43333ad357_medium.

 

 

 

 

 

Aanvankelijk werd de eerste, kleine tuin van ongeveer één hectare aan de Sonnenborgh (nu de Sterrenwacht) nog uitsluitend beplant met geneeskundige planten voor de lessen van studenten in medicijnen. Het bleek niet genoeg, de tuin was te klein. Vanaf 1723 werd er grond aangekocht aan de Nieuwe Gracht voor uitbreiding, verwarmde plantenkassen gebouwd voor overwintering van bijzondere kuipplanten en nam de interesse in en de (botanische) studie naar de systematische indeling van planten en plantenfamilies een aanvang.  Door de jaren heen werd een schat aan kennis en informatie verzameld over de planten, hun soort, verzorging, oogst, voortplanting en vermeerdering.

Verhuizing van Universiteit en Botanische Tuinen

De Universiteit van Utrecht was oorspronkelijk geheel gelegen in de Utrechtse binnenstad. Halverwege de 20e eeuw echter bleken enerzijds ruimtegebrek en anderzijds een toename van studenten zo'n probleem te worden, dat werd uitgekeken naar een nieuwe vestigingsplek.

efbc88a69a81037c7abcca6ad30b112c_medium.

Uiteindelijk werden nieuwe faculteitsgebouwen gebouwd in de Uithof, nu het oostelijkste deel van de stad. Vanaf 1958 verhuisde de ene na de andere faculteit hier naar toe en de Botanische Tuinen verhuisden vrijwel geheel mee. Alleen een aantal, niet meer te verplanten, oude bomen bleven in de oude tuin (nu de Museumtuin bij het Universiteitsmuseum) staan.

Fort Hoofddijk en de Nieuwe Hollandse Waterlinie

97d090a1630d896c781d33fca86d3cc7_1401540De plek van het huidige tuinencomplex kent ook nog een andere historische betekenis.

In het midden van het nu 7 hectare groot terrein ligt namelijk het Fort Hoofddijk. 

Het gebied maakte sinds 1815 deel uit van de Nieuwe Hollandse Waterlinie.
 

9738f644fed82618d363bbca9ef47fab_medium.Sinds het succes van een aantal plaatselijke, moedwillig veroorzaakte overstromingen in de strijd tegen de Spaanse bezettingstroepen tijdens de Tachtigjarige Oorlog (bijvoorbeeld bij Alkmaar in 1573 en bij Leiden in 1574), werd het onder water zetten van stukken land als een standaard verdedigingsmiddel gezien.

8ea27a5800f3e15185866c338b156368_medium.

In 1672 werd de zogenaamde Oude Hollandse Waterlinie ingesteld en omvatte het gebied op de lijn van Muiden, Woerden en Schoonhoven naar Gorinchem. Hier konden de dijken worden doorgestoken en het land onder water worden gezet om de (toen) vijandige, oprukkende Franse troepen tot staan te brengen. In 1815, na de val van Napoleon, besloot men dat de stad Utrecht voortaan centraal binnen de Hollandse Waterlinie moest komen te liggen, waarna een nieuwe verdedigingslijn werd aangelegd. Deze werd  later de Nieuwe Hollandse Waterlinie genoemd. Fort Hoofddijk was een onderdeel van deze verdedigingslijn en werd in 1879 gebouwd.

Rotstuin bij Fort Hoofddijk

dea40c6d70d3e01275995f413c3d36a4_medium.Uiteindelijk is het historische fortgebied bij de Botanische Tuinen gevoegd. De aparte ligging, als een eiland omringd door water, en de bakstenen fortgebouwen hebben ongetwijfeld geïnspireerd om hier iets  bijzonders aan te leggen. Het werd een grote rotstuin, die nu het centrale hoogtepunt (letterlijk en figuurlijk) van het complex vormt. Met de aanleg van de rotstuin werd gestart in 1963. Hoewel er al veel steen ter plekke was van de bebouwing, is er toch nog ruim 2100 ton aan steen en rotsblokken vanuit de Ardennen aangevoerd om de tuin het rotsachtige aanzicht te geven, die het nu heeft. De Rotstuin is één van de grootste in zijn soort in Europa en herbergt talloze specifieke en bijzondere rotsplanten, struiken en bomen.

Botanische Tuinen open voor het publiek

Vanaf 1 maart tot 1 december zijn de Botanische Tuinen tegenwoordig opengesteld voor het publiek. Behalve dat het hier heerlijk wandelen is tussen de grote verscheidenheid aan planten en bloemen, bomen en struiken, geuren en kleuren, zijn de tuinen op een bijna speelse manier ingericht om de bezoeker te informeren.

Diverse onderdelen

Zo vind je in de Systeemtuinen aan de hand van verschillende voorbeelden de evolutie van de planten uitgelegd. Dat de mooie magnolia en de sierlijke waterlelie bijvoorbeeld veel primitievere plantensoort zijn (qua ontstaan en  ontwikkeling) dan de talloze soorten gras, zou ik nooit hebben bedacht.

b493b66e8b4df387b38cd601680105bd_medium.20578db591410ff8c36ac8f457da57e8_medium.

 

 

 

 

 

De Thematuinen zijn ingericht naar speciale onderwerpen, zoals bijvoorbeeld geneeskrachtige planten, verschillende bloeiwijzen, eetbare planten en planten die hun eigen verspreiding (soms over grote gebieden) ter hand nemen enzovoorts, enzovoorts.

ebd85c78975bc7a021fbdee276c236f1_medium.

Het moderne tropische en subtropische kassencomplex is eigenlijk ook een must see. Er is onder andere een Vlinderkas, een Vleeseterskas (van vleesetende planten dus) en speciale collectiekasjes met bromelia's en orchideeën te zien. In de tropische kas staan veel vaste planten, die een hoge temperatuur en luchtvochtigheid nodig hebben. Kijk hier uit voor de automatische besproeiing of neem een paraplu mee! (Ik deed geen van tweeën en kreeg een onverwachte douche.)

3989cc7ccff7fe2ab3b364fffaeaa8eb_medium.ad52912fa73c68e786cc81c48c0d781a_medium.

2dd8901f194bb5289ea77313e2b0f25d_medium.

Daarnaast zijn er nog het open Buitenfort-gebied, het Bamboebos, de Alpiene kas, de Diertjestuin, en nog veel en veel meer. Allemaal zeker de moeite waard.

Mooi voorbeeld van samenwerking tussen planten

Er is een klein stukje (Noord-Amerikaans) Indianenland, met een voorbeeld van een langgrassige en een kortgrassige prairie. Deze prairies vielen vaak ten prooi aan brand, hetzij door de natuur (hitte, droogte, blikseminslag), hetzij door de indianen aangestoken om meer zicht of meer bewerkbaar land te verkrijgen.

641ae3d820a8d2c5def59e1afbcd4e4f_medium.694e515f5980f90922ff2e17135ad75f_medium.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Vele indianenstammen trokken met de bizonkuddes mee en leidden een nomadisch bestaan. Toch plantten zij bepaalde gewassen aan, keken er vervolgens niet meer naar om, maar kwamen op tijd terug om ze te oogsten. De populairste hiervan waren maïs, bonen en pompoenen, door de indianen ook wel de Drie Zusters genoemd.

Deze gewassen werken namelijk uitstekend met elkaar samen en bevorderen elkaars groei:

  • b1723b5b17616fd99ce52573013f05eb_medium.de stevige stengels van de maïs geven de bonen iets om tegen aan te klimmen en te groeien
  • de bonen ontwikkelen speciale stikstofbolletjes in hun wortelstelsel, waarmee ze stikstof uit de lucht opnemen en weer aan de bodem afgeven; maïs kan deze extra bemesting prima gebruiken
  • de pompoenen houden met hun brede blad de grond koel en voorkomen extra verdamping door de zon, bovendien krijgt onkruid hierdoor weinig kans zich te ontwikkelen.

Prachtig toch, zo'n verhaal!  Rechtsboven: Nicotiana of Siertabaksplant.                           

Tot slot

dba220875ef0851a7bbda6f5076c8477_medium.Tot voor kort had ik nog niet eerder van de Botanische Tuinen van Utrecht gehoord. Nu weet ik gelukkig beter. Ik vond het een onverwacht interessante en mooie bestemming, die absoluut een bezoek verdient.  Alleen jammer, dat ik niet wat dichter bij Utrecht woon, anders zou ik beslist vaker naar de Botanische Tuinen gaan.

 

ASMAY.

© 2013 Foto's: Asmay.

Rechtsboven: Artisjokplant. Rechtsonder: Bamboebos.

 

2821fd38d64a2a1b609842cf9a508ba9_medium.Zie ook:

Dagje-uit-A-Vogeltuinen-in-t-Harde-bij-Elburg

Dagje-uit-Trompenburg-Tuinen-&-Arboretum-in-Rotterdam

Dagje-uit-de-Tuinen-van-Appeltern

Dagje-uit-de-Keukenhof-in-Lisse

De-RHS-Chelsea-Flower-Show-in-Londen

Of lees verder via:

https://tallsay.com/asmay of

https://asmay.wordpress.com/ of

https://tallsay.com/asmaysrecepten of

https://asmaysrecepten.wordpress.com/

Stap over naar Oxxio

Help deze website en onze schrijvers, stap over naar Oxxio als energieleverancier.
17/10/2016 08:59

Reacties (3) 

1
17/10/2016 10:10
Altijd prachtig om te zien, die botanische tuinen bij de universiteiten in ons land. Je vindt er de meest gewone en de meest bijzondere planten.
1
17/10/2016 10:07
Mooie tuinen en mooie foto's
1
17/10/2016 09:23
Mooi complex, deze botanische tuinen. Lijkt me beslist de moeite van een bezoek waard.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden. Tallsay.com is onderdeel van Plazilla Ltd.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert