Vrije radicalen en antioxidanten (1) – hoe zit dat precies?

Door Asmay gepubliceerd in Gezondheid en fitness

d6f0ca47bf7bd2e269ad66ecd028dfc5_medium.We horen er soms over in een medisch programma of lezen het in een krant of tijdschrift: de ondermijning van onze gezondheid door vrije radicalen en het belang van antioxidanten, die de vrije radicalen kunnen neutraliseren. Maar wat zijn dat nu precies, wat kun je je er bij voorstellen?

Hieronder waag ik een poging om deze voor de meest mensen vage begrippen een beetje te verklaren. (Ik ben echter geen scheikundige of bioloog en zal de begrippen dan ook zoveel mogelijk op een populaire manier toelichten.)

Vrije radicalen - eerst terug naar de basis van scheikunde

Om een duidelijk beeld te krijgen van wat vrije radicalen zijn, moeten we even terugdenken aan enkele basisbegrippen uit de scheikundeles.

Alle materie, inclusief ons lichaam, bestaat uit moleculen. Een molecuul wordt ook wel beschreven als het kleinste deeltje van een stof, dat nog de kenmerken en eigenschappen van die stof bezit. Een molecuul is op haar beurt weer opgebouwd uit kleinere deeltjes, namelijk de atomen.

Atomen

91e04b5dfe712f6b9a02701abd46c1b7.jpgAtomen zijn de kleinste bouwsteentjes, die scheikundigen als zodanig nog kunnen herkennen.

Links: grafische voorstelling van een Helium-atoom.

Echter, ook atomen bestaan op hun beurt weer uit een aantal onderdelen. Ik noem de voor dit artikel meest relevante: de positief geladen atoomkern, die bestaat uit positief geladen protonen en neutraal geladen neutronen, en daar omheen, in een buitenbaan, negatief geladen elektronen.

De verschillende (positieve en negatieve) lading zorgt voor een soort magnetisch aantrekkingsveld, waardoor de elektronen in een baan om de atoomkern blijven draaien. Ook onze lichaamscellen bestaan uit moleculen, die uit atomen zijn opgebouwd.

Het belang van de elektronen

cf24e17bb23968d6888e8b785e8a4426.jpgElektronen beschrijven dus banen in de lege ruimte om de atoomkern. Dit doen ze meestal in paren van twee, maar soms ook alleen of in oneven getallen, omdat er geen partnerelektron is.

Een enkel elektron, dat zich in de buitenbaan om een atoomkern beweegt, is licht magnetisch. Echter, omdat het geen paar kan vormen met een ander elektron, is het magnetische veld niet in balans en kan de molecuul, waar dit atoom toebehoort, niet goed functioneren. Nu zullen elektronen alles doen om die zo broodnodige balans te herwinnen. En dat is precies de kern van het vrije radicalenverhaal.

Wat zijn vrije radicalen en hoe werken ze?

Moleculen/atomen met een oneven elektronenaantal worden vrije radicalen genoemd. Vrije radicalen zijn zeer kleine, superactieve chemische deeltjes, die plotselinge kettingreacties in het lichaam kunnen veroorzaken, waarbij ernstig giftige afvalproducten worden gevormd. Wanneer wij deze moleculen/atomen met de voeding of met de lucht, die wij inademen, binnenkrijgen, gebeurt namelijk het volgende.

9514eaa905bf3fea7dcb9d22a6e3ba9c.jpgIn zijn streven naar balans geeft de vrije radicaal zijn eenling elektron onmiddellijk af aan de dichtstbijzijnde lichaamscel/molecuul die hij kan vinden, of hij pakt er een elektron van weg. Zodra er weer een even aantal elektronen zijn is de vrije radicaal weer in balans en happy.

Maar het kwaad is dan geschied, want de lichaamscel/ molecuul, die een elektron extra gedumpt kreeg of er juist één kwijt is,  is dan uit balans en kan niet meer functioneren. De biologische functie ervan is verstoord. De lichaamscel/molecuul gaat zich op zijn beurt gedragen als een vrije radicaal dumpt de extra elektron bij de volgende cel of pikt er één weg, deze cel doet weer hetzelfde enz. enz.

Kettingreacties en afvalproducten

f197dcfb28ae56c1044f6e90dc007ed0_medium.De kettingreactie van deze elektronendump of –diefstal door de lichaamscellen/moleculen kan in grote delen van lichaam plaatsvinden. Lichaamscellen raken op deze manier vervuild (door een niet bij hun structuur horende elektron) en beschadigd.

Het resultaat is helaas, dat de lichaamscellen steeds slechter functioneren en zich steeds minder tegen ziekten en aandoeningen kunnen verdedigen.

Vooral de membranen (celwanden) hebben onder dit vrije radicalengeweld zwaar te lijden. De celwand kan ondoordringbaar worden voor toevoer of afgifte van andere stoffen of geheel kapot gaan, waardoor uiteindelijk de lichaamscel zelf ten onder gaat. Zelfs het DNA kan op deze wijze beschadigd raken.

Vrije radicalenschade

Nu vindt deze schade op microscopisch niveau plaats en is daarom niet snel te voelen of te zien. Echter, de vrije radicalenschade stapelt zich op, jaar na jaar, soms sneller, soms langzamer. Uiteindelijk komt de schade tot uiting in (versnelde) veroudering en verouderingsziekten (waaronder hart- en vaatziekten, artritis, diabetes, trombose en kanker).

Wat zijn antioxidanten en hoe werken ze?

6e582b7847ea7404cea39816e7797b85.jpgEen antioxidant is een organisme of molecuul, dat beschermt tegen de vrije radicalen. Zodra er namelijk een vrije radicaal in het lichaam binnenkomt en op zoek gaat naar een elektron, biedt de antioxidant hem er een aan.

De vrije radicaal is dan in balans en zal geen lichaamscellen meer beschadigen. De antioxidant heeft zich 'opgeofferd', is zelf instabiel geworden, zijn vorm kwijtgeraakt en uitgewerkt, maar blijft verder passief. Er vinden geen verdere kettingreacties met gedumpte of geroofde elektronen meer in de lichaamscellen plaats.

Verschillende soorten antioxidanten

De meest ideale omstandigheid is om minstens evenveel antioxidanten in het lichaam paraat te hebben als er vrije radicalen binnenkomen. Omdat vrije radicalen voortdurend ontstaan en antioxidanten doorlopend worden verbruikt, moet de antioxidantenvoorraad constant worden aangevuld.

4d30c59d29d081029b30917239c43d8d_medium.Nu heeft Moeder Natuur er voor gezorgd dat er vele soort antioxidanten beschikbaar zijn. Allereerst is ons lichaam in staat bepaalde antioxidanten, in de vorm van enzymen, aan te maken. Andere soorten kunnen we echter alleen via de voeding binnenkrijgen, zoals bepaalde vitamines en mineralen.

Rechts: structuur van vitamine C.

Enkele zeer bekende antioxidanten zijn: vitamines C en E, bepaalde aminozuren en mineralen. Vitamine C, een in water oplosbare vitamine, is bijvoorbeeld vooral werkzaam in een waterachtige omgeving (in de lichaamscel). Vitamine E, een in vet oplosbare vitamine, daarentegen werkt voornamelijk in de vettige omgeving van de celmembranen.

Bereik van antioxidanten

0b60e6ec4be89683999795c9df72f0e8_medium.Sommige antioxidanten reageren één-op-één: één antioxidant schakelt één vrije radicaal uit. Andere antioxidanten kunnen wel twee vrije radicalen in één klap uitschakelen, voordat ze zelf zijn uitgewerkt. Sommige lichaamseigen enzymen kunnen zelfs enkele duizenden vrije radicalen elimineren, voordat de structuur van één van de enzymen verloren gaat. Toch is een constante aanvulling van antioxidanten een must voor ons lichaam.

Voor een verdere uitleg over vrije radicalen en  antioxidanten, bijvoorbeeld wat je er van moet weten en waar je op kunt letten: zie ook in deel 2 (zie link hieronder).

 

ASMAY.

© 2013 Foto's: Office.microsoft.com, Wikimedia Commons.

db98a67a7d558796d0f0e155221b285f_medium.

Zie ook:

Vrije-radicalen-en-antioxidanten-2-waar-moet-je-op-letten?

Extra-vitamines-en-mineralen-of-toch-niet?

Vitaminen-en-mineralensupplementen-bij-ALS

Water-het-belang-van-water-voor-onze-gezondheid

Of lees verder via:

https://tallsay.com/asmay of

https://asmay.wordpress.com/ of

https://asmaysrecepten.wordpress.com/

17/10/2016 08:29

Reacties (3) 

1
17/10/2016 10:11
Heel goed uiteengezet hoe het gaat met de vrije radicalen in ons lichaam. Leerzaam artikel.
1
17/10/2016 10:08
Helder verhaal.
1
17/10/2016 09:24
Aha, dus zo zit dat in elkaar. Het is me een stuk duidelijker geworden met deze uitleg.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert