Dagje uit: Artis Amsterdam

Door Asmay gepubliceerd in Dieren en natuur

2dee124d85ca17e6f83fb522a4addfb4_medium.Als je een liefhebber van dierentuinen en dierenparken bent, moet je zeker een keer Artis in Amsterdam hebben bezocht. Toch was ik er nog niet eerder geweest; een leemte in mijn Dagje uit-serie, die nodig moest worden opgevuld. Zo ben ik kort geleden dus eens op weg gegaan naar de oudste dierentuin van Nederland.

Artis, de naam als motto en al weer 175 jaar jong

d38cc4c15af444fdf5191f480a109cd4_medium.Artis is in het dagelijks leven de aanduiding voor de dierentuin van het Koninklijk Zoölogisch Genootschap Natura Artis Magistra.

Rechts: savanne met giraffen en zebra's.

Deze Latijnse naam betekent: De natuur is de leermeesteres van de kunst en is gelijk het motto, waaronder men is gestart met een verzameling van geprepareerde en levende – in die tijd zeker- exotische dieren.

Opgericht op 1 mei 1838 is Artis niet alleen de oudste dierentuin in Nederland, maar ook de op vier na oudste in Europa. (Alleen de volgende, nog steeds bestaande dierentuinen - Tiergarten Schönbrunn (1752), Parc Zoologique de Paris/Vincennes (1778), London Zoo (1828) en Dublin Zoo (1831) - zijn ouder.) In mei 2013 vierde het Amsterdamse dierenpark dan ook haar 175-jarig jubileum.

Oprichting en huisvesting van Artis

c5350d750728e5d8fa582074f3ee4f85_medium.Het was op initiatief van een boekhandelaar, de heer G.F. Westerman, dat de Sociëteit NAM (Natura Artis Magistra) in 1838 werd opgericht. Deze Sociëteit had zich tot doel gesteld: de bevordering van kennis van de natuurlijke historie.

Links: Afrikaanse leeuw. 

Men wilde dit bereiken door enerzijds het aanleggen van een museum van opgezette dieren, skeletten en andere toebehoren uit het dierenrijk, anderzijds door het bijeenbrengen en tentoonstellen van een verzameling levende dieren.

685781cda8256456b0ccd035bc689017_medium.Voor het herbergen en tentoonstellen van zo'n (gedeeltelijk exotische) levende have werd de buitenplaats Middenhof aangekocht aan de Plantage Middenlaan.

Rechts: Europese wisent (in de verte verwant aan de Amerikaanse bizon).

e934e15255fcaab482aa1fbad64ec0e4_medium.

Van hieruit heeft Artis zich vervolgens ontwikkeld, tot de dierentuin, zoals wij die nu kennen, met de hoofdingang aan de Plantage Kerklaan. Aanvankelijk was de dierentuin alleen open voor leden; alleen in de maand september had het publiek vrij toegang. 

Linksboven: bavianen. 

4db6d505f3ca92b0946f8e6ee0b8ef49_medium.Rechts: gorilla-familie: v.l.n.r. vader zilverrug, peuter en moeder.

In de loop der jaren werd het complex uitgebreid met onder andere een bibliotheek (1867-1872), een aquarium (1882) en een dierpsychologisch laboratorium (1928). Een deel van de oude gebouwen van toen (vijf in totaal) maakt nog steeds deel uit van de hedendaagse dierentuin.

bcdbc47e58bab7041ab530fadb601c97_medium.

Zonnende Californische zeeleeuwen.

Na een dreigend faillissement in 1938 zijn de grond en gebouwen van Artis overgenomen door de provincie Noord-Holland en de gemeente Amsterdam, die deze sindsdien aan het genootschap, die wel altijd eigenaar van de levende have is gebleven, hebben verhuurd.

De Groote Volière

46c98d3863d746e5b14f643050b829d1_medium.Dit is één van de vijf oude (daterend van vòòr 1838) gebouwen, die je nog in Artis kunt vinden.  Ooit was het een buitenhuisje, dat in 1863 van de oorspronkelijke eigenaar (J. Masman) werd aangekocht en omgebouwd tot monumentaal vogelverblijf.

In de loop der jaren zijn er de nodige aanpassingen geweest; zo zijn de glazen ruitjes vervangen door gaas, werden er winterverblijven gebouwd en verwarming aangelegd. Nu kun je er onder andere nog de ibissen, de neushoornvogels en de kroonkraanvogels vinden.

f29037c8fd9e4ba6380d73f0bc8d477e_medium.Het Aquarium

Het Aquarium is specifiek voor Artis ontworpen en gebouwd in de tweede helft van de 19e eeuw. De grond, die in 1877 voor het gebouw werd aangekocht, was tot op heden de laatste grondaankoop. De aquaria zijn inmiddels grondig aan de tijd en stand der techniek aangepast. In 1997 werd  de collectie nog uitgebreid met vier grote aquaria, zogenaamde biotopen.

Zoölogisch Museum

Behalve voor aquaria werd een deel van het gebouw ook gebruikt voor en door de Zoölogische faculteit van de Universiteit van Amsterdam. Het 'Groote Museum' aan de Plantage Middenlaan was in 1852 het eerste zoölogisch museum van Nederland. In die tijd was het gebruikelijk om in de dierentuin gestorven dieren op te zetten en zo deel te laten uitmaken van de collectie. Een deel van de toen tentoongestelde dieren en attributen is nog steeds te bewonderen.

292aa2baf6f64f6c0e8e0fbc62fade93_medium.Een (letterlijk en figuurlijk) grote plaats is in 2012 ingeruimd voor het populaire nijlpaard Tanja. Nijlpaard Tanja werd in 1960 in Artis geboren en heeft er haar hele leven gewoond. De vriendelijke lobbes Tanja was een echte publiekslieveling. Toen zij eind 2009 op de hoge (nijlpaarden-) leeftijd van 49 jaar overleed, heeft men besloten het dier, zoals vroeger gebruikelijk was, op te zetten. Het duurde twee jaar voordat het 2250 kilo zware dier geheel was geprepareerd, maar nu staat Tanja weer in volle glorie in het museum.

Heimans-Diorama

Sinds 1926 bevindt zich hier ook (bovenverdieping) het Heimans-Diorama. De heer Eli Heimans was een leerkracht in Amsterdam, die geloofde in aanschouwelijk onderwijs buiten in de natuur en daarmee zijn tijd ver vooruit was.

e87b3162381ae49962136bef64ac4a71_medium.

Om toch vooral te kunnen laten zien wat er zich zoal aan dierenleven bevond in het (Texelse) duinlandschap, creëerde Heimans in zijn diorama een stukje duingezicht met de (opgezette) dieren die daarin thuis hoorden. Tegenwoordig is er ook een geluidsband met de toepasselijke zee- en vogelgeluiden te horen.

Huis uit Minankabau

3905d6efcdb9e835de0d321bfc722baf_medium.Behalve de kennismaking met allerlei bijzondere diersoorten, wilde men van oudsher de dieren graag zoveel mogelijk laten zien in de natuur, architectuur en cultuur van het land van herkomst, iets wat men vandaag de dag eigenlijk nog steeds toepast in dierentuinen in Nederland (zoals bijvoorbeeld Stad der Oudheid in Dierenpark Amersfoort, Burgers' Bush in Burgers' Zoo Arnhem en de Taman Indah in Diergaarde Blijdorp).

Eén van de bijzondere bouwwerken in Artis is toch wel het Minankabause huis. Het is een model van de huizenbouw in de Padangse bovenlanden van Sumatra, Indonesië. Oorspronkelijk bedoeld voor kleine hoefdieren uit Azië, is het nu het verblijf van een groep zwarte kuifmakaken, die alleen nog op het Indonesische eiland Sulawesi in het wild te vinden zijn.

291de435268e9ccc7f545cb0707d8d40_medium.Tuinen en beelden

Het zijn niet alleen maar dierenverblijven op het terrein van Artis. Zo is er de in 1863 aangelegde 'Fransche Tuin', omringd door bankjes, waar het goed toeven is op een warme zonnige dag. In 1891 werd hier het 8 meter hoge Westerman-monument onthuld, dat ter ere van de oprichter van Artis, de heer G.F. Westerman werd gemaakt.

Op de hoeken van deze tuin staan vier 19e eeuwse beelden, die de vier seizoenen voorstellen. Tegenwoordig wordt de tuin de 'Hollandse Tuin' genoemd.

7e5cde57a77f520625b7a2e623ad2567_medium.

In 1872 werden twee grote 18e eeuwse Boeddhabeelden en twee bronzen 18e eeuwse tuinvazen vanuit Japan naar Nederland gebracht en uiteindelijk aan Artis geschonken.

684f54e6efb3101fb89d778f5c353a8d_medium.

 

Ze zijn nog steeds op prominente plekken te bewonderen.

 

En dan zijn er nog de dieren!

Van olifant tot kameel, van gorilla tot slingeraap, van papegaai tot parelhoen, ze zijn er in vele soorten en maten, van hoog tot laag en in geuren en kleuren te vinden. Hoewel een klein deel van de dierenverblijven nog uit de oude tijd stamt en aan de bewoners ervan (te) weinig levensruimte biedt, is men druk doende dit zoveel mogelijk te verbeteren.

Rechts: geduldig wachtende olifanten.

d10903772474fc5e60c2b10026ebc5f4_medium.Zo heeft men bijvoorbeeld nu het plan opgevat om (met sponsors) het parkeerterrein bij Artis te betrekken en daar onder andere een nieuw en ruimer verblijf voor de olifanten en de grote katachtigen te bouwen.

Tot slot

e337706d207ac5b3a398f587dd39f722_medium.Artis is een niet al te grote dierentuin (ongeveer 10 hectare), waar een heleboel te zien is.

Links: flanerende pauw. 

Het is daarom wellicht juist voor jonge kinderen en/of mensen, die minder goed ter been zijn, beter te behappen dan enkele andere grote dierentuinen (Burgers' Zoo in Arnhem met 45 hectare en Diergaarde Blijdorp in Rotterdam met 28 hectare zijn qua oppervlakte bijvoorbeeld vele malen groter). Ik heb er in ieder geval heerlijk gewandeld, van alles bekeken en me prima vermaakt; wat mij betreft dus een aanrader voor een dagje uit, Artis in Amsterdam.

 

6c73eb13a74c57b7e772ccd87148fecf_medium.ASMAY.

© 2013 Foto's: Asmay, Wikimedia Commons.

 

Zie ook:

Dagje-uit-Burgers'-Zoo-in-Arnhem

Dagje-uit-DierenPark-Amersfoort

Dagje-uit-Diergaarde-Blijdorp-in-Rotterdam

Dagje-uit-GaiaZOO-in-Kerkrade

Dagje-uit-het-Dolfinarium-in-Harderwijk-toen-en-nu

ddca352c332701e97dfcd97dd397c571_medium.Of lees verder via:

https://tallsay.com/asmay of

https://asmay.wordpress.com/ of

https://tallsay.com/asmaysrecepten of

https://asmaysrecepten.wordpress.com/

10/10/2016 01:16

Reacties (3) 

1
10/10/2016 10:16
Leuke dierentuin, mooi ingericht.
1
10/10/2016 10:14
Nog niet eerder geweest. Lijkt me een mooi dierenpark.
1
10/10/2016 10:11
Ook een paar keer geweest. Mooi en overzichtelijk park. Goed te doen in een middagje.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert