Ingehuldigd! (1) Willem I

Door Asmay gepubliceerd in Geschiedenis

1872a11b7d7d0885bcc266c029d8f4e1_medium.Troonwisselingen in Nederland

Mede naar aanleiding van de tentoonstelling "Ingehuldigd!", die na de inhuldiging van koning Willem-Alexander in de Nieuwe Kerk te Amsterdam (van 11 mei tot 18 augustus 2013) werd gehouden.

De Nederlanden en de regerende macht

Nederland en België (gezamenlijk vroeger de Nederlanden) hebben in de lange geschiedenis al diverse 'buitenlandse' vorsten gekend. De lage landen werden in vroeger tijden vooral geregeerd door de plaatselijke, invloedrijke adellijke families (meestal hertogen en graven). Dat ging niet altijd goed. Men bestreed elkaar, om het eigen machtsgebied uit te breiden of om zich andermans rijkdom toe te eigenen, en dit natuurlijk over de hoofden van de gewone bevolking heen. Berucht in dit opzicht waren bijvoorbeeld de Hoekse en Kabeljauwse twisten (14e en 15e eeuw) in het graafschap Holland.

Door vererving en strategische huwelijkspolitiek kwamen grote delen van de Nederlanden tenslotte onder Habsburgse heerschappij terecht. Door het huwelijk in 1496 van koning Filips de Schone (zoon van de Habsburgse Maximiliaan van Oostenrijk en Maria van Bourgondië) met kroonprinses Johanna van Castillië (dochter van de Spaanse koning en koningin) werden de Nederlanden uiteindelijk toegevoegd aan het Spaanse rijk.

Onafhankelijkheidsstrijd tegen de Spaanse troon: de 80-jarige oorlog

cfa429918e896edc484d4ec4b2995eb2_medium.De groeiende tegenstellingen tussen het op handel en vrijheid gerichte Noorden en het strenge conservatieve centrum van het Spaanse rijk zorgden voor grote spanningen. Na de opkomst van het protestantisme in de noordelijke Nederlanden, was voor de onverzoenlijke, streng katholieke koning Filips II de maat vol en hij stuurde een stevige legermacht naar het vergelegen, ongehoorzame rijksdeel. De 80-jarige oorlog was een feit en zou eindigen met een afscheiding van het Spaanse rijk en de Spaanse koning. Toch kwam er geen Nederlandse koning voor in de plaats; de machtige gewesten vonden, dat zij hun boontjes zelf wel konden doppen en tolereerden geen hoger gezag meer dan een stadhouder. Daar kwamen er achtereenvolgend een vijftal van, allemaal uit de familielijn van Willem van Oranje.

Napoleon en het Franse keizerrijk

De vijf stadhouders (de één nog meer omstreden dan de andere) bleven op hun post tot 1795. De nieuwe ideeën en idealen van de Franse revolutie veroverden toen ook stormenderhand de kleine noorderbuur; stadhouder Willem V koos eieren voor zijn geld en ging met zijn gezin in Engeland in ballingschap. In de Nederlanden werd de Bataafse Republiek uitgeroepen.

5f9793ef8e776785f25a2e38b02af0bb.jpgToen Napoleon in Frankrijk aan de macht kwam, had hij echter andere ideeën. Hij benoemde zelfs in 1806 zijn jongere broer Lodewijk Napoleon tot koning van Holland. Deze kweet zich met zoveel verve van zijn taak, dat Napoleon hem betichtte meer Hollandsgezind dan Fransgezind te zijn, een faux pas in de ogen van de zelfbenoemde keizer. Lodewijk Napoleon zag de bui aankomen: in 1810 deed hij afstand van zijn Hollandse troon ten behoeve van zijn vijfjarige (!) zoon, Napoleon Lodewijk, in een poging de onafhankelijkheid van het land te behouden. Napoleon was not amused. Hij lijfde de Nederlanden per direct in bij het Franse rijk, waar het bleef tot Napoleons uiteindelijke nederlaag in de Slag bij Leipzig in 1813. Daarna trok het Franse leger zich terug, want Frankrijk werd zelf aangevallen. Napoleon werd gedwongen af te treden en werd verbannen naar Elba.

Van een buitenlandse naar een Nederlandse koning – Willem I

Willem I werd op 24 augustus 1772 in Den Haag geboren als de oudste zoon van de laatste stadhouder in de Nederlanden, Willem V. Toen in een groot deel van de Nederlanden (met Franse steun) de Bataafse Republiek werd ingesteld, vluchtte de stadhouder met familie naar Engeland.

d3810759dc8136fa51079e104d78b1eb_medium.Het zou duren tot na de Franse nederlaag bij de Slag bij Leipzig in 1813, voor zijn zoon en opvolger, de latere Willem I, zich met zijn gezin weer in de Nederlanden vestigde, in de verwachting dat het stadhouderschap weer in ere zou worden hersteld. De omliggende, invloedrijke mogendheden zagen echter liever een monarchie dan een vage republiek in de Nederlanden. Na een weldoordachte binnen- en buitenlandse lobby werd Willem I op 1 december 1813 gevraagd de Nederlandse troon te bestijgen.

Het Congres van Wenen (1814-1815), dat tot doel had de constituties van Europa na Napoleon te herstructureren, bevestigde Willems koningstitel voor de Nederlanden en wees ook het Groothertogdom van Luxemburg aan Willem I toe, in ruil voor de oude Nassau-erflanden in het Duitse rijk (waaronder Siegen, Dillenburg en Dietz).

Inhuldiging Willem I

e02613437697651a15d10d6f54318a79.jpgOp 30 maart 1814 vond dan de officiële inhuldiging van koning Willem I, Groothertog van Luxemburg, in de Nieuwe Kerk te Amsterdam plaats, een plechtigheid die werd afgesloten met een (protestantse) kerkdienst. Een daadwerkelijke kroning stelde men tot nader order uit, maar het is er uiteindelijk nooit meer van gekomen. Sindsdien is een troonswisseling steeds op eenzelfde manier verlopen: een inhuldiging met eedaflegging, zonder ceremoniële plechtigheden rond de regalia (kroon, scepter of rijksappel).

Willem I, de koopman-koning

In tegenstelling tot zijn vader, de (laatste) stadhouder die liever jaagde dan regeerde, was Willem I een plichtsgetrouwe, harde werker en een kordate en gewiekste zakenman, die met kennis van zaken overal een vinger in de pap had. Daarnaast was hij ook vooral zuinig. Er waren dan ook geen dure inhuldigingsfeestjes in het Calvinistische Nederland. Omdat ook het zuidelijke België toen nog tot de Nederlanden behoorde, werd Willem I op 21 september 1815 in Brussel nog eens, met wel enkele festiviteiten, ingehuldigd.

Onder Willem I kreeg de economie een 'boost'; zijn koopmansinstinct zorgde voor een rijk gevulde schatkist, waarvan helaas weer een deel wegvloeide door de militaire acties, die Willem I ondernam tegen de Belgische afscheidingsbeweging.

Belgische afscheidingsoorlog

c43e11fc31d2e7131a91f71b520bb08a_medium.De nieuwe, koppige, zuinige, (te) Hollandse, protestantse koning viel helemaal niet in de smaak bij zijn zuidelijke onderdanen. In 1830 kwam het zelfs tot afscheiding van de nieuwe staat België, die door Willem I aanvankelijk met grof geweld de kop werd ingedrukt. De omliggende, invloedrijke mogendheden, die feitelijk alle politieke touwtjes in Europa in handen hadden, gaven echter de voorkeur aan een onafhankelijk België, boven de Verenigde Nederlanden. De koppige Willem I gaf pas in 1839 toe aan de vorming van een onafhankelijke Belgische staat, mede na een langdurig en economisch gevoelig Brits-Frans embargo. Als compensatie voor het verlies van de zuidelijke Nederlanden bedong Willem I de teruggave van de oostelijke helft van de provincie Limburg en Luxemburg. Zo werd Willem I ook Hertog van Limburg.

Abdicatie Willem I

e7ca37865bb7ec2dee61b8c213a073c1.jpgToen Willem I in 1840 (na de dood van zijn vrouw, de Pruisische Wilhelmina, in 1837) aangaf weer te willen huwen en wel met een voormalige hofdame, de in België geboren (!), rooms-katholieke gravin Henriette d'Oultremont (in de volksmond: 'Jetje Dondermont' genoemd), werd hij overspoeld door kritiek en tegenwerking. Zwaar teleurgesteld door de Belgische afscheiding enerzijds en de kritiek op zijn persoonlijke plannen anderzijds besloot hij afstand te doen van de troon, zoals “Karel V dat in 1555 ook ooit deed”. Willem I tekende de verklaring van zijn troonsafstand op 7 oktober 1840.

Officieel staat een abdicatie van een vorst gelijk aan zijn of haar dood. De kroonprins of kroonprinses is vanaf het moment van abdicatie direct soeverein vorst, hetgeen met de officiële inhuldiging alleen nog publiekelijk wordt bevestigd. De afgetreden koning of koningin heeft geen (koninklijke) macht meer.

In 1841 trouwde Willem I alsnog met zijn Henriette en was gelukkig met haar tot zijn dood op 12 december 1843 in Berlijn.

Tot slot

Willem I regeerde als een 'verlicht despoot': dat wil zeggen, in bezit van de absolute macht, maar met oog voor de belangen van het land en de bevolking. Zijn voor die tijd sobere inhuldiging en het afzien van een verdere kroningsceremonie vormden daarna de standaard voor zijn opvolgers. Ook zijn abdicatie zette een trend en opende deze mogelijkheid officieel voor volgende generaties. Zijn regeringsperiode duurde ruim 26 jaar.

 

ASMAY.

© 2013 Foto's: Wikimedia Commons.

 

cdbc61003b24890fb31d1ee909341afe.jpgZie ook:

Ingehuldigd!-2-Willem-II

Ingehuldigd!-3-Willem-III

Ingehuldigd!-4-Wilhelmina

Ingehuldigd!-5-Juliana

Ingehuldigd!-6-Beatrix

Ingehuldigd!-7-Willem-Alexander

Of lees verder via:

https://tallsay.com/asmay of

https://asmay.wordpress.com/ of

https://tallsay.com/asmaysrecepten of

https://asmaysrecepten.wordpress.com/

Stap over naar Oxxio

Help deze website en onze schrijvers, stap over naar Oxxio als energieleverancier.
08/10/2016 08:15

Reacties (3) 

1
08/10/2016 14:26
Het koningshuis is het Nederlandse volk destijds dus eigenlijk door buitenlandse mogendheden (lees: voor Engeland en Frankrijk) opgedrongen.
1
08/10/2016 14:12
Aardig, om zo weer even wat Nederlandse geschiedenis op te halen.
1
08/10/2016 14:03
Mooi die koopmansgeest.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden. Tallsay.com is onderdeel van Plazilla Ltd.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert