Bento, de Japanse gevulde lunchbox

Door Asmay gepubliceerd in Voeding en Gewicht

b1cdf2827a9ac04f160909068c9f7c5d_medium.Dat de Japanse keuken hele andere producten en gerechten bevat, dan die wij in Europa kennen, is gevoeglijk bekend.

Wie ooit eens in een Japans restaurant heeft gegeten of misschien zelfs Japan heeft bezocht, kan zich ongetwijfeld de vele verschillende en misschien vooral onbekende vis-, vlees-, groente- en zeewiergerechten herinneren.

In de macrobiotische keuken is de Japanse invloed, voor wat betreft de keuze van producten en voedingsmiddelen, eveneens groot.

Bento: Japanse gevulde lunchbox of broodtrommel

8a0d2fb233335eafb15e04cc98b3c379_medium.Ook in Japan kent men de vertrouwde 'broodtrommel' om mee te nemen naar werk of school. Waar wij het hebben over een bewaardoos, waar wij zelf een paar boterhammen met  beleg en eventueel wat fruit in stoppen, gaat de bento verder.

Rechts: Orizin bento-shop Japan.

De Japanse bento is een lunchbox inclusief een complete maaltijd. Bento betekent namelijk: 'maaltijd in een doos'.

In Japan kun je in speciale bentoshops zo'n kant-en-klare 'broodtrommel' met inhoud kopen, maar door de recessie (die in Japan ook al enige jaren aan de gang is) vullen veel mensen hun bento thuis zelf, alvorens zij naar hun werk of (hun kinderen) naar school gaan, of als het gezin een dagje uit gaat.

de51c7687e2c17358d13bde2286fd646_medium.Rechts: voorbeeld van thuisgevulde bento met furoshiki.

Gaan wij bij een uitstapje meestal met een gevulde koelbox op stap, het Japanse gezin doet dat met een aantal, soms voor ieder familielid persoonlijk samengestelde bento.

Deze zijn dan vaak verpakt in een furoshiki, een doek die dient als draagzak en tegelijkertijd als 'tafellaken'.

Bekendheid en verspreiding van de bento

Ook in een aantal landen, die vroeger of nu in de Japanse invloedsfeer liggen, is de bento een begrip. Zuid-Korea kent het fenomeen als de dosirak, Taiwan als de biandang en de Filippijnen als de baon. Zelfs India kent een vergelijkbaar iets: de tiffin. Bento vind je verder in de Verenigde Staten (vooral op Hawaï) en daar waar een grote Japanse gemeenschap leeft (bijvoorbeeld in Düsseldorf, Duitsland).

Verschillende soorten bento

0ba5ee3ca8bad3f3319605bb5c975d9a.jpgDe bento kent een lange geschiedenis. De eerste bento dateren uit de 12e eeuw, toen ze vooral werden geserveerd bij een hanami of theeceremonie.

Links: sushi-bento.

Een aantal bento zijn genoemd naar de gelegenheid waarbij ze werden gegeten, andere naar de producten, die ze bevatten. De variaties in uiterlijk en inhoud zijn legio: van sushi tot sandwiches.

Noriben

De noriben is de bento met de meest simpele inhoud: nori (zeewierbladen) met sojasaus en gekookte rijst.

Sake bento

De sake bento is eveneens eenvoudig van inhoud: witte rijst met een stuk gekookte of gestoomde zalm.

f321199c751bc72db26d08df2cdd4f96.jpgHinomaru bento

De hinomaru bento bevat witte gekookte rijst met een umeboshi (rozerode gezouten Japanse pruim) in het midden.  (Zie foto links.)

(Umeboshi wordt  in de Japanse, maar ook in de macrobiotische keuken veel gebruikt als smaakmaker.)

De voorstelling verwijst naar de Japanse vlag ('Hinomaru'), een witte ondergrond met een rode bal of zon in het midden. Vaak maakt de witte rijst met umeboshi als gerecht deel uit van een uitgebreidere bento.

Chuka bento

De chuka bento is gevuld met Chinese gerechten. Deze bento wordt vaak gebruikt als voorafje of als (avond- of nacht-) snack.

Hayaben

Een hayaben ('vroege bento') is een extra maaltijd, die nog vòòr de lunch wordt gegeten.

De belangrijkste en bekendste soorten bento zijn echter de makuno-uchi, ekiben en kyaraben.

Makuno-uchi

De makuno-uchi (letterlijke betekenis 'tussen de acten') ontstond in de 17e eeuw en werd destijds gegeten tijdens de pauze van toneelvoorstellingen in het Noh- en Kabuki-theater. Tegenwoordig staat  makuno-uchi voor een uitgebreide, iets duurdere bento, die is samengesteld uit verschillende gerechten. Over het algemeen zal een makuno-uchi een variatie van vlees, vis, eieren, tafelzuur, umeboshi (gezouten Japanse pruim), groenten en rijst bevatten.

ef2739e2516bbf70a0780a366ce8f708_medium.d239d3f225f6420dde5fdf901269acc8_medium.

 

 

 

 

Links: luxe makuno-uchi. Rechtsboven: shidashi bento.

Een bekende makuno-uchi variatie is de shidashi bento: een met diverse en luxe gerechten samengestelde bento, die is gemaakt in een restaurant en vervolgens als lunch wordt afgeleverd voor  bijzondere bijeenkomsten, zoals begrafenissen. Tegenwoordig is een met westerse gerechten samengestelde shidashi bento ook mogelijk.

Ekiben

e59f913f257cfc57a37ee243efa18251_medium.De ekiben (in feite treinmaaltijd) is een voordelige, vullende maaltijd, die op treinstations of in de treinen te koop is. Het materiaal van de dozen kan variëren van plastic naar hout en zelfs keramiek. Sommige dozen zijn regelrechte verzamelaarsobjecten. Diverse treinstations staan bekend om hun goede kwaliteit bento, die vaak gevuld zijn met verse, lokale producten. De bekende shinkansen of bullet train van Tokyo kent ook een zogenaamde sandwich-bento.

Rechts: de shinkansen-bento met katsu-sandwiches.

7f62a4bc30e4bc6e426efc29f5b1b4c3_medium.2058d2b0c978bbf72df6db4c8d8555f7_medium.

 

 

 

 

 

Links en rechts: 'Dr. Yellow'-ekiben, een verzamelaarsobject.

De ekiben waren vooral erg populair vanaf halverwege de 19e eeuw, toen de eerste treinen door Japan begonnen te rijden, tot het einde van de 20e eeuw. Tijdens de lange reizen in de langzame treinen hadden de mensen iets te eten nodig, waarin goed door de ekiben werd voorzien. Sinds ongeveer 1980 kiezen reizigers steeds vaker voor het vliegtuig; binnenlandse vluchten zijn goedkoper en dus voor meer mensen bereikbaar geworden, de reistijden zijn korter. Op de vliegvelden zijn nu overigens ook ekiben te koop, die men dan vooral tijdens de wachttijd kan eten, voordat de geboekte vlucht vertrekt.

Kyaraben

106d57ece6e6b089b976ecccc1719441.jpgDe kyaraben (letterlijke betekenis 'karakter doos') is een verhaal apart. Het betreft hier kunstig samengestelde bento, waarbij men met de voedingsmiddelen een bepaald plaatje uitbeeldt.

Rechts: kyaraben met pandaberen.

Deze bento wordt vooral veel voor kinderen gemaakt, met een voorstelling van populaire strip- of sprookjesfiguren of dieren.

Een en ander is vooral ontstaan om kinderen te verleiden het  meegegeven lunchpakket ook echt op te eten. Ook in Japan kampen ouders wel met slecht etende (jonge) kinderen, waarbij vooral nieuwe smaken en gezonde voedingsmiddelen (zeewier, groenten en fruit) door het kind worden geweerd. Op school en dus buiten het ouderlijk toezicht is het risico, dat de kinderen het meegebrachte, gezonde eten weggooien en er snoep voor in de plaats proberen te nemen of helemaal niet eten, het grootst.

80864576df9a3eace5ba4259214593c7_medium.e0a377b2c878edcd1f624decfc05fa38_medium.

 

 

 

 

 

 

Links en rechts: mooie voorbeelden van Kyaraben met populaire stripfiguren. Er is kunstzinnig gebruik gemaakt van norivellen (zeewier), hamplakjes en kaas.

Op enig tijdstip zijn er een aantal moeders geweest, die daar een oplossing voor bedachten. Zij maakten de bento voor hun kinderen zo aantrekkelijk mogelijk door het (gezonde) voedsel in de vorm van een herkenbare afbeelding te maken. Zit bij een westerse broodtrommel de illustratie op de buitenkant, bij een kyaraben zit die ín de trommel. Afhankelijk van de favoriete held of heldin van het kind, wordt het eten kunstig in een afbeelding daarvan gemodelleerd, want – zo redeneert men – wat het kind herkent en leuk vindt, zal het uiteindelijk opeten.

64aa599203de4528638ae9b378c04a0f.jpgAfbeeldingen van dieren, figuren uit sprookjes, strips (Pokémon), anime, films (Disney) en computerspelletjes (Supermario) duiken dan ook regelmatig op.

Links: kyaraben met ijsbeer.

Een hele uitdaging: via kunstig gearrangeerde gerechten het kind dingen te laten eten, die het schijnbaar niet lust, en daarbij de gezonde voedingswaarden niet uit het oog te verliezen. Er is inmiddels een hele stroming ontstaan, waarbij vele moeders elke dag uren eerder opstaan om de vaak prachtige creaties voor de kyaraben klaar te maken.

Tegenwoordig bestaan er workshops en zelfs wedstrijden voor ouders voor het maken van kyaraben; de meest creatieve en kunstzinnige bento vallen in de prijzen en de makers ervan verwerven de titel 'bento-kunstenaar'.

Voedingswaarden en de bento

37e557484f65d7d9f196b847f9193958_medium.In de traditionele bento zijn de verhoudingen van koolhydraten (rijst), eiwitten (vis, vlees, kip, tofoe) en vezels/vitaminen (groenten, fruit, zeewier) nog conservatief te noemen en deze stammen ongetwijfeld uit de tijd dat velen nog zwaar werk verrichtten in vooral de landbouw. De verhouding tussen de belangrijke productgroepen in de bento is over het algemeen 4 : 2 : 1. Dat wil zeggen dat er gebruikelijk vier delen rijst, twee delen vis, vlees, kip of tofoe en slechts één deel groenten, fruit en/of zeewier in zit. Net als in de westerse wereld, verrichten echter steeds minder Japanners zwaar lichamelijk werk, waardoor zo'n groot bestanddeel koolhydraten in de voeding niet langer gerechtvaardigd is.

afb7279a6f7dc9e21c375cc533e4002d_medium.Moderne voedingsdeskundigen pleiten dan ook al geruime tijd voor een herziening van die verhouding in de bento. Een betere verhouding zou zeker zijn: 1 : 1 : 2. Dat wil zeggen één deel rijst, één deel vis, vlees, kip of tofoe en twee delen groenten, fruit en/of zeewier.

Net zoals hier in het westen de verhoudingen van macronutriënten (koolhydraten, eiwitten en vetten) in kant-en-klaarmaaltijden nog verre van optimaal zijn, zo zal het in Japan waarschijnlijk ook nog wel even duren, voordat de bento, qua verhoudingen en voedingswaarden, in een nieuw jasje is gestoken.

 

ASMAY.

© 2013 Foto's: Office.microsoft.com, Fitmetvoeding.nl, Wikimedia Commons, BlueLotus, Kunchan en Luckysundae.

 

5402488751f6e7e21b1d4528af6a8932_medium.Zie ook:

Light-producten-hoe-licht-is-'light'-eigenlijk?

Voedingsmiddelen-er-zit-niet-altijd-in-wat-er-op-staat

Vlees-minder-vlees-of-vegetarisch?

Waarom-en-wanneer-een-vleesvervanger?

Wilde-paddenstoelen-een-dodelijke-delicatesse?

373540d8cecee33530de6210315d218f_medium.Of lees verder via:

https://tallsay.com/asmay of

https://asmay.wordpress.com/ of

https://tallsay.com/asmaysrecepten of

https://asmaysrecepten.wordpress.com/

03/10/2016 08:36

Reacties (3) 

1
03/10/2016 11:17
Wat ziet dat er allemaal mooi uit! Ik weet niet wat er allemaal in zo'n bento zit, maar je zou er zo in willen bijten.
1
03/10/2016 11:10
Bijzonder eigenlijk, hoe men in Japan een totaal andere eetcultuur heeft. Men eet daar niet alleen met de mond, maar ook met de ogen: wat een prachtige manier om voedsel te presenteren.
1
03/10/2016 11:04
Apart en kunstzinnig, die Japanse lunchtrommels.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert