Het collectief onbewuste en archetypen

Door MrcRts gepubliceerd in Wetenschap en onderwijs

Mijn grootste interesse is de werking van 'de geest'. Al meer dan de helft van mijn leven probeer ik deze processen te doorgronden. Dit omdat het voor mij overduidelijk is dat alles met 'de Geest' begint. Immers: Alles wat de mens ooit heeft gemaakt is begonnen met een gedachte. 

In dit artikel verwijs ik geregeld naar de structuur die de psycholoog Carl Gustav Jung heeft neergezet. Voor mij heeft die structuur orde in mijn chaos kunnen scheppen. Dit artikel is echter geen lofzang over- en geen commentaar op zijn werk, wél een artikel dat onderdeel gaat worden van een reeks en dat voortborduurt op het werk van deze pionier. 

Het doel van dit artikel als proefplaatsing is voornamelijk om mijn eigen gedachtenbrei te ontwaren en om, net zoals de rijmende overpeinzingen op Plazilla, iets voor mijn kinderen achter te laten. Mijn zienswijze is namelijk anders dan gangbaar. Zo zie ik 'de buitenwereld' of 'de gewone wereld' als een afspiegeling van mijn psyche. De eventuele weerstand en/of discussies zie ik als een uiting van mijn onduidelijk verwoorden of een gebrek aan kennis van mijn kant.

Ik zou graag u, als lezer, willen vragen om mij te helpen dit schrijven verder te ontwikkelen. Dit kunt u doen door feedback op het onderwerp, op de spelling, de grammatica of door uw mening te geven. 

Bij voorbaat dank.

 

Onderverdeling van de psyche volgens Carl Gustav Jung

 

Het collectief onbewuste is een door Carl Gustav Jung bedachte term. Als leerling van Sigmund Freud was hij een van de pioniers in de wereld van Psychologie. Hij probeerde de dynamische wereld van het ongrijpbare, zoals de geest en de ziel, in een gestructureerde vorm neer te zetten. Hier kwam de Jungiaanse psychoanalyse of analytische psychologie uit voort. Waar Jung enerzijds op veel bewondering kan rekenen, zijn (een deel van) zijn handelingen en werken anderzijds weggezet als onzin. 

 

c097de28bfd49ed890d932ab8b10ed00_medium.

           Calrl Gustav Jung, 1910

               Bron: Wikipedia

 

Het collectief onbewuste is een van de 4 pilaren die van belang zijn om een onderverdeling te kunnen maken in de dynamische werking van de geest. Volgens Jung is de psyche van de mens onderverdeeld in het:

 

- Collectief onderbewustzijn

- Persoonlijk onderbewustzijn

- Persoonlijk bewustzijn

- Collectief bewustzijn

 

- Het collectief onbewustzijn is volgens Jung een soort collectieve opslagplaats, overerfbaar per soort (mens, dier), van alle ervaringen (herinneringen) van onze voorouders. Dit zou bijvoorbeeld de angst voor slangen / spinnen bij iemand die nog nooit in aanraking is geweest met deze dieren kunnen verklaren; de angst van de voorouders zit diep in het collectief onbewustzijn verankert.  

- Het persoonlijk onderbewustzijn is de opslagplaats van alle ervaringen / herinneringen / denkpatronen die een mens als individu ooit heeft gehad, maar momenteel niet in het persoonlijk bewustzijn te vinden zijn: Men is zich er op dat moment niet van bewust. Wat je bijvoorbeeld gisteravond gegeten hebt zat in je persoonlijk onderbewustzijn, totdat je deze zin las. Je ging in je herinneringen graven en herinnerde je je wat je gisteravond gegeten had. Vanaf dat moment ging die ervaring (wat je gisteravond had gegeten) van je onderbewustzijn, naar je bewustzijn.  

- Het persoonlijk bewustzijn is het topje van de spreekwoordelijke ijsberg. Verreweg het grootste gedeelte van je ervaringen zitten in je persoonlijk onderbewustzijn, alleen waar je je NU bewust van bent is je persoonlijke bewustzijn. Dit kan een herinnering zijn, of de ervaring van de tocht die NU de haren op je armen laat trillen. Het lijkt vooralsnog onmogelijk om je persoonlijk bewustzijn 'groter dan' het persoonlijk onderbewustzijn te maken. Oefeningen zoals meditatie zijn erop gericht om je persoonlijke bewustzijn 'los te masseren', zodat je makkelijker en sneller invloeden uit je persoonlijk onderbewustzijn toe kan laten tot je persoonlijk bewustzijn. In andere woorden: Je vergroot je opmerkzaamheid met deze oefeningen, net zoals je leert minder snel te oordelen.

- Het collectief bewustzijn is de optelsom van alle bewustzijn die een soort als collectief heeft. Kijk om je heen, waar staan de kranten vol van? Op dit moment is het collectief bewustzijn van de Westerse Wereld meer gevuld met terrorisme dan 20 jaar geleden. Tijdens een WK is het collectief bewustzijn van de soort mens meer gevuld met voetbal dan tijdens een EK. Tijdens de jaren '60 en '70 nam de invloed van het vredelievende denken op het collectief bewustzijn toe, wat zich uitte in de Flower Power tijd en de opkomst van de Hippies.

Het sluimerende collectief onderbewustzijn laat zich vaak vertalen in de kaskrakers van de bioscoop. 'The Lord of the Rings' en 'Harry Potter' laten zien dat er een collectieve armoede is zodra het gaat over mythologie. Bij een grote groep mensen ligt mythologie 'op het puntje van de tong' , maar is het nog net niet de grens van het bewustzijn overschreden. Een mondiaal succesfilm laat zien wat er bij veel mensen in het collectief bewustzijn of sluimerende collectief onderbewustzijn bevind, wat via die film een weg naar het bewustzijn vind. 

De wisselwerking tussen deze 4 gebieden is constant gaande. Zoals niks in de mentale wereld van de psyche blijvend van aard is, zo is de fysieke wereld ook ten alle tijden aan verandering onderhevig. 

 

 

Een andere zienswijze

 

Hoewel ik graag de structuur van de psychologie van Carl Gustav Jung gebruik, ben ik het niet op alle punten eens. Vooropgesteld: Ik heb de studie psychologie nooit afgerond. Het is altijd een interesse van mij geweest, tijdens de studie kwam ik erachter dat ik het ook zo moest houden. Als je geïnteresseerd bent, kun je een open kijk op de zaak houden. Zodra je er van afhankelijk bent (bijv. door je inkomen), verstar je en ga je je aan dogma's en principes vasthouden. In een dynamisch werkveld zou dat 'killing' kunnen zijn. Ik heb mezelf nooit de kracht toegedicht om die valkuil te kunnen omzeilen. Alles wat hieronder geschreven is mag dan ook niet anders als een interpretatie van mij mogen worden gelezen. Het is zeer zeker geen absolute waarheid. 

 

Makkelijk gezegd zie ik het collectief onbewuste als de optelsom van iedere gedachte die er ooit is geweest en komen zal. Het is de blauwdruk van de evolutie en ontwikkeling. Niet per definitie van de mens, exclusief voor de mens, maar van Alles-dat-is. Dus ook van de dieren. Ook van Mars, Pluto, Jupiter, de Maan, de Zon en verre sterrenstelsels waar we het bestaan niet eens van kennen. Ook van E.T. die naar huis wilde bellen, mocht hij daadwerkelijk bestaan. 

De menselijke psyche kan niet zonder het collectieve onbewuste, maar het collectieve onbewuste is onafhankelijk van de menselijke psyche. Als de mensheid zou vergaan, zal het collectieve onbewuste onaangetast blijven bestaan.

Ik zie het collectief onbewuste als de blauwdruk van Alles-dat-is.

 

 

De onderverdeling van het collectief onbewuste; Archetypen

Het collectief onbewuste kun je opknippen in allerlei onderdelen, net als je een beeld op kan knippen in vele stukjes en zo een puzzel kan maken. Het collectief onbewuste is dan de puzzel. Een Archetype is dan een van de puzzelstukjes. 

Om een beter beeld te krijgen van de werking van het collectief onderbewustzijn, zal ik met een aantal vergelijkingen komen. Je kunt het collectief onbewuste mijns inziens dus als een grote puzzel zien. De puzzel is al klaar, alleen het beeld is voor ons (nog) niet zichtbaar. Het beeld is als een negatief dat nog moet worden ontwikkeld. Hiervoor zijn ervaringen noodzakelijk. Ervaringen zijn als 'het proces van ontwikkeling' dat voor het tot stand komen van het beeld zal zorgen.

251b35efe8f8b91495764d000e717f14_medium. acd2fb9d465f0004a1471bb88e8e4826_medium.
Impressie van het collectief onbewuste als blauwdruk van 'Alles-Dat-Is'. Een negatief dat na ontwikkeling voor een foto (beeld) zorgt. 

 

Om een beeld te krijgen van Archetypen, is een vergelijking met een negatief (zie afbeelding) dus op zijn plaats. Het collectief onbewuste is voor de menselijke geest als één groot negatief, en iedere ervaring laat een deel van dit negatief (Archetype) ontwikkelen tot beeld. Dit ontwikkelde beeld bepaalt hoe een persoon dingen beleefd / in het leven staat.

Iedereen heeft hetzelfde negatief tot zijn beschikking, de ervaring bepaald welk gedeelte een ontwikkeling doormaakt en 'beeld krijgt'. Daarom is iedereen hetzelfde (collectief onbewuste), maar ook uniek (persoonlijk (on)bewuste)!

Carl Gustav Jung heeft vele archetypen omschreven. Dit zijn hele algemene termen zoals Zon, Boom, Engel, Moeder, Vader en Kind. Het archetype Moeder wordt dus ontwikkeld zodra je in contact komt met een moeder, je moeder of moeder wordt. Bij ieder verschillend perspectief van 'Moeder', wordt dit 'beeld' verder ontwikkeld. Het ontstane beeld wordt steeds scherper. Hoe scherper het beeld, des te herkenbaarder worden de situaties in de buitenwereld en des te meer verplaatst dit archetype zich van het (collectieve/persoonlijk) on(der)bewustzijn naar het (persoonlijk/collectief) bewustzijn.

Jung heeft ook verbanden gelegd tussen archetypen en mythologie. In de Griekse mythologie zijn er meerdere goden. Als we deze goden combineren met de uitdrukking 'Wij zijn naar zijn evenbeeld geschapen' zien we vele gelijkenissen tussen de karakters uit de Griekse mythologie en gebieden van de menselijke psyche. Zo staat Zeus symbool voor een onverzadigbare lust en Hera voor jaloezie. Stuk voor stuk laten de Goden uit de Griekse Mythologie een volledig op zichzelf staand ontwikkeld Archetype zien. Het lezen van mythen kan dan ook helpen bij de Zelfontplooiing: In de mythes die weerstand oproepen is vaak de oplossing van je eigen gemaakte 'fouten' (leermomenten) te vinden.

Archetypes zijn in dezen dus als 'negatieven' of 'lege hulzen' die beschikken tot 'Alles-Dat-Is', die dankzij de ervaringen van een persoon 'beeld' of 'inhoud' krijgen. Zo heeft iedereen beschikking tot het Archetype moeder, maar heeft iedereen er een ander beeld van. Alle ervaringen met betrekking tot moeders is immers per individu verschillend. Het totaal aan mogelijke ervaringen liggen echter allemaal vastgelegd in het collectief onbewuste, en dus ook in de Archetypen. 

 

We hebben volgens mijn zienswijze dus zowel overerfbare beelden, én we kunnen onze psyche als 'Tabula Rasa' (schone lei, onbeschreven blad) zien. Volgens mij hoeft het ene het ander niet uit te sluiten, waar in de wereld van de psychologie nog geregeld onenigheid over is. 

 

Marco

27-09-2016

 

27/09/2016 12:50

Reacties (6) 

13/05/2018 14:11
Beste MrcRts,

mooi dat je netjes de bron (Wikipedia) vermeldt. Ik ben al lang bezig met een studie van Jungs analytische psychologie en heb er een hele reeks artikelen over geschreven, onder meer ook voor Wikipedia. Fijn om te zien dat er nog mensen in geïnteresseerd zijn!
Een kleine suggestie over de juiste jungiaanse terminologie:
- men spreekt niet van persoonlijk '(onder)bewustzijn' of 'onderbewuste', maar van persoonlijk onbewuste. Dus ook: persoonlijk bewuste, collectief onbewuste.
Succes verder.
1
03/10/2016 23:47
Zeer interessant onderwerp. Mooi hoe je zegt dat het ene het andere niet hoeft uit te sluiten ;-)
1
27/09/2016 23:35
Je noemt heel wat dingen die ik kan onderschrijven. Ook de indeling is voor mij logischer dan in eerdere pogingen om de menselijke psyche in een systeem te vatten.
Waar ik het niet mee eens ben is het volgende: 'Als de mensheid zou vergaan, zal het collectieve onbewuste onaangetast blijven bestaan'.
Ook het collectief onbewuste heeft een levende drager nodig om te kunnen bestaan. Op het moment dat de laatste mens de geest gegeven heeft is er ook geen collectief onderbewustzijn meer. Buiten het brein kan geen individueel of collectief bewustzijn of onderbewustzijn overleven.
H...
2
28/09/2016 05:42
Ik ging er altijd vanuit dat het idd zo is, totdat de gedachte rees of ik de mens als soort niet teveel credits geef. Sindsdien twijfel ik of we ons als mens niet teveel eer aan doen door te stellen dat dit collectieve onbewuste vergaat als wij vergaan. Ik durf in ieder geval niet te stellen dat wij de enige dragers / gebruikers zijn.

Heb jij verwijzingen naar onderzoeken die de uitspraak staven dat buiten het brein geen individueel of collectief bewustzijn of onderbewustzijn kan overleven?
1
28/09/2016 11:28
Onderzoeken? Naar 'aliens' of een opperwezen? Dan moet je bij de godsdiensten of bij de pseudo-wetenschappen zijn, die in een superieure buiten-menselijke intelligentie geloven die alles wat mensen ooit gedacht of bedacht hebben opslaat. Of erger nog: waar al onze wijsheid vandaan komt.

Het is zo logisch als wat: is het laatste brein verrot dan is er ook geen herinnering en geen bewustzijn meer. Alleen nog maar dode materie.

Wat en waar zou die 'cloud' dan moeten zijn? Dan beland je óf bij de Matrix of bij een opperwezen, al dan niet extra-terrestrial. Een intelligen...
1
28/09/2016 20:50
Duidelijk :)
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert