Tweede Wereldoorlog: Slag bij Stalingrad herdacht (2) de Nederlaag

Door Asmay gepubliceerd in Geschiedenis

657a78691b644a52c8c60f22f3793e9c_medium.Waar de Duitse hoogmoed ten val kwam

Op 2 februari 1943 gaf het Duitse Zesde Leger, onder leiding van generaal Paulus, zich over bij de Russische stad Stalingrad. Het was de eerste grote en ingrijpende nederlaag in de expansie-oorlog van Nazi-Duitsland en een keerpunt in de Tweede Wereldoorlog.

De inval van de Sovjet-Unie in 1941, aangeduid als Operatie Barbarossa, verliep niet zo soepel als men het in Berlijn had uitgedacht. Na het vastlopen van Legergroep Noord bij Leningrad en de eclatante nederlaag van Legergroep Midden bij Moskou, lag het Nazi-Duitse lot in handen van de verrichtingen van  Legergroep Zuid. (Zie ook deel 1, zie link hieronder.)

Slag om Kiev

Legergroep Zuid had van de drie Duitse invasielegers de langste aanvoerlijnen; de afstand van Berlijn naar Stalingrad bedroeg maar liefst ruim 2200 kilometer. Aanvankelijk verliep de opmars minder succesvol dan gepland. Bij de inname van Kiev bleek de steun van (een deel van) Legergroep Midden onontbeerlijk. Gezamenlijk omcirkelden de legergroepen de stad in een tangbeweging en zetten de aanval in. De Slag om Kiev duurde van 23 augustus tot 26 september 1941, waarna de stad nog twee jaar in Duitse handen bleef.

Van de ongeveer 700.000 manschappen van het Rode Leger, die Kiev moesten verdedigen, konden slechts 15.000 ontsnappen. De rest werd gedood of gevangen genomen. Het aantal burgerslachtoffers is onbekend.

Opsplitsing Legergroep Zuid

b4dd84b0603f622f7f12f9f440fdb9d7_medium.Na de winter zou Legergroep Zuid hergroeperen en doorstoten naar de olievelden van de Kaukasus bij Bakoe.

Rechts: Russische legerleiding (waaronder links Nikita Chroetsjov) buigt zich over de verdediging van Stalingrad.

Echter, Hitler had een ander plan. Hij gaf opdracht de Legergroep in tweeën te splitsen, elk met een eigen opdracht. Legergroep A behield als einddoel de inname van de Kaukasus, Legergroep B diende de industriestad Stalingrad in te nemen.

De reden hiervoor was tweeledig. Enerzijds was Stalingrad een belangrijke doorvoerhaven tussen het gebied rond de Kaspische Zee en het Noorden van het land, anderzijds was de propaganda van de inname van een prominente, naar de Sovjetleider genoemde stad van onschatbare waarde.

Stalingrad aan de Wolga

De door de Slag berucht geworden stad aan de Wolga was ooit ontstaan bij een strategisch fort aan een bocht in de rivier de Wolga. In 1598 werd de vestiging een stad en kreeg de naam Tsaritsyn. Tijdens de Russische Revolutie speelde Stalin een belangrijke rol in de gevechten tegen de Anti-Bolsjewieken rond Tsaritsyn en als dank werd de stad in 1925 naar hem genoemd: Stalingrad. Dit zou echter weer worden tenietgedaan tijdens de destalinisatiepolitiek van Nikita Chroestjov; in 1961 werd Stalingrad omgedoopt tot het huidige Wolgograd.

Duitse Operatie Blau

e4d92632462c495cf56255ccfa645665_medium.De opmars naar zowel de Kaukasus als naar Stalingrad, Operatie Blau genaamd, diende gelijktijdig te starten en was gepland voor eind mei 1942. Door problemen met de hergroepering (een aantal divisies, die aan deze operatie mee moesten doen, waren nog bezig met de inname van Sebastopol op de Krim) startte de Operatie pas op 28 juni, een maand later.

In de troepenmacht van Legergroepen A en B bevonden zich ook regimenten van andere Centraal-Europese landen; Roemenen, Kroaten, Hongaren en Italianen vochten hier aan Duitse kant mee.

Operatie Blau – Edelweiss: richting Kaukasus

Aanvankelijk verliep alles volgens plan. Legergroep A slaagde er inderdaad in de olievelden (bij Maikop) te veroveren, echter de Sovjets hadden de olie-installaties en raffinaderijen zo grondig verwoest, dat - met al het Duitse technisch vernuft ten spijt - geen druppel olie op korte termijn kon worden gewonnen of gebruikt.

Operatie Blau – Braunschweig: richting Stalingrad

03ea673a505be49518d3e84b96f53bad_medium.De opmars naar Stalingrad was in het begin zo succesvol, dat Hitler weer met nieuwe orders kwam. Het Vierde Pantserleger moest zich voegen bij Legergroep A.

Links: satellietfoto van Stalingrad (nu Wolgograd).

De splitsing zorgde op de beperkte wegen in de Zuid-Russische steppe voor een enorme verkeerschaos. De duizenden voertuigen van beide legereenheden, die door elkaar in konvooi reden, moesten zich nu hergroeperen om uiteindelijk verschillende richtingen op te rijden.

De enorme opstopping en hergroepering kostte de opmars ongeveer een week. Toen had Hitler zich al weer bedacht en draaide het bevel tot splitsing terug.

Eind juli hadden de Duitse troepen het Rode Leger over de rivier de Don teruggedrongen. De gevechtsopstelling was van deze tijd af: het Duitse Zesde Leger in het midden en de Pantserdivisies,  Italiaanse, Roemeense, Kroatische en Hongaarse troepen op de flanken.

Aanval op Stalingrad

02be4671c848d0d1b2169deb766bb3bf_medium.Vanaf eind juli 1942 werd Stalingrad zwaar gebombardeerd door de Duitse Luftwaffe. Eind augustus bereikten de Duitse grondtroepen de oevers van de Wolga. De bombardementen en beschietingen hadden zo'n 75% van de stad verwoest. Toch verbood Stalin de bewoners te vluchten; zij waren in zijn ogen een vitaal deel van de verdediging van de stad. "Geen stap terug!" Zo luidde de Sovjet propaganda. "Achter de Wolga ligt geen land!" Hoeveel burgers omkwamen, is niet bekend.

Op 14 september lanceerden de Duitsers het offensief op de al zwaargehavende stad. Met een tangbeweging probeerden zij keer op keer grond te veroveren en de Russische troepen in te sluiten. Hoewel het Rode Leger deze manoeuvres konden ontwijken, lukte het hen niet de stad in handen te houden. Op 26 september was alleen het noordelijke industriegebied nog in Russische handen.

459328a1e5e5be626f59a7232a2785b2.jpgOp 27 september hernieuwde generaal Paulus het offensief in de straten van Stalingrad, maar het lukte niet de laatste verzetshaarden in de stad te vernietigen. De Blitzkrieg-tactieken met tanks en pantservoertuigen werkten domweg niet in een stedelijke omgeving. De achtergebleven Russen (soldaten en burgers) verdedigden zich als stadsguerrilla's: met scherpschutters, vanuit hinderlagen en met aanslagen (explosieven).

Russische Operatie Oeran  (Operatie Uranus)

807f5baa6e79613966fe6a252c72d0d7.jpgMet de Duitse nederlaag bij Moskou een jaar eerder in gedachten, lanceerden de Sovjets op 19 november 1942 een offensief, dat vooral gericht was op de zwakke flanken van Duitse troepenmacht. Al diverse keren hadden met name de Hongaren en de Duitse pantserdivisies aangedrongen op versterkingen. Hitler, die de militaire macht met betrekking tot Stalingrad volledig naar zich toe had getrokken en alleen gefixeerd leek op de stad, weigerde echter categorisch versterkingen te sturen. Dit bleek een kapitale blunder en werd het Zesde leger fataal.

Het Sovjetoffensief, onder leiding van de generaals Zjoekov en Vasilevski, slaagde; op 23 november 1942 was de omsingeling een feit. Het Zesde leger, ruim 250.000 man, was 'eingekesselt' en afgesneden van de buitenwereld. Een tactiek, die de Duitsers zelf  maar al te vaak hadden toegepast, was hen nu zelf, door de te zwakke flankverdediging en ontbrekende versterkingen, overkomen.

'Im Kessel'

cb6922f6eb4046ac2767bbd84e71b422_medium.Eerst werden nog kleine voorraden door de Luftwaffe in het Duitse deel van Stalingrad gedropt. Van de dagelijks benodigde 500 ton goederen kon echter maar gemiddeld 95 ton worden ingevlogen en door het slechter wordende winterweer en de oprukkende Sovjettroepen met afweergeschut hield dit op een gegeven moment helemaal op. De vooruitzichten waren uiterst slecht. Andere Duitse troepen aan het Oostfront waren te ver weg en te veel verspreid om enige steun te kunnen geven. De voorraden brandstof, wapens, munitie, kleding en voeding raakten over de hele linie uitgeput.

De Russische winter legde, net als het jaar ervoor, elke Duitse oorlogsinspanning in het gebied so wie so plat en eiste vele levens.

Op 12 december 1942 deed het 4e Pantserleger, die buiten de 'Kessel' was gebleven,nog een poging de omsingeling te doorbreken, maar na tien dagen moest men (door gebrek aan alles) opgeven. Het lot van de ingesloten manschappen was bezegeld. Velen stierven door de Russische beschietingen, door uitputting, honger of bevriezing. Vooral veel officieren schoten zich met hun laatste kogel door het hoofd, hetzij uit angst voor de vernedering en een slechte behandeling als krijgsgevangene, hetzij uit ongeloof, teleurstelling of verbittering over het falende Naziregime.

Duitse overgave en Russische krijgsgevangenschap

2d562d7b54e63684546ff831e6a31c6c.jpgHoewel generaal Paulus al op 8 januari 1943 van de Sovjets de oproep kreeg te capituleren, weigerde hij.  De situatie was echter absoluut hopeloos. In twee maanden 'Im Kessel' stierven ruim 150.000 manschappen. Hitler beval zijn troepen echter expliciet niet te capituleren, maar tot de laatste man te blijven vechten. Echter, waarmee? Munitie, wapens, brandstof, voedsel, alles was op of kapot.

Op 29 januari bevorderde Hitler generaal Paulus nog tot Veldmaarschalk. De onderliggende boodschap was duidelijk: er was nog nooit een Duitse Veldmaarschalk geweest, die zich had overgegeven. Paulus wist wat hem te doen stond, namelijk vechten tot de dood of zelfmoord plegen. Paulus deed echter geen van beide.

Op 30 januari gaf hij aan zichzelf en zijn leger over te willen geven. (Zie ook foto links.) Op 2 februari 1942 was de capitulatie officieel een feit. Paulus ging met nog een krappe 100.000 man in Russische krijgsgevangenschap.

Toen in 1956 de laatste krijgsgevangenen van deze groep (na 14 jaar) in de Sovjet-Unie werden vrijgelaten, bleken er nog maar 6.000 man (6%) van in leven te zijn.

In vergelijking: van de 5 miljoen Russen, die van 1941 tot 1945 in Duitse krijgsgevangenschap terechtkwamen en – zijnde van Slavische afkomst – als inferieur werden beschouwd, werden er maar liefst 3,5 miljoen (in krap  4 jaar) om het leven gebracht en overleefden er ongeveer 1,5 miljoen (30%) - had de oorlog langer geduurd, dan was waarschijnlijk geen Russische krijgsgevangene meer in leven geweest.

Keerpunt van de Tweede Wereldoorlog

a7dffa4f126c931dbf9d8d4e93644657_medium.De Duitse inval in de Sovjet-Unie kostte naar schatting tenminste het leven aan in totaal ruim 15 miljoen Russische burgers en ruim 11 miljoen Russische soldaten. Aan Duitse zijde stierven naar schatting ongeveer 4 miljoen soldaten aan het Oostfront.

Rechts: Duitse krijgsgevangen in Stalingrad.

Behalve dat het de eerste grootschalige nederlaag was, is Nazi-Duitsland het enorme verlies aan mankracht en materieel nooit meer te boven gekomen. Hoewel de oorlog nog enkele jaren hevig zou doorwoeden, was het tij voor Hitler en de zijnen niet meer te keren.

Tot slot

Het is natuurlijk niet mogelijk alles, wat zich in die tijd rond en in Stalingrad heeft afgespeeld, in een paar korte artikelen weer te geven. Er zijn inmiddels talloze films over gemaakt, studies naar gedaan, computerspellen van ontwikkeld, bibliotheken vol over geschreven en zelfs dan zal nog niet alles zijn benoemd. Toch wilde ik deze, in onze geschiedenis zo belangrijke, Slag om Stalingrad even in herinnering brengen, nu alweer 70 jaar na dato.

 

ASMAY.

© 2013 Foto's: Bundesarchiv Deutschland, Wikimedia Commons.

 

4fb571b09a2542b249ecf846f3bcb26e.jpg

Zie ook:

Slag-bij-Stalingrad-herdacht-(1)-de-Aanval

Rusland-op-en-rond-het-Rode-Plein-in-Moskou-(1)

Rusland-op-en-rond-het-Rode-Plein-in-Moskou-(2)

Rusland-de-metro-in-Moskou#

Rusland-de-Zoo-van-Moskou

Of lees verder via:

https://tallsay.com/asmay of

https://asmay.wordpress.com/ of

https://tallsay.com/asmaysrecepten of

https://asmaysrecepten.wordpress.com/

27/09/2016 07:56

Reacties (3) 

1
27/09/2016 08:40
Goed verhaal. Het is nog een wonder dat er nog Duitse soldaten waren, die deze slag en de er op volgende Russische gevangenschap hebben overleefd.
1
27/09/2016 08:35
Mooi artikel, een gruwelijke slag, maar wel een belangrijk keerpunt voor de Geallieerden destijds.
1
27/09/2016 08:33
Prima artikel. Mega-belangrijke slag in WO II.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert