Tweede wereldoorlog: Slag bij Stalingrad herdacht (1) de Aanval

Door Asmay gepubliceerd in Geschiedenis

Het toppunt van Duitse hoogmoed

0cc3cd88ef2bccf95d823651a2b3e607_medium.Veel is er al gezegd en geschreven over het voor Nazi-Duitsland zo catastrofaal verlopen Oostfront.

Links: opmars door Letland.

De nederlagen, die het Duitse leger in de voormalige Sovjet-Unie leden, bleken het oorlogszuchtige en machtsbeluste Nazirijk uiteindelijk fataal. Het verlies van de Slag bij Stalingrad was het keerpunt in het verloop van de Tweede Wereldoorlog.

Achtergrond, het Molotov-Ribbentrop Pact

D097ddabcc4f71f0a8b43938533115360.jpge expansiedrang van Nazi-Duitsland onder Adolf Hitler was onverzadigbaar. Na de Anschluss van Oostenrijk en het ('vreedzaam') inlijven van Tsjechisch Sudetenland in 1938, viel het oog op Polen. De prijs van een aanval op Polen was echter wel een oorlogsverklaring van Groot-Brittannië; dit land had zich als het ware garant gesteld voor de onafhankelijkheid van Polen.

Rechts: Ondertekening door Von Ribbentrop.

Maar hoe zou buurland de Sovjet-Unie het opnemen? Om geen oorlog op twee fronten te riskeren, besloot Hitler het op een akkoordje te gooien met Sovjetleider Josef Stalin. Op 23 augustus 1939 werd tussen de Sovjet-Unie en Nazi-Duitsland een 'Verdrag van non-agressie' gesloten en ondertekend door hun respectievelijke ministers van buitenlandse zaken, Molotov en Von Ribbentrop. In het verdrag werd in feite afgesproken Polen tussen beide landen op te delen.

Op 1 september 1939 vielen de Nazi's West-Polen binnen, waardoor de Tweede Wereldoorlog een aanvang nam. Nazi-Duitsland schond daarmee overigens het niet-aanvalsverdrag dat zij in 1934 met Polen had gesloten. Op 17 september 1939 bezetten de Sovjets Oost-Polen.

Duitse inval: Operatie Barbarossa

De Duitse dubbelhartigheid was na de inval in Polen toch zeker evident: Hitler was nooit van plan geweest zijn belofte, om de Sovjet-Unie niet aan te vallen, te houden. Allereerst had hij al in 1925 de vernietiging van het Bolsjewisme tot ideologisch doel van het Nationaal-Socialisme gemaakt. Ten tweede had men de natuurlijke Russische rijkdommen (grondstoffen) nodig.

ddb25e7281c0775d0332b8507f7202a7_medium.Het verloop van Blitzkrieg was tot dan toe zeer succesvol voor de Nazi's verlopen, maar de benodigde hoeveelheden brandstoffen en grondstoffen voor de oorlogsindustrie op de lange termijn konden steeds minder makkelijk worden bevoorraad.

Daarom richtte Nazi-Duitsland al snel haar begerige blik op het grote Sovjetrijk; met de grote gas- en olievelden van de Kaukasus, de graanvelden in de Oekraïne,  en de kolen- en ijzerertsvoorraden van de Oeral een schier onuitputtelijke voedingsbron voor de Duitse oorlogsindustrie.

Op 22 juni 1941 lanceerde Nazi-Duitsland de grootschalige aanval op de Sovjet-Unie, die Operatie Barbarossa werd genoemd. Bedoeling was het land met dezelfde Blitzkrieg-manoeuvres te overrompelen, zoals dat ook in West-Europa was gedaan.

Duitse opmars in de Sovjet-Unie (1941-1942)

Hitlers generaals wilden alle legerinspanningen richten op de verovering van Moskou, omdat dan het commandocentrum en de infrastructuur van de Sovjets kon worden vernietigd en het land lamgelegd. Hitler wilde echter eveneens de bevoorrading naar de Russische industrie onderbreken (en naar de eigen industrie herleiden). Grote troepenmachten vertrokken in een drie richtingen naar de industriële gebieden van Leningrad (het tegenwoordige St. Petersburg), Moskou en Charkov (ten westen van Stalingrad). Voor de totale operatie werd vier maanden uitgetrokken; in oktober zou de Russische winter intreden en dan moesten de Duitse legers hun doelen hebben veroverd.

69cf5843a75f6d1a88a6242e8e516015_medium.Aanvankelijk verliep het Duitse plan goed; de Rode legereenheden langs de grens werden onder de voet gelopen.

Links: buitgemaakt Russisch geschut.

Na één maand stond Legergroep Noord 100 kilometer voor Leningrad en Legergroep Midden bij Smolensk (op 2/3 van de afstand Berlijn-Moskou). Legergroep Zuid stuitte op haar pad naar de Kaukasus echter op veel meer verzet dan verwacht. Pas eind oktober slaagde men erin Charkov te bezetten.

Toen werd ook de kwetsbaarheid van de Duitse legertroepen duidelijk: de aanvoerlijnen voor voorraden werden langer en langer. De infrastructuur in de Russische gebieden was slecht; het spoor had een afwijkende breedte van de Duitse, waardoor vervoer per trein alleen met een paar geconfisqueerde Russische treinstellen mogelijk was, de Russische wegen veranderden met het invallen van de winter in modderpaden. De aanvoer van brandstof, munitie en voedsel werd moeilijker, spaarzamer en viel uiteindelijk zelfs stil.

De Sovjet-industrie en het Rode leger

4f6b4c1e77f8f20c47232e5f51ae127f.jpgDe Duitse afgrendeling en bezetting van respectievelijk Leningrad en Charkov bracht niet wat de Nazileiding voor ogen had: de Sovjeteconomie en –industrie stortten niet in, waren niet uitgeschakeld. Stalin had in allerijl, voor de oprukkende Duitsers uit, hele fabrieken laten ontmantelen en, met machines, arbeiders en voorraden, laten verplaatsen naar het binnenland.

Rechts: propagandaposter, oproep tot verdediging van Moskou.

De hele Russische oorlogsindustrie draaide op topcapaciteit in het vergelegen Oeralgebied, ver buiten het bereid van de Duitse Luftwaffe. Stalin, geschokt door de snelle Duitse opmars, bood Hitler op dat moment zelfs een wapenstilstand aan, waarbij de Duitsers het veroverde gebied mochten behouden, maar Hitler vond het niet genoeg.

Hoewel de Russische soldaten van het Rode leger aanvankelijk slecht bewapend en slecht getraind waren, was hun aantal enorm en schier onuitputtelijk: in totaal zes miljoen bewapende manschappen konden direct worden ingezet. Ondanks de grote verliezen in 1941 bleven de Sovjets treinladingen vol nieuwe soldaten vanuit het achterland naar de fronten aanvoeren.

Beleg van Leningrad

Onder de codenaam Operatie Nordlicht, voerde Legergroep Noord (bestaande uit Duitse en Finse troepen) de aanval uit op Leningrad. De Finnen hadden nog een appeltje te schillen met de Sovjets, die hun land op 30 november 1939 waren ingevallen. Door de Russische overmacht – zij het met hoge verliezen – wisten de Sovjets de Finnen in maart 1940 op de knieën te dwingen en een 'grenscorrectie' ten gunste van de Sovjet-Unie door te voeren.

646fe48fb4d4a91b983493cee2df4282_medium.Toen de winter van 1941 inviel, stopte de Duitse opmars naar Leningrad, omdat de grond rond de rivier de Loega in een moeras veranderde. Bevoorradingen haperden of stopten, de stootkracht was uit de operatie verdwenen.

Ook werden een groot aantal pantservoertuigen en tanks bij Legergroep Noord weggehaald en gestuurd naar Legergroep Midden voor de aanval op Moskou (zie hieronder).

Hoewel de Duitse troepenmacht er niet in slaagde Leningrad te veroveren, slaagde zij er wel in de stad voor ruim driekwart van de buitenwereld af te grendelen. Slechts één route, over het Ladogameer, bleef open, zij het gedeeltelijk in het schootsveld van de Duitsers. Het militaire doel werd nu de bevolking van deze miljoenenstad uit te hongeren, zodat men zich (en de stad) uiteindelijk zou overgeven. Leningrad was echter een bijzonder patriottistische bolwerk; van een overgave kon dan ook geen sprake zijn. Het onmenselijke beleg duurde 872 dagen, van 8 september 1941 tot 27 januari 1944, toen de Duitsers zich terug moesten trekken voor het oprukkende Rode leger. Ruim één miljoen burgers had de dood gevonden, door de Duitse beschietingen of door de honger.

Duitse Operatie Taifun

Operatie Taifun (Typhoon), zoals de Duitsers de inname van Moskou noemden, had vijf weken na de inval van de Sovjet-Unie een feit moeten zijn. Het Duitse opperbevel had echter een aantal cruciale zaken uit het oog verloren.

  • De afstand van de toenmalige Duitse grens naar Moskou was ruim 950 kilometer lang. Het front was meer dan 1000 kilometer breed. Regelmatige bevoorrading met brandstof, munitie, kleding en voedsel werd een steeds forser probleem.
  • De lokale bevolking verzette zich veel heftiger dan verwacht; de (onmenselijke) behandeling van de in Duitse ogen minderwaardige Slavische Russen (soldaten en burgers) en de tactiek van de verschroeide aarde, waarbij dorpen – eenmaal veroverd – werden uitgemoord en platgebrand, wakkerden de haat tegen de Duitse bezetters alleen maar aan.
  • Het Rode leger bevatte veel meer manschappen, dat de Duitsers konden bevroeden. De plaats van verslagen Russische eenheden werd al snel weer ingenomen door verse troepen.
  • Uiteindelijk braken onhandige troepenverplaatsingen en de factor tijd de Duitsers op.

Operatie Taifun had dus al in augustus 1941 moeten starten. In plaats daarvan beval Hitler Legergroep Midden eerst Legergroep Zuid te ondersteunen, die in haar opmars naar de Kaukasische olievelden struikelde. Daartoe moest men een omweg maken en eerst de stad Kiev veroveren op het Rode leger. Dat lukte op 19 september 1941; de Russische troepen leden daarbij grote verliezen, maar het kostte de Duitsers vooral, naar later bleek, zeer kostbare tijd.

Slag om Moskou

fe5b1447ff783c830d320ef6836aa031_medium.Op 2 oktober begon Legergroep Midden dan toch aan de uitvoering van Operatie Taifun.

Links: Russische wegen, begin winter.

Echter, vanaf midden oktober viel de winter in.

Eerst met veel regen, waardoor de wegen onbegaanbaar werden, later met bittere kou. De bevoorrading stopte volledig.

Vanaf eind november daalden de temperaturen snel en diep. Hoewel de bevroren wegen nu wel weer berijdbaar waren, vielen veel Duitse tanks en pantservoertuigen door de vrieskou uit; de smeerolie verhardde, waardoor de motoren vastliepen. Ook was het Duitse soldatenuniform niet opgewassen tegen de Russische winter. Zoals de  Franse soldaten onder Napoleon in 1812 voor hen, zo vroren er nu Duitse soldaten dood. Het Duitse offensief kroop voort en stokte uiteindelijk in de buitenwijken van Moskou, zonder de mogelijkheid nog een vuist te kunnen maken. Toch moest men van de Nazileiding standhouden.

2fb883b226aeb2b1fe439a6f9e52b5ec.jpgOp 5 december startte het Rode leger met een offensief.

De Duitse linies werden opgerold en op 7 januari 1942 was de imminente invasiedreiging voor Moskou voorbij.

Links: Russisch winteroffensief.

Toch zou het nog tot oktober 1943 duren voordat het Duitse leger weer ten westen van Smolensk was teruggedrongen.

De Slag om Moskou kostte naar schatting aan ongeveer 900.000 Russische en ongeveer 450.000 Duitse soldaten het leven. Het is daarmee één van de bloedigste veldslagen uit de moderne geschiedenis.

Tot slot

Wat de Nazi's resteerde van de grote troepenmacht, om de Duitse invasie in de Sovjet-Unie nog tot een succes te brengen, was Legergroep Zuid bij Stalingrad. Operatie Barbarossa was mislukt, maar de Slag bij Stalingrad moest nog komen. Daarover meer in deel 2 (zie hieronder).

 

ASMAY.

© 2013 Foto's: Bundesarchiv Deutschland, Wikimedia Commons.

 

6d6dc7b2a5571cd4f9d17f027d584536.jpg

Zie ook:

Slag-bij-Stalingrad-herdacht-(2)-de-Nederlaag

Rusland-het-park-van-de-gevallen-monumenten-in-Moskou

D-day-Omaha-Beach-en-Arromanches-Normandië

Duitsland-het-Grenzland-Museum-in-Bad-Sachsa-de-Harz

Panorama-van-de-Berlijnse-Muur

Of lees verder via:

https://tallsay.com/asmay of

https://asmay.wordpress.com/ of

https://tallsay.com/asmaysrecepten of

https://asmaysrecepten.wordpress.com/

27/09/2016 07:52

Reacties (3) 

1
27/09/2016 08:37
Wat een enorme operatie! Geeft tegelijk maar weer eens aan wat een waanzin oorlog eigenlijk is.
1
27/09/2016 08:34
Interessant om te lezen hoe een en ander in elkaar stak.
1
27/09/2016 08:32
Goed artikel! Boeiend om het verloop van deze belangrijke slag op een rijtje te zien.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert