Zoetstoffen, welke zijn er en wat doen ze?

Door Asmay gepubliceerd in Eten en drinken

b561f74195d3e74269bd13cc9d65ecb3.jpgDe zoete smaak van suiker verleidt ons regelmatig tot het (over)consumeren van te suikerrijke producten. Snoep, koek, gebak, chocola, marsepein, vla, pap, pudding, ijs: overal zit suiker in. Al lange tijd wordt er onderzoek gedaan naar vervangers voor suiker, die wel de zoete smaak, maar niet of in ieder geval minder de bijkomende kilocalorieën leveren. Inmiddels beschikken we over een aantal kunstmatige en natuurlijke zoetstoffen, die al veelvuldig in de voedingsindustrie worden toegepast of die wij zelf in de vorm van zoetjes, poeder of vloeibaar, in plaats van suiker kunnen gebruiken. Maar welke zijn dat precies? Wat zijn de verschillen? Hoeveel kun je ervan gebruiken?

Indeling zoetstoffen

De Warenwet deelt de zoetstoffen in naar:

Kunstmatige zoetstoffen

Deze stoffen komen niet in de natuur voor, maar zijn in een laboratorium tot stand gebracht.

Overige zoetstoffen 150a6150c2e6e9addc0f39598903b122.jpg

Dit zijn natuurlijke stoffen uit natuurlijke producten met een bepaalde zoetwaarde.

Een andere indeling is die van intensieve en extensieve  zoetstoffen, waarbij de zoetkracht wordt vergeleken met die van suiker.

Intensieve zoetstof

De zoetkracht van de stof is, per dezelfde hoeveelheid, aanzienlijk groter dan die van suiker (je hebt er dus minder van nodig).

Extensieve zoetstof

De zoetkracht komt, per dezelfde hoeveelheid, overeen met suiker of is zelfs lager.

De meeste kunstmatige zoetstoffen vallen in de categorie intensieve zoetstoffen, terwijl de overige of natuurlijke zoetstoffen vaker extensief te noemen zijn (hoewel er uitzonderingen zijn, zoals thaumatine, een natuurlijke, maar intensieve zoetstof).

Acceptabele Dagelijkse Inname (ADI)

Zoetstoffen en volwassenen

d80cfd1dbcc02555789125e7821d19c6_medium.Uit internationaal onderzoek naar veilige grenzen van de inname van deze kunstmatige zoetstoffen is een standaard voortgekomen, de Acceptabele Dagelijkse Inname of ADI. Men heeft daarbij onderzocht hoeveel we dagelijks van deze stoffen kunnen innemen, zonder schadelijke gevolgen voor onze gezondheid. Daarbij moet wel worden opgemerkt, dat die ADI geldt per zoetstof en dat de gevolgen van een gecombineerde maximale inname van verschillende zoetstoffen nog niet of onvoldoende zijn onderzocht.

Voor volwassenen betekent dit een inname van maximaal drie glazen of producten met zoetstoffen en daarnaast eventueel nog ongeveer zes zoetjes per dag.

Zoetstoffen en kinderen

De ADI geldt echter voornamelijk voor volwassenen. Voor zuigelingen en kinderen is het een heel ander verhaal. Tot nu toe geldt, dat kinderen tot 4 jaar maximaal één glas of product met kunstmatige zoetstoffen zouden mogen krijgen. Natuurlijke, extensieve zoetstoffen kunnen sterk laxerend werken en zijn daarom so wie so geen optie voor baby's en jonge kinderen; ze zouden diarree krijgen en kunnen uitdrogen. Persoonlijk zou ik het gebruik van alle zoetstoffen bij zulke jonge kinderen zo veel mogelijk proberen te vermijden.

Voor kinderen boven 4 jaar geldt een ADI van maximaal twee of boven 10 jaar drie glazen of producten, waarin zoetstoffen zijn verwerkt.

Welke kunstmatige, intensieve zoetstoffen zijn er zoal?

Acesulfaam-K (E950)

b55b864dda9cff7f84d2a69d0ccb02b2_medium.Acesulfaam-K levert geen calorieën op. De zoetkracht is ongeveer 150 keer zo groot als die van suiker. Deze zoetstof is bestand tegen verhitting (ook tegen hoge temperaturen, bijvoorbeeld 225 °C). Hierdoor kan deze stof gemakkelijk worden meegekookt en meegebakken. Acesulfaam-K wordt in de voedingsindustrie daarom gebruikt om (een gedeelte van) suiker te vervangen. De ADI moet de 9 mg per kilo lichaamsgewicht echter niet overschrijden.

Aspartaam (E951)

1fd04d2dbc211e893a3547c13dce83a9_medium.Aspartaam levert 4 kilocalorieën per gram – dit is dezelfde hoeveelheid energie als een gram suiker, maar de zoetkracht is ongeveer 150 keer zo groot als die van suiker, waardoor je er veel minder van nodig hebt. Aspartaam kan echter niet of nauwelijks worden verhit; boven 105 °C valt het uiteen. Ook is deze zoetstof niet goed bestand tegen zure gerechten, zoals bijvoorbeeld bessensap. Dat betekent in de praktijk, dat aspartaam niet kan worden gebruikt in gebak of koek. Aan gekookte gerechten kan het alleen na bereiding worden toegevoegd, als het gerecht al een beetje is afgekoeld. De ADI van aspartaam is maximaal 40 mg per kilo lichaamsgewicht.

Phenylalanine en phenylketonurie

Aspartaam heeft een ander nadeel: het bevat een bepaald aminozuur, phenylalanine genoemd. Sommige mensen kunnen echter dit aminozuur niet goed afbreken en uit het lichaam verwijderen. De afbraakproducten stapelen zich dan op in het lichaam, een aandoening of stofwisselingsziekte, die phenylketonurie wordt genoemd. Deze patiënten verdragen bijvoorbeeld ook geen melk, kaas of eieren en moeten ook (producten met) aspartaam beslist mijden.

Cyclamaat (E952)

e3000d73054390e5fb9cd03a623a7b01_medium.Cyclamaat, ook wel cyclaamzuur genoemd, levert geen kilocalorieën op. De zoetkracht is ongeveer 30 keer zo groot als die van suiker. Cyclamaat kan goed tegen zowel verhitting als bevriezing; het kan worden meegekookt of meegebakken en later in het gerecht worden ingevroren. De ADI ligt op maximaal 11 mg per kilo lichaamsgewicht.

Sacharine (E954)

Sacharine levert geen kilocalorieën op. De zoetkracht is 300-700 zo groot als die van suiker. Sacharine staat echter bekend om de bittere nasmaak. Dat is dan ook gelijk de reden, dat sacharine meestal in combinatie met andere zoetstoffen wordt toegepast, waardoor de bittere nasmaak verdwijnt. Sacharine kan goed worden verhit. De ADI is echter maximaal 2,5 mg per kilo lichaamsgewicht.

Zoetstoffen van de toekomst?

Thaumatine

a637d425833fa69875dde9c1f5aa5d64.jpgThaumatine is een belangrijke natuurlijke, maar tevens intensieve zoetstof, dat afkomstig is van een tropische vrucht, namelijk de katemfe vrucht uit West-Afrika. In feite is thaumatine een zoetsmakend eiwit uit deze plant.

Thaumatine levert 4 kilocalorieën per gram, maar de zoetkracht is 2000-3000 keer zo groot als die van suiker. Je hebt er dus heel weinig van nodig. De zoete smaak wordt overigens langzaam waargenomen, maar blijft heel lang in de mond hangen.

Thaumatine is de meest zoetsmakende zoetstof, die er is. Thaumatine is goed bestand tegen verhitting en bevriezing. Een ADI is hier nog niet van vastgesteld.

Stevia (E960)

1f62c90064492207960281de6e44b00d_medium.Stevia is een voor Europa nieuwe zoetstof, die echter al eeuwenlang in Zuid- en Centraal-Amerika wordt gewonnen uit de steviaplant, ook wel Honingkruid genoemd. Stevia levert geen kilocalorieën en de zoetkracht is 200-300 keer zo groot als die van suiker. Voorlopig is stevia nog voornamelijk voorbehouden aan de voedingsindustrie, die steeds meer producten, zoals ijsthee, frisdranken en vruchtensappen, met deze stof zoeten. Een ADI is hier nog niet van vastgesteld.

Tagatose

Tagatose wordt gewonnen uit lactose of melksuiker. De stof levert 1,5 kilocalorie per gram en is ongeveer 1-2 keer zo zoet als suiker. Niet iedereen lijkt de zoete smaak waar te kunnen nemen; er zijn mensen, die met tagatose geen zoet, maar alleen bitter proeven. Verder heeft deze zoetstof enkele voordelen: tagatose heeft een positieve werking op de darmen, terwijl het niet tot gasvorming of diarree leidt en het spaart het gebit. Hoewel het uit lactose wordt gemaakt, is de bewerking ervan zo intensief, dat de zoetstof uiteindelijk ook door mensen met een lactose-allergie of –intolerantie probleemloos kan worden gebruikt. Tagatose kan goed worden verhit. Het is voor de consument in poedervorm verkrijgbaar.

Welke natuurlijke, extensieve zoetstoffen zijn er zoal?

Extensieve zoetstoffen zijn op natuurlijke basis uit andere, natuurlijke producten ontstaan. Voor deze groep zijn dan ook geen ADI-hoeveelheden vastgesteld. Wel staan een aantal van deze zoetstoffen er voor bekend, dat zij bij een al dan niet forse inname een laxerende werking hebben en kunnen leiden tot diarree. Omdat vrijwel alle natuurlijke zoetstoffen kilocalorieën opleveren, zijn ze minder geschikt bij het lijnen en/of het volgen van een (kilocalorie) beperkt dieet

Fructose f899566c87a39cd9061a539920aec406.jpg

Fructose is een ander woord voor vruchtensuiker. Het komt dan ook voor in honing en fruit. Fructose levert 4 kilocalorieën per gram op, evenwel als een gram suiker. De zoetkracht van fructose is echter 1,5 maal groter dan die van suiker. Verder kan fructose worden verhit tot maximaal 160 °C en is dus niet echt geschikt om mee te bakken.

Isomalt

Isomalt wordt gewonnen uit suiker. Isomalt levert 2,5 kilocalorie per gram, iets meer dan de helft van een gram suiker (4 kilocalorieën). De zoetkracht is ook maar ongeveer de helft van suiker, dus je hebt er tweemaal zoveel van nodig om dezelfde zoete smaak te krijgen. Isomalt is dan ook geen goede keuze, wanneer je wilt afslanken en dus minder kilocalorieën wilt binnenkrijgen.

e85a86d91c54456ace4d0be303ac6ce3_medium.Isomalt kan goed worden verhit of worden gebruikt in zure gerechten. In de voedingsindustrie wordt isomalt vaak gecombineerd met andere, intensieve zoetstoffen, zoals cyclamaat en sacharine. Een voordeel van isomalt boven suiker is, dat het veel langzamer in het bloed wordt afgebroken, waardoor het geen pieken in de bloedsuikerspiegel veroorzaakt. Een ander voordeel is, dat isomalt het gebit niet aantast; het wordt daarom vaak verwerkt in snoepgoed. Bij gebruik van meer dan 50 gram per dag werkt isomalt laxerend en kan diarree optreden.

Lactitol

Lactitol wordt gewonnen uit lactose oftewel melksuiker. Lactose levert 4 kilocalorie per gram, evenveel als een gram suiker. Het geeft echter iets minder dan de zoetkracht van suiker. Lactitol is wel goed bestand tegen hitte en zuren. In de voedingsindustrie wordt lactitol meestal in de vorm van stroop gebruikt en vaak gecombineerd met andere (intensieve) zoetstoffen. Lactitol vind je veelal in kauwgum. Bij gebruik van meer dan 20 gram per dag ontstaat gasvorming in de darmen en kan diarree optreden.

Maltitol

9bf0223a706555332a38a57b393ff422_medium.Maltitol wordt vervaardigd uit moutsuiker uit bijvoorbeeld maïs of graan. Het levert ongeveer 4 kilocalorieën per gram aan energie, evenveel als een gram suiker. Ook de zoetkracht is ongeveer gelijk aan suiker. Maltitol kan goed worden verhit; het product wordt in de voedingsindustrie meestal in de vorm van stroop gebruikt en toegevoegd aan snoepgoed. Een voordeel van maltitol is dat het langzaam in het bloed wordt opgenomen, zodat er geen bloedsuikerpieken kunnen optreden. Bij gebruik van meer dan 40 gram per dag werkt maltitol gasvormend en kan darmkrampen en diarree veroorzaken.

Mannitol

Mannitol wordt gemaakt uit suiker en uit glucose uit allerlei groenten (zoals bijvoorbeeld zeewieren). Mannitol levert ongeveer 2,5 kilocalorieën per gram en ook de zoetkracht is ongeveer de helft van die van suiker. Daarbij komt, dat mannitol slecht wordt opgenomen in het bloed. Het heeft echter geen bijsmaak. In de voedingsindustrie wordt mannitol vaak gebruik in combinatie met andere zoetstoffen, om twee bijkomende voordelen: mannitol verbetert de structuur van een product en voorkomt dat dat product uitdroogt. Bij gebruik van 10 tot 20 gram per dag kan al diarree optreden.

Sorbitol

48455e096b0ac88351225bd251b0d3af.jpgSorbitol ontstaat uit glucose. Het is een natuurlijk bestanddeel van fruit, bijvoorbeeld van appels, peren, kersen, perziken en pruimen, maar ook van zeewieren en algen. Sorbitol levert 3 kilocalorieën per gram. De zoetkracht is ongeveer de helft van die van suiker. Sorbitol is goed bestand tegen hitte en wordt traag in het bloed opgenomen. Sorbitol heeft ook het vermogen vocht vast te houden, waardoor het vaak wordt toegepast in verzorgingsproducten, zoals tandpasta en cosmetica. Bij gebruik van meer dan 40 gram per dag werkt sorbitol laxerend.

Xylitol

eebf6dfccd17552eeb32568e8989952c_medium.Xylitol wordt gemaakt uit berkenhout en wordt ook wel houtsuiker genoemd. Het is een natuurlijk bestanddeel, dat ook in groente en fruit voorkomt en zelfs door ons lichaam kan worden aangemaakt. Xylitol levert evenveel energie als suiker (4 kilocalorieën per gram) en heeft ongeveer dezelfde zoetkracht. Xylitol spaart echter het gebit, heeft een frisse smaak en wordt langzaam in het bloed opgenomen, waardoor er geen bloedsuikerpieken ontstaan. Het wordt daarom veel gebruikt in snoepgoed en kauwgum. Bij gebruik van 10 gram (bij kinderen) tot 20 gram (bij volwassenen) in een korte tijd of bij meer dan 50 gram per dag, werkt xylitol laxerend en leidt tot diarree.

Tot slot

Zoetstoffen kunnen een alternatief bieden voor de zoetkracht van suiker. Echter, de meest toegepaste zoetstoffen blijven de kunstmatige, chemisch gefabriceerde hulpstoffen.

Wij mensen moeten er wel voor blijven waken, zeker in het geval van jonge kinderen, hier niet teveel van binnen te krijgen, omdat de gevolgen op onze gezondheid, zeker op de lange termijn, nog steeds onvoldoende bekend zijn. Nieuw onderzoek heeft onder andere al aangetoond, dat kunstmatige zoetstoffen bij regelmatig gebruik onze spijsvertering lijken te vertragen. Dat zou weer kunnen betekenen, dat we dan juist makkelijker aankomen ... Het laatste woord over zoetstoffen is dan ook nog niet gezegd.

 

ASMAY.

© 2012 Foto's: Office.microsoft.com, Wikimedia Commons.

 

42eef72f2d157c43af6ceb420dcb5686.jpg

Zie ook:

Zoetstoffen-in-de-praktijk-suikervrij-koken-of-bakken

Gewichtsbeheersing-(1)-dieet-voortaan-op-het-lijf-geschreven

Gewichtsbeheersing-(2)-welk-dieet-past-bij-welk-gestel?

 

Strijd-van-de-dikmakers-suiker-versus-vet

Welke-zijn-het-slechtst-voor-ons-koolhydraten-of-vetten?

Of lees verder via:

https://tallsay.com/asmay of

https://asmay.wordpress.com/ of

https://tallsay.com/asmaysrecepten of

https://asmaysrecepten.wordpress.com/

19/09/2016 11:34

Reacties (2) 

1
19/09/2016 13:15
Wat een hoeveelheid soorten zoetstoffen zijn er eigenlijk! En ook daar moet je weer bij opletten, want sommigen zijn lang niet zo calorie-arm als je zou denken.
1
19/09/2016 13:10
Eigenlijk is niets zo verslavends als de zoete smaak van suiker, maar in het kader van gezondheid en gewicht is suiker allerminst te verdedigen. En de voedingsindustrie wringt zich nu in allerlei bochten om met tal van kunstmatige zoetstoffen toch die zoetsmakende lekkernijen aan ons te kunnen blijven slijten.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert