De charme van een dialect

Door Asmay gepubliceerd in Persoonlijke ervaringen

Het was eens een schrijfopdracht van een collega-schrijfster Sky, die ons uitdaagde ons eens verder te verdiepen in het eventuele dialect van onze geboortestreek of woonplaats. Eigenlijk ga je er vanzelfsprekend vanuit, dat een ieder – mijzelf incluis – gewoon ABN (algemeen beschaafd Nederlands) spreekt. En dat is natuurlijk in de basis ook zo, maar de wijze van uitspraak en als het ware de melodie van die gesproken woorden, kunnen toch heel sterk van elkaar verschillen in de verschillende delen van ons (kleine) land. Het staat er werkelijk bol van de verschillende accenten en dialecten, die kunnen verschillen per provincie, streek, stad en dorp.

Maar over welk dialect spreken we dan in mijn eigen geval? Is het het dialect van de plaats waar ik geboren ben? Of dat van mijn ouders? Of waar ik op school heb gezeten? Of misschien toch waar ik gewerkt heb? Waar ik nu woon? Welk dialect (of is het eigenlijk slechts aan te duiden als een accent) geldt er dan voor mij?

Geboorte- en woonplaats van de familie

Mijn familie (van beide kanten) is al eeuwenlang geworteld geweest op het Zuid-Hollandse eiland Voorne-Putten. Dat eiland, dat intussen met bruggen en tunnels aan het 'vasteland' is geklonken, kent behoorlijk wat dialectvormen. Op het vroeger spaarzaam bevolkte land had ieder dorp zo zijn eigen tongval.

29b4d957dbd128345e023176cb915b0c_medium.Inmiddels is dat natuurlijk een stuk veranderd. Er zijn veel huizen bijgebouwd, dorpen zijn samengevoegd, vaste verbindingen naar het Rotterdamse zijn gelegd en industriegebieden in de buurt zijn ontwikkeld (Botlek, Europoort, Maasvlakte). Daarmee kwamen ook een heleboel mensen uit (vooral) Rotterdam en omstreken, maar ook uit andere delen van het land hier werken en wonen. De specifieke dialecten verwaterden daardoor langzaam maar zeker en slechts de aloude autochtone bewoners spreken het nog en dan alleen onderling.

'Import'

0b55375a13d206865b27f963e7e881d7_medium.Door de ontwikkelingen in het Rotterdamse havengebied en van de (petro)chemische industrie in de 19e en 20e eeuw, zijn veel gezinnen naar vooral Rotterdam-Zuid en omgeving getrokken, omdat daar immers werk en woningen beschikbaar waren. Zo zijn ook mijn ouders ooit naar de buitenrand van de grote stad getrokken en ben ik geboren als Rotterdamse. Al die 'provincialen', die naar de grote stad kwamen, werden door de ‘echte’ Rotterdammers echter wel gezien als 'import'. Andersom worden de buitenstaanders en hun (eerste generatie) kinderen, die zich in dorpen vestigen, door de oorspronkelijke dorpelingen eveneens ‘import’ genoemd. Het heeft een zweem van tolerantie: je woont wel in de gemeente, maar je hebt er niet echt wortels, dus je hoort er ook niet echt bij. Hetzelfde geldt dus voor mij; ik ben ook 'import' gebleven in de plaats waar ik geboren en getogen ben.

Welk dialect volg ik?

Mijn ouders hebben altijd tegen elkaar gesproken in het dialect van hun geboortedorpen. Mijn oudere broer deed vrolijk mee, omdat hij er niet alleen eveneens was geboren, maar ook nog had schoolgegaan voor de verhuizing naar het Rotterdamse.

986666413735782282a47e20572cfb3b_medium.Voor mij was dat anders. Thuis hoorde ik het dorpse dialect, maar op straat, bij school en met vriendinnetjes was het toch ech wel Rotterdams. Gevolg was, dat ik zelf noch het dorpse dialect van mijn ouders, noch het platte (Zuid-)Rotterdams van mijn vriendinnen goed sprak. Van alles en beetje en niets helemaal. Verstaan is vanzelfsprekend geen enkel probleem. Nu is Rotterdams tenslotte niet direct een dialect (misschien kun je alleen spreken van een accent?), dat voor een buitenstaander niet te begrijpen zou zijn; de grote steden in de Randstad hebben alle wel hun eigen tongval en uitdrukkingen, maar deze liggen voor wat betreft verstaanbaarheid toch best dicht bij elkaar.

Van Voorne-Putten via Goeree-Overflakkee naar Zeeland?

Na jaren in Rotterdam te zijn opgegroeid, te hebben gewoond en gewerkt, ben ik ongeveer 20 jaar geleden terug verhuisd naar het eiland Voorne-Putten en wel naar het geboortedorp van mijn vader. 'Back to the roots' zogezegd.

945616c7d62b1125d1d52f58c33d4d35.jpg

Thuis en bij familie werd en wordt nog steeds wel in het dorpse dialect gesproken. Dit lijkt trouwens veel op het Zeeuws, met dien verstande, dat het 'accent' hier vrij licht is in vergelijking met het zwaardere Zeeuwse. Het lijkt namelijk wel bij elk eiland, richting naar het Zuiden toe, sterker te worden. Om een voorbeeld te geven: zo spreekt men in mijn omgeving over een dijk als een dik. Op het volgende eiland (Goeree-Overflakkee) is dit al een diek, een veel rechtstreeksere aansluiting op het Zeeuwse dialect. Dito geldt dit voor een huis; dat is in mijn omgeving een hus, een eiland verder wordt het al een huus.

Tegenwoordig hoor je het nauwelijks meer, maar ik kan mij van mijn opa's en (oud-)ooms nog herinneren, dat die soms een geheel eigen vervoeging van bepaalde werkwoorden hadden, zoals deze:

Ik sta – ik sting – ik heb gestongen.
Ik ga – ik ging – ik ben gegongen.
Ik breng – ik brocht – ik heb gebrongen.

Een typische uitdrukking van vroeger in 'mijn' dorp was: "Tis druk op 't durp!", als er drie auto's tegelijk bij een kruispunt stonden. Intussen is dat wel anders; het is er wat voller op geworden. Toch wordt de uitdrukking nog vaak gebruikt, zij het nu in spottende zin.

Blootstelling aan dialecten en accenten

Behalve vanuit het ouderlijk huis en de (woon-, school-, studie- en werk-) omgeving, kan een mens in een klein land met vele dialecten en accenten in aanraking komen.

In mijn kindertijd zat ik bijvoorbeeld op school met veel kinderen uit Groningen, Friesland en Drenthe, waarvan destijds de vaders in de havens of in de (petro)chemische industrie waren komen werken.

0e08c1bebaed56a39c1da1a8a944d9b1_medium.Later, in mijn werkende leven, heb ik dan weer veel collega's gehad uit vooral Rotterdam, Amsterdam en Den Haag, maar ook veel uit het buitenland (waaronder België, Duitsland, Oostenrijk, Groot-Brittannië, Ierland, Zwitserland, India, Maleisië, Australië, de Verenigde Staten en Saoedi-Arabië). Mijn beste vriendinnen kwamen oorspronkelijk uit Groningen, West-Brabant, Rotterdam en Utrecht.

Liefde en dialecten of accenten

Kun je in plaats van op het eerste gezicht misschien ook verliefd raken op het eerste gehoor? Ik denk van wel. Ooit had ik namelijk een vriendje uit Oost-Brabant; zijn gezicht kan ik mij niet meer herinneren, maar zijn diepe stem met sexy accent zou ik nog steeds uit duizenden herkennen. Het is mij later overigens nog eens een keer overkomen, dat een donkere mannenstem gecombineerd met een specifiek dialect mij vlinders in de buik bezorgden. En ook hier weet ik nu niet meer welk gezicht er oorspronkelijk bij hoorde.

Al met al - zo kunnen we gevoeglijk stellen - is het eigenlijk maar een ratjetoe, wat een mens zoal in een leven in zijn of haar oren gegoten krijgt.

 

ASMAY.

© 2012 Foto's: Office.microsoft.com.

 

 

a757371b1011b6aa878833e21b86353c_medium.Zie ook:

De-ideale-relatie-is-als-een-peper-en-zout-stel

Een-goed-gesprek-met-mijzelf

Muzikale-associaties-en-herinneringen

Om-de-tafel-zitten-en-een-goed-gesprek-met ...

Plazilla-interview-met-Asmay

Of lees verder via:

https://tallsay.com/asmay of

https://asmay.wordpress.com/ of

https://tallsay.com/asmaysrecepten of

https://asmaysrecepten.wordpress.com/

Stap over naar Oxxio

Help deze website en onze schrijvers, stap over naar Oxxio als energieleverancier.
13/09/2016 12:38

Reacties (4) 

1
25/12/2017 15:09
Mooi dat jij hierover ook hebt geschreven. Deze is van mij:
https://tallsay.com/page/4294994788/dialecten-in-nederland
1
13/09/2016 14:25
Verliefd op eerste gehoor; dat is nieuw voor mij.
1
13/09/2016 14:23
Leuk artikel, heb me er eerlijk gezegd voordien ook niet zo bewust mee bezig gehouden. Toch wel interessant.
1
13/09/2016 14:19
Nooit zo over dialecten enz nagedacht eigenlijk.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden. Tallsay.com is onderdeel van Plazilla Ltd.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert