Duitsland: het Grenzland-museum in Bad Sachsa, de Harz

Door Asmay gepubliceerd in Reizen en vakantie

b615b47764e7742effd343becdb6b47b_medium.Was de grensbewaking in Berlijn aan de Muur al drastisch, dan gold dat zeker voor het grensgebied tussen het voormalige Oost- en West-Duitsland. Een 1400 kilometer lange, zwaar bewaakte grens moest het 'Westen' buiten de Oost-Duitse, communistische deur houden. De Duits-Duitse grens was tijdens de Koude Oorlog een belangrijk onderdeel van het IJzeren Gordijn.

Koude oorlog en het IJzeren Gordijn

aa49c8b5a2a9f312ed1131820f4abb06_medium.Het na de Tweede Wereldoorlog opgesplitste Duitsland werd al snel het stille strijdtoneel van de vroegere geallieerde bondgenoten. Enerzijds waren er de Verenigde Staten, Groot-Brittannië en Frankrijk als de overwinnaars en bezetters van West-Duitsland, anderzijds was er de Sovjet-Unie als overwinnaar en bezetter van (onder andere) Oost-Duitsland. Al vrij snel na het einde van de Tweede Wereldoorlog laaide het wederzijdse wantrouwen en politieke onbegrip weer op, hetgeen culmineerde in de zogenaamde Koude Oorlog, een oorlog die vooral op het niveau van de nationale veiligheidsdiensten en op het vlak van internationale spionage werd uitgevochten. Om hun eigen invloedssfeer zoveel mogelijk af te schermen, bouwden de Sovjet-Unie en haar satellietstaten aan een zwaarbewapende, vrijwel onoverkomelijke grens. Een illuster voorbeeld hiervan was de Muur in Berlijn. Deze onverzettelijke en meedogenloze afbakening van de Sovjet invloedssfeer werd het IJzeren Gordijn genoemd.

Bad Sachsa, de Harz, en het Grenzland-museum

Bad Sacha is een oude plaats in de Harz-streek. Vermelding vond al plaats in het jaar 860, voor de eerste keer in een oorkonde. De plaats ging toen nog onder de naam 'Sahaxa'. Men gaat er echter vanuit dat deze nederzetting nog veel ouder is; algemeen wordt aangenomen, dat Bad Sachsa al rond 600 is gesticht. De streek rond Bad Sachsa is in haar lange geschiedenis al (te) vaak het toneel geweest van oorlog en strijd. In recentere tijden is Bad Sachsa, bij een gemeentelijke herindeling, officieel samengevoegd met Tettenborn.

Bezoek aan het Grenzland-museum van Bad Sachsa

0baf186d3c833abfb1deeacfa809fed0_medium.Een aantal jaren geleden heb ik, tijdens een vakantie in het Harz-gebergte, een bezoek gebracht aan het Grenzland-museum in Bad Sachsa. De eigenaar, een landbouwer, die was opgegroeid met de Oost-Duitse grens in zijn achtertuin, had een imposante collectie samengesteld van wetenswaardigheden over de Duits-Duitse grens. Zo had hij bijvoorbeeld een interessante collectie foto's. Van jongs af aan had hij, praktisch vanuit zijn voordeur, van de grensposten en grenswachten regelmatig foto's gemaakt, die dat vervolgens ook van hem deden. Na de val van de Berlijnse Muur en de ineenstorting van Oost-Duitsland ontdekte hij vol schrik (als West-Duitser) 'zijn' Stasidossier, met daarin een forse verzameling foto's, die Oost-Duitse grenswachten van hem, zijn familie en iedereen die hen ooit had bezocht, hadden gemaakt. Zo ver had de hand van de Oost-Duitse veiligheidsdienst dus gestrekt.

De plaats van het Grenzland-museum in Bad Sachsa

9f6a3de2b0a85ec2cf76422883079a5e.jpgHet Grenzland-museum ligt dus aan de rand van Tettenborn-Bad Sachsa, vlak naast wat vroeger de grens tussen Oost- en West-Duitsland was. Door middel van de tentoongestelde uniformen, wapens, grensalarminstallaties (allemaal originele onderdelen) en foto's toont het museum de ontwikkeling van de Duits-Duitse grens in dit deel van de zuidelijke Harz, vanaf 1945 tot aan 'die Wende' in november 1989.

Links: het voormalige grensgebied vlakbij het museum, alleen het Vopopad (zie hieronder) ligt er nu nog.

Het huis, waarin de eigenaar op 12 november 1992 het museum opende, staat op 800 meter van de toenmalige grens. De bewoners hebben destijds alle geluk van de wereld gehad, door niet bijvoorbeeld 1 kilometer oostelijker te wonen; dan waren zij waarschijnlijk gedwongen geweest te verhuizen en was het huis afgebroken, omdat het in het 'Sperrgebiet' van de grens had gelegen. Een originele oude grenspaal begroet de bezoekers bij de ingang van het museum.

De Duits-Duitse grens, zwaar bewapend en afgesloten

De grens tussen Oost- en West-Duitsland was bijna 1400 kilometer lang en honderden meters breed. De grens was aan de oostkant namelijk zeer uitgebreid, om eventuele vluchtelingen of ander illegaal grensverkeer op allerlei plekken nog te kunnen onderscheppen. De voormalige DDR (Deutsche Demokratische Republik) deed er werkelijk alles aan om zijn burgers in het land vast te houden.

e63f0594e80fe0c14c577561b6b3a8cd_medium.Vanaf het punt van de feitelijke grens stond er een hoge staaldraadomheining van circa 3,5 meter hoog, met prikkeldraad en camera’s (om te zien wie het in zijn hoofd haalde zo dicht bij de grens te komen). 

Daarachter lag er eerst nog een stuk niemandsland. In deze tientallen meters brede strook land waren mijnen en tankvallen gegraven.

Dan kwam de staaldraadomheining, met prikkeldraad, schrikdraad, stil alarm en soms ook boobytraps.  Vervolgens had je een strook van 6 meter rul land ('Todesstreifen'), die dagelijks werd gecontroleerd op voetstappen en ook dagelijks weer rul werd gefreesd.

Dan kwam er opnieuw een strook met tankvallen en daarnaast liep het Vopopad (bestraat pad langs de binnenomheining van de grens voor patrouilles van de gemotoriseerde Volkspolizei).

f43934e766fd85b5b1655b5a18722553_medium.Patrouillerende wachtposten met intercomzuilen, aan lange lijnen bevestigde waakhonden en de betonnen wachttorens met controlekamers en schijnwerpers completeerden het grensbewakingssysteem. En dit alles aan de 'eigen' kant van de (Oost-Duitse) grens.

Om over zo'n grens te vluchten, moest je toch erg wanhopig of erg moedig zijn. Waarschijnlijk een combinatie van beide.

Saillant detail: per jaar kostte alleen de elektriciteit van de Duits-Duitse grensbewaking de DDR al 3 miljard(!) Ostmark. Wat had men met dat geld wel niet voor goede dingen kunnen doen in het land?

De collectie van het Grenzland-museum

Grenspost met controlekamer en alarmsysteem In Grenzland-museum

73682dd99a6dffc3b95262d8026c5e1b_medium.Het Grenzland-museum heeft een bijzondere collectie grensattributen. Er is bijvoorbeeld een compleet ingerichte controlekamer te zien, zoals die er in de wachttorens van de grensbewaking waren. Bij de rondleiding wordt ook een alarmsimulatie ten gehore gebracht. Een stuk grensomheining, voorzien van een automatisch stil alarm ('Grenzsignalzaun' of GSZ), met om de paar honderd meter een wachtpost met intercomzuil ('Grenzzeule'), geeft aan hoe moeilijk het was de grens überhaupt over te komen.

c5ef9740b728bc9b3dce6645cad72e81_medium.Als men de alarmdraden van het hek raakte, was de plaats waar het stil alarm was afgegaan direct bekend bij de wachtcommandant in de wachttoren. Deze instrueerde de betreffende wachtposten dan onmiddellijk per intercom, waar de 'overtreder' kon worden aangetroffen. Nog steeds loopt bij vele bezoekers een rilling over de rug, wanneer in de wachttoren de (simulatie) sirene van het stille alarm afgaat en de wachtcommandant (op een bandje) zijn mannen beveelt om naar de plaats van het alarm te gaan en de vluchteling(en) tegen te houden.

Heteluchtballon bij ontsnappingspoging in Grenzland-Museum

68561c0e3fd2c5d05adfc7ddaa361ca2_medium.Het museum heeft ook de originele heteluchtballon in bezit, waarmee een echtpaar nog in augustus 1989 probeerde over de grens te komen. De poging mislukte door slechte weersomstandigheden en het echtpaar werd gearresteerd.

Drie maanden later viel de Berlijnse Muur.

Het idee om een geruisloze heteluchtballon te gebruiken om over de grens te vluchten, is niet nieuw.

In september 1979 lukte het de families Strelzyk en Wetzel om, met een heteluchtballon, bij Pössneck in Thüringen de grens naar Naila in Beieren over te steken. (In 1982 werd hierover de film "Night Crossing" gemaakt, met onder andere John Hurt en Beau Bridges.)

Collectie Oost-Duitse medailles en grensborden in Grenzland-Museum

307a30f90e07efe417cc7bdf7bd262be_medium.Daarbij bezit het museum een vrijwel volledige verzameling van alle medailles, die ooit zijn uitgegeven in de DDR. De collectie bevat zelfs de medailles, die al waren ontworpen en gefabriceerd, voor "moed, betoond aan het vaderland" tijdens een toekomstig conflict met het Westen. De medailles zouden zijn verleend in een – gelukkig nooit gevoerde – oorlog tegen de NAVO!

In het museum zijn ook vele vroegere grensborden te vinden, die mensen vooral bij de grens vandaan moesten houden.

Stasidocumenten in Grenzland-Museum

Ook bevat het Grenzland-museum enkele dossiers en documenten van de Staatssicherheitsdienst (Stasi) over  een aantal vluchtpogingen bij de grens van Bad Sachsa.

Slachtoffers van de Duits-Duitse grens

De Duits-Duitse grens, inclusief de slachtoffers van de Berlijnse Muur, heeft in totaal aan tenminste 872 mensen het leven gekost. Daar zijn ook 28 Oost-Duitse grenswachten, die al dan niet door 'Arbeitsunfälle' om het leven kwamen, bij inbegrepen.

28ae9a3732f0d62913085aa4f90c2033_medium.

Eén van de vele slachtoffers was de 34 jaar oude arbeider Heinz-Josef Grosse. Op dit stuk voormalig grensgebied is een wit kruis te zien halverwege de heuvel. Het is de plaats waar Grosse op 29 maart 1982 tijdens een vluchtpoging werd doodgeschoten. Grosse werkte als arbeider in het grensgebied en kende het patroon van de patrouilles op zijn duimpje. Op een keer zag hij zijn kans schoon en probeerde te vluchten. Het lukte hem te komen tot de helling naar de grens (West-Duitsland 'begon' bij de weg bovenaan de heuvel.) Daar werd hij opgemerkt door grenswachten in een wachttoren. Nadat hij niet reageerde op waarschuwingsschoten, werd hij in de rug dood geschoten. Grosse werd begraven in zijn thuisdorp, maar alle gegevens rondom de oorzaak en plaats van zijn dood werden gecensureerd.

Tot slot

c3079cba35429c38c981425c05e4aa0e.jpgMisschien niet de vrolijkste vakantiebestemming, maar wel een hele leerzame, dit Grenzland-museum.

Vooral voor ons, Westerlingen, die op ruime afstand van het toenmalige IJzeren Gordijn woonden en leefden, is de confrontatie met de ver doorgevoerde paranoia van een totalitair regime, zoals dat van de voormalige DDR, verbijsterend.

Het Grenzland-museum van Bad Sachsa is niet groot, maar bezit wel een uitgebreide collectie, die door de eigenaar graag wordt getoond en toegelicht. Indien ooit eens in de buurt, is het een bezoek zeker waard.

 

ASMAY.

© 2012 Foto's: Gm-badsachsa.de en Wikimedia Commons.

 

a341234720dcfea6708bf25083ae960f.jpg

Zie ook:

Panorama-van-de-Berlijnse-Muur

Duitsland-een-zilvermijn-met-geschiedenis

Duitsland-vakantietip-sprookjesreis-voor-jong-en-oud

Duitsland-Walpurgisnacht-een-heksenfeest-in-de-Harz

Duitsland-schoorvoetend-naar-wettelijk-minimumloon

Of lees verder via:

https://tallsay.com/asmay of

https://asmay.wordpress.com/ of

https://tallsay.com/asmaysrecepten of

https://asmaysrecepten.wordpress.com/

Stap over naar Oxxio

Help deze website en onze schrijvers, stap over naar Oxxio als energieleverancier.
12/09/2016 08:14

Reacties (3) 

1
12/09/2016 09:31
Interessant museum over deze donkere periode in de Duitse geschiedenis.
1
12/09/2016 09:27
Goed artikel met deze uitgebreide geschiedenis. Interessant museum.
1
12/09/2016 09:24
Mooi artikel. Indrukwekkend die achtergrond van het museum.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden. Tallsay.com is onderdeel van Plazilla Ltd.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert