Emancipatie in de 18e eeuw – the Ladies of Llangollen

Door ZiaRia gepubliceerd in Geschiedenis

993993dd8a584859ef7d53cfc8ae2fad_medium.De positie van de vrouw is door de eeuwen heen er altijd een geweest van matige tot ernstige ondergeschiktheid. In de ‘beschaafde’ westerse wereld duurde het bijvoorbeeld tot het einde van de 19e eeuw en soms tot diep in de 20e eeuw voordat vrouwen het recht kregen te mogen studeren, te mogen blijven werken, te mogen deelnemen aan verkiezingen of zelfs maar zelfstandig te zijn. Was het voorheen de vader, nadien was het lange tijd de echtgenoot, die de zeggenschap had over de vrouw.

Adellijk en rijk, een voorwaarde maar geen garantie

Nu zijn er gelukkig altijd wel enkele vrouwen geweest, die op de een of andere manier hun zelfstandigheid, onafhankelijkheid of persoonlijke vrijheid wisten te (her)winnen. Dames uit de hogere en vooral rijkere standen hadden hiertoe uiteraard meer mogelijkheden dan hun lotgenotes onder de arme bevolking. Toch was dit niet altijd genoeg; een familie, die druk bezig was macht en vermogen te vergroten door berekenende verstandshuwelijken te sluiten, liet bijvoorbeeld geen dochter of zuster ontglippen door hen zelf te laten kiezen. De druk vanuit de familie, om aanzien en eer van het familieblazoen hoog te houden, was enorm en meer dan menig jonge vrouw kon weerstaan.

Enkelen nemen het voortouw tot onafhankelijkheid

Toch slaagden sommige vrouwen er in tegen de stroom in te gaan en hun onafhankelijkheid te bevechten.

Lady Eleanor Charlotte Butler

Eleanor Butler (1739-1829) was één van die vrouwen. Zij werd geboren als jongste dochter in één van de oude adellijke families van Ierland, namelijk de Butlers, Graven (later Hertogen) van Ormond(e). De familie leefde en woonde van oudsher in het Kasteel van Kilkenny, in zuidoost-Ierland. In het Engeland van na de reformatie van Hendrik VIII werden de titels van Rooms-katholieke families echter niet erkend; Eleanors vader leefde dan ook op gespannen voet met het Engelse gezag, zoals zich dat destijds in Ierland uitte. De frictie duurde tot Eleanors broer de titel erfde. Hij bekeerde zich tot het protestantisme, sloot een zeer opportuun huwelijk en deed het familieblazoen weer schijnen. Ook Eleanors zusters huwden daarna in gerenommeerde families. Slechts Eleanor, toen al 39 jaar oud, bleef over.

816dc6cb452fedbe9c8479c3501eafab_medium. Eleanor was van jongs af aan anders dan de rest van haar familie. Zo was ze erg leergierig en werd al snel door iedereen een boekenwurm genoemd; iets wat men voor een meisje destijds zeker niet als compliment bedoelde. Eleanor werd gedurende een aantal jaren naar een katholiek klooster in Frankrijk gestuurd, waar zij de voor haar bedoelde opleiding in talen (zij sprak vloeiend Frans), muziek, zang en religie, afrondde.

Rechts: tekening van Eleanor en Sarah op hogere leeftijd.

Eenmaal terug in Kilkenny wilde het dus maar niet lukken om Eleanor ‘aan de man’ te brengen. Zij was geen uitgesproken schoonheid, maar toch ook zeker niet lelijk of onbemiddeld. Of dat gebrek aan vrijers kwam door haar intelligentie of door haar gebrek aan belangstelling? We zullen het nooit weten.

Feit is wel, dat haar moeder er fanatiek op aan drong, dat Eleanor tot een klooster zou toetreden. Enerzijds als een soort boetedoening voor de bekering van haar broer, nu hoofd van de familie tot het protestantisme, anderzijds zal haar moeder wellicht hebben gedacht: “Liever een devote non in de familie dan een oude vrijster”. Eleanor piekerde er echter niet over.

Sarah Ponsonby

62d70afbbfe259a1b9fb420d28c833a6_medium.Enkele kilometers van Kilkenny Castle woonde in het plaatsje Woodstock de familie Fownes met hun jonge pupil Sarah Ponsonby (1755-1831). Sarah was familie van Frederick Ponsonby, 3e Graaf van Bessborough. Zij had echter het ongeluk haar beide ouders al jong te verliezen en leefde als wees bij haar voogd Sir William Fownes en zijn vrouw Betty.

Links: tekening van Eleanor en Sarah op hogere leeftijd.

In de loop der jaren groeide Sarah op tot een aantrekkelijke jonge vrouw. Toen de gezondheid van zijn vrouw Betty achteruit ging, liet Sir William, die al van middelbare leeftijd was, al snel zijn begerig oog vallen op de jonge Sarah. Hij overlaadde haar met (ongewenste) attenties en keek al uit naar de tijd, dat hij Sarah als zijn tweede vrouw kon huwen (en dat terwijl zijn eerste vrouw nog leefde).

Vriendinnen voor het leven

De twee vrouwen ontmoetten elkaar voor het eerst in 1768; Sarah was nog maar 13 jaar, maar de vriendschapsbanden werden toen al gelegd. Beide vrouwen voelden zich meer en meer gevangen in hun persoonlijke situaties. Stiekem schreven zij elkaar over en weer en fantaseerden over een leven in vrijheid.

Vluchtpogingen

Uiteindelijk besloten zij samen weg te lopen uit Ierland en hun geluk te beproeven in Engeland. Verkleed als mannen en ‘beveiligd’ met een pistool en Sarahs hond Frisk, reden zij in de nacht naar Waterford om daar op de veerboot naar Engeland te stappen. De veerboot vaarde echter nog niet en de dames werden gedwongen zich in een schuur te verschuilen. Helaas werden ze ontdekt en terug naar huis gebracht.

d2042cca9e946940124df1da81dd4b2b_medium.Sarah had waarschijnlijk tijdens de vlucht kou gevat en lag al snel met hoge koorts op bed. Eleanor trof het nog slechter; haar familie (vooral haar moeder) was zo boos over haar onbetamelijke gedrag, dat men haar dan maar gedwongen in een klooster wilde plaatsen. Eleanor liep opnieuw weg voor het zover zo komen. Zij vluchtte naar Woodstock, waar zij zich in Sarahs slaapkamer wist te verstoppen. Mary Carryll, de dienstmeid, hield haar en wist voedsel voor haar naar binnen te smokkelen. Na tien dagen werd Eleanor in Woodstock toch ontdekt. Haar familie keerde zich woedend van haar af en weigerde nog iets met haar te maken te hebben. Uiteindelijk gaven ook Sir William Fownes en zijn vrouw toe: Sarah en Eleanor waren vrij om te gaan waarheen zij wilden.

Vestiging in Llangollen, Wales

20102879878322b1b761c38ab5f85b13_medium.De twee vriendinnen vertrokken, met dienstmeid Mary Carryll, naar Wales. Zij vestigden zich uiteindelijk in Llangollen, in het noordoosten van Wales, waar zij een stenen 5-kamer cottage betrokken.

Het huis was gelegen op een heuvel en keek uit over de plaats. De dames noemde hun huis Plas Newydd (hetgeen ‘nieuwe hal’ of ‘nieuw gebouw’ betekent in het Welsh). Het zou hun thuis zijn voor de komende 50 jaar.

Opknappen van Plas Newydd

a442e1fc62d6b8374932f023c828fbcc_medium.Al snel begonnen de dames met het opknappen en uitbreiden van het huis. Ramen werden in de gotische stijl gebracht en er werden oude glas-in-lood-panelen ingezet. De bibliotheek werd gevuld met talloze boeken en curiositeiten. Ook ontwikkelden zij een passie voor oud houtsnijwerk. Het trappenhuis werd hier bijvoorbeeld helemaal mee versierd. Ook de tuin werd op dezelfde manier opgeknapt en uitgebreid. Gotische elementen, zoals stenen bogen, mini-’ravijnen’ en rustieke bruggetjes sierden de directe omgeving van het huis.

Rechts: trapportaal met oud houtsnijwerk.

De dames en financiën

De hele renovatie van huis en tuin was bijzonder schilderachtig en stijlvol in die tijd, maar ook enorm kostbaar. Toch moesten Eleanor en Sarah leven van de toelages/erfenissen van hun families. Omdat geen van beide dames ooit had geleerd met geld om te gaan, zaten zij vrijwel constant in de schulden. Toch lieten zij zich hierdoor niet weerhouden om nieuwe verbeteringen aan te brengen, dure wijnen te drinken en er diverse bedienden op na te houden. En op de een of andere manier lukte het hen om niet failliet te gaan.

De vriendinnen en hun huishoudster

18e62e075204f5ca9605995fac749116_medium.Eleanor en Sarah bleven trouw aan hun loyale dienstmeid Mary Carryll, die zij bevorderden tot huishoudster van Plas Newydd. De liefde en trouw waren overigens wederzijds; toen Mary stierf, liet zij de dames een weiland na, dat zij van haar spaargeld had gekocht. Het weiland kon direct worden toegevoegd aan de tuin en worden opgeknapt. Eleanor en Sarah treurden om hun trouwe huishoudster. Op Mary’s graf werd een groot stenen monument geplaatst. Toen de dames uiteindelijk zelf stierven, werden zij allebei bij Mary’s graf begraven. Het monument draagt nu de namen van alle drie vrouwen.

Schandaal van ‘the Ladies of Llangollen’

d8091dc00f76570f7503dfd8c058668c_medium. Twee vrouwen, die samen zelfstandig zonder man een huishouding voerden, was natuurlijk ongehoord in die tijd. Het was een groot schandaal en niemand wilde aanvankelijk iets met hen te maken hebben. De dames zaten er niet mee.

Rechts: voordeur met portaal Plas Newydd in gotische stijl.

Maar toen na verloop van tijd bleek, dat deze vrouwenhuishouding niet verloederde, geen slechte invloed had op de omgeving en niet failliet ging, werd men toch nieuwsgierig naar deze onconventionele vrouwen. Van lieverlee kwamen artiesten, dichters, schrijvers en zelfs leden van de hoge adel langs voor een bezoek. Onder meer de Duke of Wellingtonen de dichters Shelly en Lord Byron waren graag geziene gasten in Plas Newydd. Soms ontvingen de dames, die ook wel ‘de beroemdste maagden van Wales’ werden genoemd, wel 20 gasten per dag!

Over hun seksuele geaardheid is weinig tot niets bekend. Aangenomen wordt (uit dagboeken en geschriften), dat Eleanor lesbisch was, maar zich daar zelf niet van bewust was. Sarah heeft voor zover bekend geen uitgesproken voorkeur voor een sekse getoond; men denkt, dat zou zij vroeger de juiste man tegen het lijf zijn gelopen in plaats van Eleanor, zij dan zou zijn gehuwd en een gezin zou hebben gehad.

Plas Newydd, Llangollen

77ab827e368957d0d82cbd1e045b7bb2_medium. Het huis heeft na de dood van Eleanor en Sarah nog diverse andere eigenaren gehad. Toch bleef het redelijk in de staat behouden, waarin zij het hadden gebracht. In 1932 werd het huis gekocht door de Llangollen Urban District Council, die er een museum van heeft gemaakt, ter ere van de onconventionele, voor toen zeker geëmancipeerde ‘Ladies of Llangollen’.

 

Verteld door:

© ZiaRia.

(2016) Foto's: Office.microsoft.com, Pixabay.com, Wikimedia Commons.

 

1b0284eb6be3e830f9e7d32a8473d7bb_medium. Rechts: gedecoreerde watertoren in tuin Plas Newydd.

 

Kijk voor andere artikelen en verhalen eventueel ook eens naar:

Marie-Antoinette-en-het-schandaal-van-het-diamanten-halssnoer

Zoektocht-naar-de-noordwestelijke-doorvaart

Meubelmaker-Robert-Thompson-de-muisman-van-Noord-Yorkshire

Of lees verder op:

https://tallsay.com/ziaria of

https://ziariasblog.wordpress.com/

18/08/2016 16:20

Reacties (13) 

1
29/10/2017 03:09
graag gelezen
1
20/08/2016 07:50
Mooi artikel
1
19/08/2016 23:14
Bijzonder verhaal weer en graag gelezen.
1
19/08/2016 11:02
Mooi artikel.
1
19/08/2016 11:00
Dit verhaal heb ik in kortere versie laatst bij Fog it! gezien. Dat ging meer over het huis en wat ze daarmee deden. Het is altijd fijn om meer te weten te komen over de sterke dames die voor zichzelf wilden leven en niets van de conventies aan trokken.
1
19/08/2016 07:48
Ik had ook al van deze dames gehoord, maar alleen heel vluchtig. Daarom blij met de informatie. Ze doen me denken aan de dames van de LA Ronde van Exmouth.
1
19/08/2016 14:51
Interessant, die dames ken ik nog niet.
1
tegen ZiaRia
19/08/2016 15:09
Dat waren twee nichten uit de achttiende eeuw die net als jongemannen een Grand Tour maakten en veel kunst kochten waarmee ze een uniek buitenhuis in Devon inrichtten. Net als de dames in bovenstaand artikel had de oudste het geld en waren ze onafhankelijk. Ik geloof wel dat er bij deze twee een liefdesrelatie een rol speelde maar zeker weten doe ik het niet.

https://journals.lib.unb.ca/index.php/MCR/article/view/17827/22138
19/08/2016 23:39
Ik heb even bij de link gekeken en gelezen. Dat waren eveneens voor die tijd zeer zelfstandige vrouwen. Leuk, dat huis met 16 zijkanten.
1
18/08/2016 17:12
Goed artikel.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert