Rozen (2): een korte blik in de geschiedenis

Door Asmay gepubliceerd in Huis en tuin

3b4894a1a39d770c3817c625fc7b61e5_medium.Er is zeker geen bloem, die in de loop der tijd zo door mensen is geliefd, vereerd, beschreven en bezongen als de roos. Van de vroegste geschriften tot de moderne tijd werd geuit hoezeer men wel gecharmeerd was van de roos. Maar niet alleen dichters en schrijvers probeerden de schoonheid van de roos in woorden te vangen; ook andere beroemdheden hebben in de loop der tijd hun gedachten over de roos in het een of andere (inmiddels al dan niet) bekende citaat gevangen en voor het nageslacht bewaard.

De naam van de roos

Shakespeare (1565-1616), Engelse dichter en toneelschrijver, zei het al:

6b461cd87cafce04d1b57cd6a614d904_medium. "What's in a name? That which we call a rose by any other name would smell as sweet."
(Vrij vertaald: Hoe belangrijk is een naam? Dat wat wij een roos noemen, zou, met elke andere naam, even zoet geuren.)

ertrude Stein (1874-1946), Amerikaanse schrijfster en dichteres, schreef in één van haar gedichten ("Sacred Emily") in 1913:

"Rose is a rose is a rose is a rose".
(Vrij vertaald: Roos is een roos is een roos is een roos. Of naar de huidige betekenis: De dingen zijn zoals zij zijn.)

Wetenschappelijke eenduidige benaming van rozen

Om toch wereldwijd eenheid te krijgen in de benaming van de gewassen, zodat iedereen het daadwerkelijk over dezelfde bloem of plant had, besloot de botanische wetenschap reeds lang geleden om elk gewas een eigen, unieke naam te geven. Voor die officiële naamgeving is gebruik gemaakt van het Latijn.

  577953499b1747fc871ef374933541f1_medium.Wetenschappelijk heet de roos dus Rosa. Zij behoort tot de botanische familie van de roosachtigen (Rosaceae). Al zou je dat op het eerste gezicht niet zeggen, is de roos daarmee familie van onder andere de appelboom, de kersenboom, de aardbei en de meidoorn. Omdat rozen in de zomer zachte, groene scheuten ontwikkelen, die in de herfst verharden en verhouten, worden ze tot de houtachtige gewassen gerekend.

Verdere aanduidingen van rozen naar soort

De planten en gewassen zijn verder ingedeeld in rassen, soorten, cultuurvarianten en wat al dies meer zij. Om te kunnen laten zien met welk lid van de plantenfamilie we te maken hebben, wordt ook dit in het Latijn aangegeven.

De volgorde is: eerst de geslachtsnaam (bijvoorbeeld Rosa), dan de soortnaam (bijvoorbeeld alba) en vervolgens de naam van de cultivar (bijvoorbeeld Belle Courtisane), die de kweker er aan heeft gegeven. De officiële botanische naam wordt altijd in schuingedrukte letters weergegeven, zoals bij dit andere voorbeeld: Rosa damascena Leda (een Damascener roos die 'Leda' is genoemd).

De achtergrond van de roos

061c39547c50f8568297527fdb6e1fa3_medium.Al in de klassieke oudheid gold de roos als het symbool van schoonheid en liefde. De eerste westerse artistieke voorstelling van een roos is bijvoorbeeld te zien op het beroemde fresco met de blauwe vogel, afkomstig uit het Minoïsche paleis van Knossos op Kreta en waarschijnlijk ruim 3500 jaar oud.

Sappho, een Griekse dichteres uit de 8e eeuw voor Christus, bezong de roos al om haar schoonheid. Dichters als Anakreon en Pindar volgden haar voorbeeld.

De Perzen kenden, lang voor onze jaartelling, al het procedé om rozenwater en rozenolie te maken.

De Romeinen baadden reeds in rozen en rozenblaadjes, en hielden zelfs rozenorgieën, die destijds al een vermogen kostten. Echter, de roos werd ook geprezen als medicinale bloem. Na de ondergang van het Romeinse Rijk raakte de roos in vergetelheid.

Dit duurde tot de tijd van Karel de Grote (742-814); hij vaardigde zelfs het staatsbevel uit om weer rozen te kweken. Van dit tijd af had de roos, voornamelijk als geneeskrachtige plant, haar vaste plek in de middeleeuwse Europese kloostertuinen.

efbd48c05a9ee322d521af19cc1e1bea_medium.In de 16e eeuw kwam een nieuwe term in zwang: Sub rosa (Latijns voor: onder de roos). Vroeger werden plafonds in bijvoorbeeld kloosters en paleizen vaak versierd met houtsnijwerk of schilderingen en in het centrum gebruikte men vaak het beeld van een symmetrische roos. De term Sub rosa betekende dan ook dat hetgeen was besproken geheim moest blijven, in feite een equivalent van het Amerikaanse gezegde: “What happens in Vegas, stays in Vegas”. Met andere woorden: deze informatie is vertrouwelijk. Echter, al ver voor de 16e eeuw kende men de roos als symbool voor geheimhouding. Zo gaf de Griekse godin Aphrodite een roos aan haar zoon Eros, de god van de liefde. Eros gaf de roos vervolgens aan Harpocrates, de god van de zwijgzaamheid, om hem over te halen niets over Aphrodites liefdesleven aan anderen te verklappen.

In 1752 werd de eerste Aziatische roos, Rosa Chinensis, uit Kanton in China naar Europa meegebracht. Daarmee was de eerste stap gezet, op de weg van kruising en veredeling, naar uiteindelijk de moderne Europese tuinroos, zoals wij die kennen.

Het tijdperk van de rozenkruising en -veredeling

3a3a876b5f4d2003df43586646e63d6b_medium. Vroeger plantte men verschillende rozenrassen naast elkaar, in de hoop dat zij zich wellicht ooit spontaan zouden kruisen, waardoor een nieuwe soort zou worden verkregen.

Pas in het begin van de 19e eeuw begon men doelbewust rozen te kruisen en te kweken. De rozenteelt, met de ontwikkeling van nieuwe soorten en rassen, bestaat dus nog maar zo'n 200 jaar.

Frankrijk was hierin toonaangevend; dit was vooral de danken aan de toenmalige keizerin Joséphine de Bonaparte (1763-1814), die dol was op planten en bloemen, vooral op rozen. Haar tuinman, André Dupont, was waarschijnlijk de eerste mens, die er in slaagde door middel van handbestuiving nieuwe rozenplanten te kweken. Met haar prachtige botanische tuin bij het slot Malmaison, maakte keizerin Joséphine tuinen, bloemen, planten en vooral rozen bijzonder populair bij de rijken in Europa.

29024f1949c0c8cbd71151f949dd329e_medium.In Frankrijk ontstonden uiteindelijk, als eerste succes, de Remontant-rozen (in 1837), rozen die meer dan eenmaal in een seizoen bloeiden.

Echter, de eerste echte, succesvolle kruising van een Chinese roos met een Europese inheemse soort, de theehybride, ontstond in 1867.

Daarna volgde de bekende Polyantharoos in 1875.

Ook in Engeland en Duitsland begon men druk te experimenteren. Vanaf dat moment verliepen de ontwikkelingen in de rozenteelt razendsnel en waren de vernieuwingen eigenlijk niet meer bij te houden.

Tot op heden zijn overal ter wereld vele nieuwe rozenrassen ontstaan. De kweekdoeleinden hebben zich in al die jaren vooral gericht op de volgende kwaliteiten van de plant: weerbaarheid (minder vatbaar voor ziekten), winterhardheid, weerbestendigheid, rijkere bloei en meer kleurschakeringen.

Tot slot

5ad0d14a4fd219ac99629de26392f43f_medium.De roos heeft ook in menige taal haar sporen achter gelaten in spreekwoorden, wijsheden en gezegdes. Wie kent ze niet? Geen rozen zonder doornen. Op rozen zitten. Het leven gaat niet over rozen. Enz. enz.

Een mooi citaat van Fons Jansen (1925-1991), Nederlandse cabaretier en schrijver, kan hieraan worden toegevoegd:

"Wie pijnlijke steken in het zitvlak voelt, zit hoogstwaarschijnlijk op rozen."

 

ASMAY.

© 2012 Foto's: Asmay, Geograph.org.uk, Pixabay.com.

 

edcf1380e000638cdffbfa415896ae14_medium.Zie ook:

Rozen-1-van-anatomie-tot-ziekten-een-korte-introductie

Rozen-3-in-vele-soorten-en-maten

Rozen-4-in-geuren-en-kleuren

Verantwoord-tuinieren-biologisch-biologisch-dynamisch-of-ecologisch

Verantwoord-tuinieren-permacultuur

Of lees verder via:

 

https://tallsay.com/asmay of

https://asmay.wordpress.com/ of

https://tallsay.com/asmaysrecepten of

https://asmaysrecepten.wordpress.com/

11/08/2016 11:10

Reacties (3) 

1
11/08/2016 12:12
Weer wat geleerd.
1
11/08/2016 12:08
Interessant om een beetje van de geschiedenis van de roos te lezen. Mooie citaten!
1
11/08/2016 12:05
Leuke wetenswaardigheden!
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert