Marie-Antoinette en het schandaal van het diamanten halssnoer

Door ZiaRia gepubliceerd in Geschiedenis

077c93a231ddcb7337042766b1ec711b_medium.De reputatie van de Franse koningin, die in 1793 tot de guillotine werd veroordeeld en daar haar hoofd verloor, was in haar tijd niet een beste. Zij was (naar men publiekelijk zei) verwend, dom en frivool. Haar exquise smaak zou het land heel veel geld hebben gekost, waardoor de bevolking honger leed.

Toch was dit niet echt waar; aan haar hofhouding, kleding en sieraden werd niet meer geld uitgegeven, dan in de tijd van de voorgaande koningen (Lodewijk XIV en Lodewijk XV) aan één van hun maîtresses werd besteed.

Links: koningin Marie-Antoinette in vol ornaat.

Maar zoals het gaat: een goede naam gaat niet snel verloren, maar een slechts naam krijg je niet gerepareerd. Een affaire, die de reputatie van Marie-Antoinette verder om zeep hielp in de publieke opinie was het schandaal van het diamanten halssnoer, dat destijds de hele Franse natie in zijn greep hield. Hoe verliep het een en ander?

Opdracht voor het diamanten halssnoer

233196fd5db994ff6ae63b4305d980d9_medium.In 1772 besloot de toenmalige koning Lodewijk XV een mooi cadeau te geven aan zijn favoriete maîtresse, Madame du Barry, van wie hij bijzonder gecharmeerd was.

Links: het diamanten halssnoer en Madame du Barry.

Lodewijk XV gaf daarop opdracht aan de Parijse juweliers Boehmer en Bassenge om een diamanten halssnoer te vervaardigen, “dat alle andere halssnoeren zou doen verbleken”. De juweliers ontwierpen een groot en complex halssnoer en waren vervolgens nog enkele jaren bezig om alle ervoor benodigde diamanten te verwerven. De beraamde kosten van het halssnoer kwamen destijds op 2.000.000 Franse livres (nu ongeveer EUR 12.500.000!). Helaas voor de juweliers was het halssnoer niet op tijd klaar. Opdrachtgever Lodewijk XV stierf namelijk in mei 1774 aan pokken. Zijn kleinzoon en opvolger Lodewijk XIV verafschuwde de wellustige levensstijl van zijn grootvader en één van zijn eerste daden was het verbannen van de koninklijke maîtresses van het hof.

Het diamanten halssnoer gereed, maar wie wil (en kan) het kopen?

aff9b4c21638ecff61a5f9caf70f0198_medium.De juweliers hadden een vermogen in het juweel zitten en wilden er maar wat graag van af. Een lobby aan het hof van enige jaren resulteerde uiteindelijk in 1778 in een positief geluid. Lodewijk XVI wilde het wel kopen voor zijn vrouw, Marie-Antoinette. Naar verluid, zou Marie-Antoinette het geschenk echter hebben geweigerd, enerzijds omdat zij geen juweel wilde dragen, dat voor een andere vrouw was ontworpen, en anderzijds omdat die andere vrouw een door haar verfoeide courtisane was. Volgens andere verhalen zou Lodewijk XVI zelf op zijn besluit zijn teruggekomen.

De juweliers gingen vervolgens stad en land af om hun dure collier te slijten, maar tevergeefs. Toen in 1781 het eerste kind van het Franse koninklijk paar werd geboren, probeerden de juweliers het opnieuw bij Marie-Antoinette, maar opnieuw wees zij het halssnoer af.

Het diamanten halssnoer en de aanstichters van het schandaal

f28ba98b68c8ed3768d677f8781b0d45_medium.In hetzelfde jaar, 1781, begon Jeanne de la Motte, een avonturierster en oplichtster, samen met haar man en enkele anderen aan een bijzonder plan om het halssnoer in handen te krijgen. Jeanne (voluit: Jeanne de Valois-Saint-Rémy, 'Comtesse de la Motte') kwam - als nazate van een buitenechtelijke zoon van de Franse koning Hendrik II - van lage adel. Zij was in 1780 getrouwd met een officier van de koninklijke gendarme, Nicholas de la Motte, die zichzelf de titel van 'comte' had aangemeten.

Een andere hoofdpersoon was de kardinaal prins Louis de Rohan. Onder het bewind van Lodewijk XV was hij gestationeerd aan het Oostenrijkse hof als ambassadeur van Frankrijk. Na de troonswisseling werd hij echter al snel teruggeroepen, zonder een nieuwe functie aan het hof te krijgen. De kardinaal zich in zowel Wenen als Parijs namelijk bijzonder onbemind gemaakt. Aan het Oostenrijkse hof leidde hij een liederlijk leven en probeerde hij zijn invloed door intriges te vergroten, tot grote ergernis en afschuw van keizerin Maria-Theresa. In Parijs had de kardinaal de woede van koningin Marie-Antoinette opgewekt door al dan niet ware of onware verhalen over haar aan haar moeder (Maria-Theresa) door te vertellen. Daarnaast had de kardinaal zich in Franse hofkringen niet altijd even diplomatiek en complimenteus over haar moeder, de Oostenrijkse keizerin, uitgelaten.

Het diamanten halssnoer en het complot

c12725897ea7dcbca920568435a76a96_medium. Het was de kardinaal de Rohan er dus veel aan gelegen om weer in de gunst van het Franse hof te komen. Zijn ambitie was om eerste minister van Lodewijk XVI te worden en daarvoor moest hij weer op goede voet komen te staan met onder meer Marie-Antoinette.

De kardinaal was dan ook plezierig verrast, toen de charmante Jeanne de la Motte met hem in contact trad. Zij wist de kardinaal er van te overtuigen, dat zij intiem bevriend was met de koningin. Jeanne wist zich inderdaad te bewegen in de kringen van het Franse hof door middel van één van haar minnaars, Armand Gabriel Rétaux de Vilette, maar zij was nimmer voorgesteld aan Marie-Antoinette. Jeanne bood de kardinaal echter aan zijn zaak bij de koningin te bepleiten en omdat ze inmiddels ook zijn minnares was geworden, geloofde de kardinaal haar op haar woord. Jeanne had echter een eigen agenda. Zo leende zij grote sommen geld van de kardinaal 'voor goede werken van de koningin', maar gebruikte het om haar snode plannen te financieren.

Met behulp van haar kompanen startte Jeanne zelfs een correspondentie op tussen de kardinaal en – naar hij dacht – Marie-Antoinette, die warmer en warmer van toon werd. De ijdele kardinaal was er al snel van overtuigd, dat de koningin verliefd op hem was! Op zijn verzoek regelde Jeanne in augustus 1784 een nachtelijke ontmoeting tussen de twee in één van de koninklijke tuinen. 'Marie-Antoinette' werd echter gespeeld door een prostitué, Nicole le Guay d'Oliva.

Uiteindelijk weet Jeanne de kardinaal te overtuigen, dat Marie-Antoinette dolgraag het diamanten halssnoer wil kopen, Echter, gezien de slechte economische situatie kan zij dat niet openlijk doen. Of de kardinaal de Rohan dus als tussenpersoon wil fungeren? Jeanne gaf hem zelfs een aantal valse brieven (van de 'koningin'), waarin deze de kardinaal beloofde de koopsom snel terug te zullen betalen.

816a7026f01ca1a4555ebbde31ea5291_medium.De ijdele, in de luren gelegde kardinaal de Rohan startte de onderhandelingen met de juweliers en wist het diamanten halssnoer uiteindelijk van hen te kopen, in naam van de koningin. Hij stelde het waardevolle juweel ter hand aan Jeanne, opdat zij het aan Marie-Antoinette zou kunnen geven. Jeannes plan was gelukt; zij vluchtte met haar kompanen en het halssnoer.

Nicholas de la Motte begon direct met de verkoop van de (losse) diamanten in Parijs en Londen.

Het diamanten halssnoer en de consternatie aan het hof

9efbbbf87b3c46681c7038b75ab09dd3_medium.Toen de juweliers Boehmer en Bassenge zich voor de betaling van het halssnoer tot de koningin wendden, wist deze van niets. Een beledigde Marie-Antoinette klaagde daarop over de affaire bij haar man. Lodewijk XVI liet prompt de kardinaal de Rohan - ten overstaan van de hele hofhouding - arresteren. Ook Jeanne, Rétaux de Vilette, Le Guay d'Oliva en andere samenzweerders werden opgepakt. Alleen De la Motte ontsprong de dans, omdat hij toen al in Londen zat.

Rechts: Marie-Antoinette in haar salon.

Om de eer van zijn vrouw, Marie-Antoinette, te zuiveren eiste de koning een openbaar proces tegen de - in zijn ogen - onbeschofte kardinaal en zijn trawanten.

Het diamanten halssnoer en het gerecht

Het Parlement de Paris (i.e. het gerecht) volgde de koning echter niet in zijn eis. Of het aan Marie-Antoinettes al slechte reputatie lag, of dat men gewoon de koning wilde dwarsbomen, feit is dat kardinaal de Rohan en Le Guay d'Oliva in 1786 werden vrijgesproken. Enkele samenzweerders, waaronder Rétaux de Vilette werden schuldig bevonden en uit Frankrijk verbannen. Alleen Jeanne werd veroordeeld: tot geseling, brandmerking (V voor 'voleuse' = dievegge) en levenslange gevangenschap in het Salpêtrière.

Het diamanten halssnoer en de publieke opinie

45ce7e7147643e680a9b1de9d8ea2f74_medium.Door de eis van koning en koningin om de oplichters in een openbaar proces te laten berechten in plaats van een en ander discreet af te handelen, kwam de hele zaak op straat te liggen.

Links: koninklijke familie op balkon in Versailles voor een woedende menigte.

Al gauw verschenen er overal pamfletten, waarin het Marie-Antoinette was, die beschuldigd werd van het krijgen en weer verkopen van het diamanten halssnoer, zonder er een cent voor te (willen) betalen. De grootste laster- en roddelcampagne ooit vloog door het hele land. Marie-Antoinette wilde echter niet dat iemand hiervoor, uit haar naam, gearresteerd zou worden en hoopte dat het schandaal over zou waaien. Niets was echter minder waar. Het uitblijven van enige consequenties voor de fanatieke lasteraars bevestigde het publiek in de zwakheid van het koninklijk gezag en de 'schuld' van de koningin; zij werd de meest gehate persoon van het Franse rijk.

Het diamanten halssnoer en hoe het met de hoofdpersonen verging

cc29e1f82c698d6596cbf6e0a125a243_medium.Rétaux de Vilette stierf in 1797 in ballingschap in Italië. Le Guay d'Oliva raakte in vergetelheid en stierf nog voor de uitbraak van de revolutie. De la Motte bleef in Londen en keerde pas jaren later terug naar Parijs, waar hij in 1831 stierf. Jeanne had vanaf het proces de publieke opinie op haar hand gehad – men was anti Marie-Antoinette en dus pro Jeanne. Jeanne wist al snel – verkleed als een jongen en ongetwijfeld met hulp – uit de gevangenis te ontsnappen. Zij vluchtte naar Londen, waar zij in 1789 haar memoires over het schandaal uitbracht (hierin wees zij opnieuw Marie-Antoinette als hoofdschuldige aan). In 1791 stierf Jeanne, 36 jaar oud, aan haar verwondingen na een val uit een raam van haar woning in Londen – het vermoeden bestond, dat zij òf door Franse royalisten òf door criminele concurrenten om het leven was gebracht.

Kardinaal de Rohan werd uit zijn functies ontheven en uit Parijs verbannen. Het proces maakte hem – als 'naïef slachtoffer' – echter razend populair bij het volk; in 1789 werd hij zelfs verkozen voor een zetel de Staten-Generaal. Kardinaal de Rohan weigerde. Toen de Staten-Generaal werden omgevormd tot de Nationale Assemblee stond men echter op zijn acceptatie. De kardinaal nam zitting. In 1791 moest hij, net als iedereen, de eed op de nieuwe grondwet (met daarin ook nieuwe regelgeving en beperkingen voor de geestelijke stand) afleggen. Als vertegenwoordiger van de kerk weigerde de kardinaal dit. Hij ging vrijwillig in ballingschap in Ettenheim, Duitsland, waar hij in 1803 overleed.

4aca070735feeda4c34d9a8cf8f53c15_medium.Voor koning Lodewijk XVI en koningin Marie-Antoinette pakte de halssnoeraffaire bijzonder negatief uit.

Hoewel geen van beiden iets met het complot of de diefstal van het diamanten halssnoer te maken hadden gehad, waren hun reputaties onherstelbaar beschadigd, vooral die van Marie-Antoinette.

Links: Marie-Antoinette voor het Tribunaal.

De negatieve beeldvorming speelde na de Franse Revolutie zeker een grote rol bij hun proces, waarbij beiden uiteindelijk tot de guillotine werden veroordeeld.

En het diamanten halssnoer? Veel van de diamanten werden door De la Motte verkocht en het halssnoer is nooit meer in de oorspronkelijke staat teruggebracht. Een replica ervan is te bezichtigen in het Chateau de Breteuil, 25 kilometer ten zuidwesten van Parijs.

 

Verteld door:

© ZiaRia.

(2016) Foto's: Office.microsoft.com, Pixabay.com, Wikimedia Commons.

 

28afab929f45bf256264701aa4d96f26_medium.Kijk voor andere artikelen, verhalen en sprookjes eventueel ook eens naar:

Courtisanes-van-Parijs-Markiezin-La-Paiva-1

Courtisanes-van-Parijs-Markiezin-La-Paiva-2

Courtisanes-van-Parijs-Markiezin-La-Paiva-3

Courtisanes-van-parijs-Gravin-Di-Castiglione-1

Courtisanes-van-Parijs-Gravin-Di-Castiglione-2

Of lees verder op:

https://tallsay.com/ziaria of

https://ziariasblog.wordpress.com/

 

10/08/2016 16:54

Reacties (12) 

1
11/08/2016 08:13
Mooi verteld
1
10/08/2016 22:47
Kijk aan, weer wat opgestoken. Mooi geschreven artikel!
2
10/08/2016 22:22
Goed vertelde, bekende geschiedenis in Frankrijk. Veel van die diamanten zijn uiteindelijk, volgens de analen in de geschiedenis, verkocht en in handen gekomen van enkele in Engeland gevestigde Franse diamanthandelaars. Deze zouden uiteindelijk de diamanten hebben verkocht aan andere vermogende Europeanen. Met de opbrengst zou men een nieuwe staatsgreep hebben willen financieren. Althans; dat is het gene waarmee men in Frankrijk deze geschiedenis afsluit.
1
10/08/2016 22:52
Dank voor de mooie aanvulling!
11/08/2016 07:29
In Frankrijk natuurlijk een bekend verhaal, maar hier beslist niet. Ik had er nog nooit van gehoord of over gelezen.
1
10/08/2016 18:07
De politiek is altijd al een smerig bedrijf geweest...
Mooi verhaal!
1
10/08/2016 17:49
Heel mooi geschreven en weer stukje geschiedenis geleerd. Dankjewel.
1
10/08/2016 17:47
Goed artikel. Lijkt wel fictie, dit schandaal. En is toch echt gebeurd.
3
10/08/2016 17:43
Ongelooflijk, een schandaal dat een Hollywood-filmscript waardig is. Die kardinaal (en ook de goed vertrouwende juweliers overigens) was toch wel een hele domme en naïeve man om voetstoots aan te nemen dat al hetgeen hij kreeg van de koningin af kwam.
1
10/08/2016 22:25
zijn arrogantie en lustgevoel was vermoedelijk beduidend groter dan zijn liefde voor het geloof, lijkt mij zo...
11/08/2016 07:26
Dat was zeker zo, het lijkt slechts een middel om zijn ambitieuze doelen te heiligen.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert