Rusland: protesteren in de Kathedraal van Christus de Verlosser, Moskou

Door Asmay gepubliceerd in Nieuws en politiek

Het moet een enorme schok zijn geweest voor kerkgangers en kerkbeheerders: het onverwachte punkconcert (of punkgebed?) van de meidenband Pussy Riot op 21 februari 2012 in de Kathedraal van Christus de Verlosser (Khram Khrista Spasitelya).

Ludieke punkactie in de Kathedraal

0eb367bdd9c81ddb157e09b3da46b2ae_medium. Wat wij in het Westen echter zouden betitelen als een ludieke actie, stond voor de Russische overheid en kerk bijna gelijk aan hoogverraad. Het feit dat de band een protestlied tegen president Putin ten gehore bracht, 'not done' in het 'nieuwe Rusland', deed hun zaak evenmin goed. Dat de machtige Putin wars is van elke vorm van kritiek of protest, sinds hij weer het president-stokje van kameraad Medvedev overnam, blijkt wel uit het naar zich toetrekken van alle macht en het verder beperken, terugdraaien of zelfs afschaffen van belangrijke democratische rechten (zoals het recht op protest) en het harde politie-optreden tegenover de eigen bevolking.

Waarom bracht de plaats van het concert, de Kathedraal van Christus de Verlosser, echter zo'n grote schok teweeg? Waarom ervaren vele gelovigen de actie als een grove belediging? Wanneer is de kerk weer zo'n heilig huisje geworden in Rusland?

De Kathedraal en het moderne Rusland

f55f542e5bb70fcc7f12a63b9e795c87_medium.Sinds de val van het communistische regime en de voormalige Sovjet-Unie in augustus 1990 zijn religie en geloofsuitingen weer volledig toegestaan in Rusland. Na decennia van verbod, onderdrukking en zelfs sloop van kerkgebouwen mogen de Russen hun geloof weer vrijuit belijden en vieren kerken en kathedralen weer hoogtijdagen, zoals in vroeger tijden.

De Russische bevolking lijkt vromer dan ooit. Het is alsof het onder het communistische bewind gepropageerde atheïsme en de vele magere religieuze jaren van verboden missen en heimelijke dopen en inzegeningen nu in één keer worden overschreven. De kerken zijn weer overvol, de jeugd krijgt het Russisch-orthodoxe geloof weer met de paplepel ingegoten en overal kun je volop religieuze parafernalia kopen.

0af68426f45fea90ad08fae3c8fc3b23_medium.

Daarbij komt dat juist deze Kathedraal, de Kathedraal van Christus de Verlosser, die als een feniks uit de as van het communisme is herrezen, een bijzondere betekenis en waarde heeft voor de Russisch-orthodoxe kerk en haar gelovigen.

Oorspronkelijke bouw van de Kathedraal

  1db0a4387564622c97a460b18e939298_medium.De Kathedraal is oorspronkelijk gebouwd ter ere van de Russische overwinning op enerzijds het Turks-Ottomaanse rijk in het zuiden (zomer 1812) en anderzijds op het Franse leger van Napoleon in Moskou zelf (oktober 1812). Tsaar Alexander I was de initiatiefnemer en Aleksandr Vitberg de architect van zijn keuze.

Echter, toen Nicolaas I zijn broer in 1825 als tsaar opvolgde, vond hij het oorspronkelijke ontwerp niets. Zijn favoriete architect, Konstantin Thon, kreeg de opdracht een nieuw ontwerp voor de Kathedraal te maken. Thon baseerde zijn ontwerp op de Hagia Sophia, destijds een belangrijke orthodox-christelijke basiliek in Constantinopel. (Later werd de Hagia Sophia een moskee, momenteel is het een museum.)

Het fundament voor de nieuwe Kathedraal werd gelegd in 1839, aan de rivier de Moskva, dichtbij het centrum van Moskou en dichtbij het Kremlin. De bouw werd uitgevoerd door de beste ambachtslieden en kunstenaars, die destijds in het Russische Rijk te vinden waren, en duurde zo'n 44 jaar. De ceremoniële inwijding vond plaats op 26 mei 1883, de dag van de kroning van tsaar Alexander III.

De Kathedraal na de Russische Revolutie

Na de Russische Revolutie van oktober 1917 werd religie (en alles wat daar bij hoort) verboden en afgeschaft. De Sovjet-Unie was officieel een atheïstische staat. Kerken en kathedralen werden gebruikt als opslagplaatsen of kantoren. Op het houden of zelfs maar bijwonen van een mis stonden zware gevangenisstraffen.

Sovjet-wolkenkrabber als prestigeproject

c3cf6179f83a534a5adf6670c16bd1e3_medium.Op 1 mei 1931 werd in New York, de Verenigde Staten, het Empire State Building geopend. Met 102 verdiepingen en een totaallengte van ruim 443 meter was deze wolkenkrabber het hoogste gebouw ter wereld (en bleef dit tot 1972, toen de Noordtoren van de Twin Towers werd opgeleverd).

De Amerikaanse wolkenkrabber en recordhouder was Stalin een doorn in het oog.  Ook hij had al enige tijd plannen voor een prestigieuze wolkenkrabber, een waar Sovjetpaleis met bovenop een standbeeld van kameraad Lenin. De plek wist hij ook: die van de Kathedraal van Christus de Verlosser. Na de opening van het Empire State Building maakte Stalin haast met zijn plannen.

In de propagandapers werd de lastercampagne aangezwengeld om het volk voor te bereiden op de sloop van de fraaie Kathedraal: in het Nieuwe Moskou zou geen plaats zijn voor het 'vervloekte verleden met zijn monumenten', de Kathedraal was 'grotesk' en bezat 'geen enkele artistieke waarde', de Kathedraal kon worden beschouwd 'als een giftige paddenstoel op het gezicht van Moskou' en zou alleen maar 'aanzetten tot luiheid'. Geen pardon, de fraaie Kathedraal moest wijken. Op 5 december 1931 werd de Kathedraal opgeblazen (zie foto links).
275f3fb7b027d176da5768699df3ffbd_medium.6dabbaed677934b14c4da996af82cafb_medium.

 

 

 

 

 

Echter, de plannen voor het (oerlelijke) Sovjetpaleis (zie tekening rechts) zijn nooit tot uitvoering gebracht; het kwelwater van de rivier maakte het onmogelijk om zo'n zwaar gebouw als een wolkenkrabber op deze plek te bouwen. (Goddelijke of natuurlijke interventie?) De plek bleef jarenlang een open bouwput. Pas in de jaren 60 van de 20e eeuw werd op de plek van de Kathedraal een groot openbaar zwembad gebouwd en geopend.

Wederopbouw van de Kathedraal na de val van de Sovjet-Unie

558000f3a4f90008faef6243531c2328_medium. Eind jaren 80 van de 20e eeuw ontstond er voorzichtig een publieke beweging tot wederopbouw van de Kathedraal. In februari 1990 kreeg men toestemming van het (nog) communistische bewind van president Gorbatsjov om een ontwerp te maken. Symbolisch werd een hoeksteen geplaatst. Pas na de val van het Sovjet-regime in augustus 1991 kwam er ruimte, aandacht en, nog belangrijker, geld voor de grootse plannen; zowel vanuit de overheid als vanuit particuliere initiatieven werd de wederopbouw uiteindelijk gefinancierd.

Op 7 januari 1995 werd tijdens een plechtige ceremonie door de Heilige Patriarch Alexy II de eerste steen voor de wederopbouw gemetseld. Het duurde vijf jaar voordat de Kathedraal weer in al zijn glorie was hersteld. Een heel knap staaltje werk!

91a85ea7f8625466bda08d363469925f_medium.3894c0942bed495f4aa7aafe83bdf359_medium.

 

 

 

 

 

 

In deze Kathedraal werd de akte tot heiligverklaring van de geëxecuteerde laatste tsaar en zijn familie getekend (op 17 mei 2007). De eerste president van de Russische Federatie, Boris Jeltsin, werd hier na zijn dood opgebaard. (Jeltsin werd begraven op de begraafplaats van het Novodevitsji-klooster.)

Wisselende architechten bij wederopbouw van de Kathedraal

De sculpturen op de buitenmuren vertellen het verhaal van Christus, maar ook van de kruistochten en de inname van Jeruzalem. De oorspronkelijke versiering bestond uit marmeren reliëfs.0fbff16fcd95692abe3959c8b374b534_medium.

Nadat echter de eerste architect en restaurateur Aleksey Denisov door Yuri Luzhkov, burgemeester van Moskou, was ontslagen wegens 'onoverbrugbare meningsverschillen', gaf deze laatste de opdracht aan zijn vriend Zurab Tsereteli. Deze nam de (controversiële) beslissing om bronzen reliëfs op de buitenmuren te bevestigen, in plaats van de oorspronkelijk marmeren.

784346cd03a9d1330d202521d3af54be_medium.Interieur van de Kathedraal

De hoogte tot de top van het kruis is 103,48 m, de diameter van de grootste dom is 29,87 m. Er kunnen 2500 mensen in voor een dienst (en dan zou de Kathedraal nog maar halfvol zijn)!

Binnen is de (open) ruimte 79 m hoog. De muren zijn tot zo'n 3,2 m dik! De beschilderingen beslaan alles bij elkaar ruim 22.000 vierkante meter en zijn zoveel mogelijk op basis van oude foto's en tekeningen nageschilderd.

Om alle indrukwekkende (plafond)schilderingen in je op te kunnen nemen, moet je eigenlijk op de vloer gaan liggen ... maar dat is natuurlijk niet toegestaan.

145f2d56bb8940b5b057afae723f44f8_medium.

Plein rond de Kathedraal

Ook het enorme plein rondom de Kathedraal is mooi aangelegd. Antieke lantaarns, kleine kapellen met daarin winkeltjes (waar je de benodigde religieuze zaken kunt kopen, zoals iconen, bidprenten en rozenkransen), maar vooral veel ruimte voor een eventueel toestromende menigte.

558000f3a4f90008faef6243531c2328_medium.

Kathedraal toch wereldrecordhouder?

De Kathedraal van Christus de Verlosser is op dit moment de hoogste en grootste Kathedraal van de Russisch-orthodoxe kerk. Het is tevens de hoogste orthodoxe kerk ter wereld. Als Stalin er toen oog voor had gehad, had hij zijn wereldrecordhoudend gebouw al gehad, zonder er verder ook maar iets voor te hoeven doen.

Tot slot

De bewogen geschiedenis en de toch wel miraculeuze wederopbouw ervan, maakt deze Kathedraal misschien wel extra waardevol en heilig in de ogen van de Russisch-orthodoxe kerk en haar gelovigen. 

61bb88c688e83c9ce26da32a8cd9c5f1_medium. Had Pussy Riot beter een andere, minder prominente kerk voor hun actie kunnen kiezen? Ja, waarschijnlijk wel. De kritiek op president Putin zou hen altijd zijn aangerekend, maar in een andere, onbekendere kerk waren de impact en de publiciteit rond hun punkconcert waarschijnlijk minder groot geweest en misschien ook de (strafrechtelijke) consequenties ervan. Onder  het huidige, strikte regime zijn twee zaken kristalhelder geworden: kritiek op de overheid wordt (opnieuw) niet geduld en handen af van Russisch-orthodoxe geloof en kerk.

Twee leden van Pussy Riot waren niet bij het protest aanwezig geweest, één lid werd vrijgesproken. De twee overige leden van de band werden tot twee jaar strafkamp veroordeeld. In december 2013 kwamen zij, als gevolg van een nieuwe in Rusland aangenomen Amnestiewet, gelukkig weer vrij. Pussy Riot heeft echter het stigma 'subversief' van de Russische overheid opgeplakt gekregen. De leden worden voortdurend scherp in de gaten gehouden en bij protestoptredens (zoals tijdens de Olympische winterspelen van 2014) in elkaar geslagen en/of gearresteerd. Protesteren in Rusland is nog verre van eenvoudig.
 

ASMAY.

© 2012 Foto's: Asmay, Office.microsoft.com, Xxc.ru enIgor Mughin (foto Pussy Riot).

 

b27c17dd959fb826b9be4512befe733c.jpgZie ook:

Rusland-Tverskaya-Ulitsa-meer-dan-een-straat-in-Moskou

Rusland-de-metro-in-Moskou

Rusland-het-park-van-de-gevallen-monumenten-in-Moskou

Rusland-op-en-rond-het-Rode-Plein-in-Moskou-(1)

Rusland-op-en-rond-het-Rode-Plein-in-Moskou-(2)

Of lees verder via:

https://tallsay.com/asmay of

https://asmay.wordpress.com/ of

https://tallsay.com/asmaysrecepten of

https://asmaysrecepten.wordpress.com/

08/08/2016 14:52

Reacties (3) 

1
08/08/2016 16:14
Indrukwekkend gebouw. Protesteren in Rusland is er denk ik alleen maar moeilijker op geworden de afgelopen jaren.
1
08/08/2016 16:10
Wat een schitterende kathedraal! Een toppodium voor dat ludieke protest-punkconcert destijds. Russische politiek heeft echter geen enkel gevoel voor humor.
1
08/08/2016 16:05
Protesteren houdt men niet van in Putin-land. Overigens wel een prachtige kathedraal. Wat een verhaal zit daar achter.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert