De malariamug, een te bedreigen diersoort

Door Robin93 gepubliceerd in Gezondheid en fitness

7e4484891643d2bcaae87825d7a2a242_1403353Malaria is vooral in ontwikkelingslanden een gevreesde ziekte waar jaarlijks nog bijna een miljoen mensen aan sterven. Een groot deel hiervan bestaat uit jonge kinderen; malaria is wereldwijd nog steeds kinderdoder Nr. 1. Vooral in Afrika ten zuiden van de Sahara houdt de ziekte nog flink huis.

Niet alleen het tropische klimaat (malaria is in de eerste plaats een tropische ziekte) maar ook armoe en gebrekkige gezondheidszorg (waardoor geneesmiddelen niet of te laat beschikbaar zijn) spelen de mensen parten. Daar bovenop komt dan dat de instabiele politieke en maatschappelijke verhoudingen structurele malariabestrijding nog steeds in de weg staan.

Wat is malaria?

Malaria werd vroeger ook wel moeraskoorts genoemd. Het is een ziekte, gepaard gaat met hoofdpijn, hoge koorts, koude rillingen en heftig zweten. Onbehandeld is de ziekte vaak dodelijk, vooral voor jonge kinderen, die het eerst bezwijken aan de hoge koorts.

a74144e6588449a3388f0392bcd74590_1403353De infectie wordt veroorzaakt door malariaparasieten, die zich hebben genesteld in bepaalde muggensoorten. De besmetting met malaria ontstaat na een beet van een geïnfecteerde mug. Na 1 week tot zelfs 2 of 3 weken verschijnen de eerste symptomen van de ziekte: hoofdpijn, heftige koortsaanvallen, ingeleid door koude rillingen en beëindigd door zweten, spierpijn en rugpijn.

Malaria vind je overigens niet alleen in de tropen. Vroeger kwam deze ziekte ook in de gematigde luchtstreken van Europa, Noord- en Zuid-Amerika en Azië voor. Ook in Nederland kwamen uitbraken van malaria voor, tot zelfs kort na de Tweede Wereldoorlog (Zaanstreek met tienduizenden ziektegevallen). Pas vanaf 1970 is Nederland officieel malariavrij – op een enkele besmetting na van een met een vliegtuig meegereisde malariamug. Hoewel de drager van de malariaparasiet in Nederland (de muggensoort Anopheles atroparvus) nog steeds rondvliegt zijn er paradoxaal genoeg ook besmette mensen nodig om de parasieten te laten gedijen. Met de huidige gezondheidszorg komt zo'n grootschalige besmetting gelukkig niet meer voor.

Waarom heet de ziekte 'malaria'?

De ziekte is al eeuwenoud. De naam malaria stamt af van het oud-Italiaans 'mala aria', wat 'slechte lucht' betekent. Hiermee doelde men naar alle waarschijnlijkheid op de vieze geur van moerassen en drassige poelen waarvan je ziek zou worden. Het was echter niet de lucht maar – naar later duidelijk werd – de muggen uit de in het stille water gelegen broedplaatsen die de ziekte veroorzaakten.

Ontdekking van de malariaparasiet

fd033122ecdddde218a8c517fecb42b6_1403353In 1880 ontdekte de Franse militaire arts Charles Laveran in Algerije de parasiet voor het eerst in het bloed. In 1898 slaagde de Britse Sir Ronald Ross er in de ontwikkelingscyclus van een vogelmalariaparasiet in muggen aan te tonen. Beiden ontvingen er een Nobelprijs voor.

Links: met malaria geïnfecteerde bloedcel.

De Italiaanse arts en zoöloog Giovanni Grassi toonde eind 1898 aan, dat dezelfde ontwikkelingscyclus van malaria in muggen ook gold voor de menselijke malariaparasiet.

De malariaparasiet is eencellig en kan zich zowel ongeslachtelijk als geslachtelijk voortplanten. Er worden op dit moment vier parasieten voor vier vormen van malaria onderscheiden:

  1. Plasmodium vivax (malaria tertiana)
  2. Plasmodium malariae (malaria quartana)
  3. Plasmodium falciparum (malaria tropica)
  4. Plasmodium ovale (malaria ovalis).

Cirkel van malariabesmetting

Wanneer een vrouwelijke mug bijt om bloed op te zuigen (immers alleen de vrouwelijke exemplaren van muggen gaan op zoek naar bloed, nodig voor de voortplanten) geeft zij tegelijkertijd een beetje speeksel af dat in de wond blijft zitten. Ons lichaam reageert afwerend op deze vreemde stof: wij krijgen een zwelling die gaat jeuken, de muggenbeet.

4882e77b1cffe3430a7067c623c5433a_1403353

Door de beet van een malariamug komen de malariaparasieten met het muggenspeeksel in het lichaam van het slachtoffer. Eenmaal in de bloedbaan gekomen, reizen de parasieten zo snel mogelijk naar de lever, waar zij zich ongeslachtelijk kunnen vermenigvuldigen. Vanuit de lever bestormen de parasieten de rode bloedcellen om zich daarin nog verder te vermenigvuldigen. Met de parasieten besmette rode bloedcellen barsten uiteindelijk open, waarna meer bloedcellen worden besmet. Dit is het stadium dat je lichaam de ziektesymptomen van malaria gaat vertonen.

De parasieten onderscheiden zich daarna in mannelijke en vrouwelijke exemplaren. Wanneer een besmette zieke wordt gebeten door een mug, krijgt de laatste de parasieten met het bloed binnen. Alleen in de muggenmaag kan de geslachtelijke voortplanting van de malariaparasieten plaatsvinden. Vanuit de muggenmaag zetten de parasieten vervolgens koers naar de speekselklieren van de mug om via een beet weer in een nieuw slachtoffer terecht te komen, waar de cyclus zich herhaalt en herhaalt en herhaalt.

Bestrijding van malaria

Bestrijding lijkt in eerste instantie simpel: geneesmiddelen ter bestrijding van de ziekte, gif spuiten ter preventie of een vaccin ontwikkelen. De natuur is echter uitermate veelzijdig en flexibel. En het lijkt wel dat hoe kleiner het organisme, hoe simpeler en sneller het zich kan aanpassen aan veranderde omstandigheden. Niet alleen de malariaparasiet maar ook de malariamug zijn daar inmiddels meesters in geworden en zijn resistent tegen de meest gangbare geneesmiddelen/vergiften geworden.

833bf2c29697d12abb6a165a03484a25_1403353

Verspreiding (in rood) van malaria wereldwijd.

Kinine

Lange tijd was alleen kinine (gemaakt van de bast van de kinaboom) bekend. Deze kennis kwam via de Zuid-Amerikaanse indianen rond de Andes waar malaria al eeuwen met een extract van de kinaboombast werd bestreden. Europese koloniemachten plantten daarop massaal kinabomen aan in hun (tropische) kolonies. Voor een tijd was kinine hèt wondermiddel tegen malaria, maar uiteindelijke bleken de parasieten er resistent voor te worden en werkte het niet of nauwelijks meer. Tegenwoordig wordt alsem (Artemisia annua) veel gebruikt in plaats van kinine.

DDT en ander gif

3d77acc6e957f10071a314ffe551b70d_1403353Vanaf de jaren 20 van de 20e eeuw waren pesticiden (chemische insectenbestrijdingsmiddelen) in opkomst en werden op grote schaal ingezet in allereerst Europa en Noord-Amerika. Akkers, boomgaarden, poelen, alles bespoot men met het gif.

In de jaren 50 kwam daar het uiterst giftige DDT (Dichloro Diphenyl Trichloroethane) bij. Effectief tegen muggen was het aanvankelijk zeker, alleen ook vogels, vissen en kleine zoogdieren gingen er van dood. Uiteindelijk kwam het goedje (via water, lucht, voedsel?) in de mens terecht, waar het tot dodelijke ziekten aan o.a. het zenuwgestel en diverse vormen van kanker leidde. In 1972 werd gebruik van DDT in de landbouw door de VN wereldwijd verboden, enkel ter bestrijding van malaria(muggen) in Afrika was het nog toegestaan.

Vooral in Zuid-Afrika wordt het spul vandaag de dag nog regelmatig in huis gebruikt. Muren, plafonds, daken worden er mee bespoten. Toch is er geen basis (meer) voor het gebruik: in West-Afrika zijn malariamuggen al voor 100% resistent voor DDT.

Klamboe

5a47713d6af26dd0cfbaf31ff21c8155_1403353Op het ogenblik is een klamboe nog steeds het meest effectieve middel om besmetting van malaria te voorkomen. De malariamuggen zijn immers 's nachts actief. Als zij door de klamboe niet bij een slachtoffer kunnen komen zou de cirkel toch doorbroken moeten zijn.

Volgens deskundigen is dit te simpel gedacht. Wanneer de malariamuggen 's nachts geen voedsel (bloed) meer kunnen vinden omdat iedereen onder een klamboe ligt, zullen zij zich aanpassen en zich misschien richten op het vee of -  waarschijnlijker -  's avonds en ook overdag op zoek gaan naar menselijke prooi.

Vaccin

Het is de hoofdprijs van het malaria-onderzoek: een vaccin dat mensen immuun maakt voor malaria voordat ze besmet raken. Onderzoek hiernaar loopt al tientallen jaren. Een kandidaat is het prototype  RTSS-vaccin, dat zich richt op een bepaald eiwit van de malariaparasiet. Hiertegen zou het menselijk lichaam dan antistoffen kunnen maken. Het werkt al bij parasieten van een bepaalde soort en stam maar er zijn van één malariaparasietensoort al diverse stammen. Bovendien maken de malariaparasieten gebruik van ongeveer 5300 verschillende eiwitten ... Breed inzetbaar is dit middel voorlopig dus niet.

a0c589c6c864a8ff76dde01831b6ec28_medium.Een ander nieuw middel is chloroquine, een medicijn dat je ongeveer 3 maanden moet slikken terwijl je tegelijkertijd blootstaat aan besmetting. De combinatie van medicijn en besmetting triggeren dan het immuunsysteem zodanig dat levenslange immuniteit verkregen zou worden. Voor de arme bevolking in Afrika is dit echter geen oplossing. Wie kan drie maanden dure medicijnen voor de hele familie betalen? Bovendien is 70% van de malariaparasietenstammen in Afrika al resistent voor het goedje.

Tegenwoordig wordt veel onderzoek gedaan naar het genetisch manipuleren van de malariaparasiet in de mug (zodat deze bijvoorbeeld zijn voortplantingsvermogen verliest). Of naar biologische bestrijding door middel van bijvoorbeeld bepaalde schimmels die de muggen elimineren.  Voorlopig staat dit onderzoek nog in de kinderschoenen en is grootschalig gebruik ervan nog ver weg.

Uitroeien van de muggen dan maar?

Een schier onmogelijke opgave waar niettemin nog regelmatig aan wordt gedacht. Malaria is niet de enige ziekte die door muggen wordt verspreid, ook voor de veroorzakers van gele koorts en knokkelkoorts (dengue) zijn zij het vervoermiddel. Als genetische manipulatie van de parasieten niet lukt kun je dan de (grotere) mug zo manipuleren dat deze uitsterft? Of stapt de parasiet dan gewoon over op een andere muggen- of vliegensoort? En hoe bestrijd je die dan weer? De malariaparasiet maakt van de mug misschien toch nog eens een bedreigde diersoort.

 

Copyright: Robin93.

(2014) Foto's: Office.microsoft.com, Wikimedia Commons.

 

c9c559becc535650f498785408c58af6_1403353Zie voor andere artikelen ook:

Schadelijke-exoten-rukken-op

Schadelijke-exoten-graven-zich-in

Wespen-en-andere-stekers-in-de-zomer

of via:

https://tallsay.com/robin93

https://robin93artikelen.wordpress.com/

01/08/2016 07:58
Wil jij ook artikelen publiceren op Tallsay.com?

Tallsay is een leuke en makkelijke manier om verhalen, artikelen en recepten te publiceren. Publiceer vandaag nog jouw eerste artikel!

Aanmelden Over ons

Reacties (5) 

1
17/08/2016 14:11
Dit is weer een van de problemen die men probeert te bestrijden om de natuurlijke rem op de overbevolking weg te nemen.
Allemaal mooi en nobel, maar uiteindelijk....
1
04/08/2016 11:29
Mooi artikel.
1
01/08/2016 11:41
Hoe een parasiet van een mug eigenlijk zo schadelijk voor de mens kan zijn, is en blijft een bijzondere vraag.
1
01/08/2016 11:33
Onschuldig ogend, maar gevaarlijk beestje.
1
01/08/2016 11:27
Goed artikel! Elk jaar vallen er weer ontelbare doden door deze door de mug gedragen parasiet, vooral waar medicijnen niet 1-2-3 voorhanden zijn.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert