Historisch feest in Den Briel met de Watergeuzen

Door Asmay gepubliceerd in Geschiedenis

In naam van Oranje, doe open de poort!

Den Briel (ook wel Brielle genoemd) is een kleine, maar oude vestingstad op het Zuid-Hollandse eiland Voorne-Putten. Sinds tientallen jaren staat eenmaal per jaar de oude binnenstad volledig op zijn kop en gaat men – verkleed en al – terug in de tijd. Ver terug in de tijd Zelfs meer dan vier eeuwen ...

e27111e1922ccf9521cc05d46d79143c_medium.

Vestingstad Den Briel

Een historisch feest

Op 1 april wordt in Den Briel gevierd, dat op die datum in 1572 de stad werd veroverd op de Spaanse bezetters door een kleine vloot van Watergeuzen. De vloot stond onder leiding van admiraal Lumey en bevelhebber Bloys van Treslong, namen die je nu nog steeds in het Brielse straatbeeld tegenkomt.

Achtergrond: verschillen in geloof

Vanaf het begin van de 16e eeuw was er sprake van kerkreformaties; de katholieke kerk hield zich destijds steeds meer bezig met het vergaren van het geld van de parochie en niet met het bevorderen van hun zieleheil. Het breekpunt voor veel gelovigen was wel de (voor de rooms-katholieke kerk zo lucratieve) aflatenhandel, waarbij men zijn zonden in dit leven letterlijk kon afkopen door een aflaat te betalen. De rooms-katholieke kerk verklaarde de betaler dan vrij van zonden en dus verzekerd van het betreden van de hemel na de dood. Het spreekt voor zich, dat alleen rijke mensen het zich konden permitteren hun zonden uit het verleden, maar zelfs hun zonden in de toekomst, te kunnen afkopen. In Duitsland protesteerde de voormalige Augustijner monnik Luther zo fel tegen deze praktijken, dat het tot een afscheiding van de kerk kwam. Voortaan waren er twee stromingen in het geloof: het katholicisme en het protestantisme. Al snel volgden andere reformatoren van het geloof hetzelfde pad, zoals Calvijn en Zwingli, waardoor er ook binnen het protestantisme verschillende stromingen ontstonden.

abf46f6d40bc6e012490bd957204b773.jpg

'Spaanse soldaten' tijdens de 1april-viering.

Achtergrond: de 80-jarige oorlog (1568-1648)

In die tijd (16e eeuw) behoorden de Nederlanden door overerving tot het rijk van de Spaanse koning Filips II. Vanaf 1566 waren de noordelijke Nederlanden, waar een groot deel van de bevolking zich tot het protestantisme had bekeerd, echter in opstand gekomen tegen het strenge katholieke Spaanse bewind. Er hadden zich al de nodige schermutselingen voorgedaan, die het katholicisme verder verwierpen en het Spaanse gezag ondermijnden. De streng gelovige katholieke Koning Filips II was furieus. Hij oordeelde, dat deze opstand in het noorden van zijn rijk met harde hand moest worden onderdrukt. Filips II stelde daarvoor eind 1566 de hertog van Alva aan als nieuwe landvoogd van de Nederlanden. Alva stond bekend als de ‘ijzeren hertog’, een bijnaam die hij al dubbel en dwars had waargemaakt door zijn brute en meedogenloze optreden. Het aantreden van Alva en de legering van een aanzienlijke Spaanse troepenmacht in de Nederlanden werkten echter als olie op het vuur; de vijandelijkheden namen toe en eindigden in 1568 in een openlijke opstand van de Nederlanden tegen Alva (et wel: nog niet tegen koning Filips II) onder leiding van de edelman Willem van Oranje.

Den Briel in 1572

Begin 1572 vertrokken Lumey, admiraal van de vloot van de Watergeuzen, en bevelhebber Bloys van Treslong, een (Brielse!) edelman en trouw aanhanger van Willem van Oranje, vanuit Engeland naar de Nederlandse kust. De Engelse koningin Elisabeth I was de brute zeeroveracties van Lumey en zijn mannen in haar land meer dan zat en wilde hen niet langer een toevluchtsoord bieden. Bij toeval voer de vloot de Maas op en kwam zo bij Den Briel terecht, waar men - klaar voor de strijd - op zoek ging naar de Spaanse vijand.

d9ded0e1a1ca7b7c5805f21d9a9cb78f_medium.

De Spaanse vlag op de Brielse Dom.

Er was echter geen Spaanse vloot bij de stad te vinden en er lag geen Spaans garnizoen in de buurt waarmee een robbertje kon worden gevochten. Er was slechts een handje vol Spaanse soldaten in de stad gelegerd, zoals ze al snel van de Brielse veerman Jan Coppelstock hoorden. Wat nu? Daarop besloot men, dat die dan maar moesten worden weggejaagd en de stad moest worden ingenomen.

d557737906743ee5b459929f5566ebb5.jpg

"In naam van Oranje, doe open de poort!"

Om een lang verhaal kort te maken: de poort werd gerammeid, het handjevol Spaanse soldaten, dat de stad moest verdedigen, werd met brute kracht verslagen.Eer werd geplunderd, gemarteld en gemoord, zoals dat (ook) toen gebruikelijk was en de inname van Den Briel was een feit. Alva had door het verlies van de stad een gevoelige nederlaag geleden. Sinds die tijd is het bekende rijmpje: ‘Op 1 april verloor Alva zijn bril’ (in feite: Op 1 april verloor Alva Den Briel).

182d40a3e1eb076cc2ff99f8de3efc16.jpg

De Brielse 1 april-vereniging.

De inname van Den Briel was de eerste grote overwinning van de opstandige Nederlanden onder Willem van Oranje op de Spaanse koning Filips II. In het wapen van Den Briel is dit nog zichtbaar. De schildspreuk luidt: ‘Libertatis Primitiae’ (eersteling der vrijheid), waarmee Den Briel de eerste stad in de Nederlanden was, die door de oranjegezinde Watergeuzen werd bevrijd van de Spaanse overheersing.

Den Briel nu

De inname wordt nog elk jaar groots gevierd. Geboren Briellenaren zullen allemaal proberen een vrije dag van het werk te nemen voor HUN feestdag. De scholen gaan dicht en de kinderen vermaken zich, vaak verkleed, op de kermis en bij de kinderspelen. Ook winkelpersoneel steekt zich in 16e eeuwse kledij.

224d0960ecd1ab726c0043a38983ccc4_medium.

Visnetten, volle waslijnen en kleinvee in de oude straten doen het beeld van eeuwen geleden een beetje herleven. Bij de bakkers kun je geuzenkoeken en geuzenbrood kopen. In de kroegen drink je geuzenbier en betaal je met geuzenstuivers (die toevallig dezelfde waarde hebben als de Euro, maar dat terzijde). Er wordt muziek gemaakt, kinderen voeren dansjes op, het is één en al feestelijkheid!

488b96343087d903ce3ea114f3096a87.jpg

Toch zijn er nog een paar spannende momenten voor jong en oud mee te beleven. De 1-april-vereniging voert elk jaar een programma op, waarbij op de exacte plaats en het precieze tijdstip van toen, onderdelen van de inname door de Watergeuzen worden nagespeeld. Het Geuzenschip komt aan, de poort wordt gerammeid, priesters en Spaanse soldaten worden gevangen genomen en weggevoerd, de Spaanse commandant wordt opgehangen … kortom, gezellig volksvermaak.

ffc46f1b6d2f2536e88f3b9b5c570988_medium.

Kalknacht

Een andere, meer recente traditie van de plaatselijke jeugd, waar de meningen nog over verdeeld zijn, is het kalken. Hierbij worden in de nacht van 31 maart op 1 april willekeurige ramen en deuren van winkels en woonhuizen beklad met witkalk, soms met spottende teksten of tekeningen, soms simpelweg helemaal dichtgekalkt. Hoewel het in beginsel om een narrig plagerijtje gaat, loopt het nogal eens uit de hand en wordt er schade aan een pand veroorzaakt. Kalken is tegenwoordig verboden en de politie patrouilleert intensief tijdens de kalknacht. Toch weten elk jaar wel een paar ‘kalkkunstenaars’ de dans te ontspringen, waarna de plaatselijke bevolking de dag kan beginnen met het zemen van de ramen.

Tot slot

Als je een keer in de buurt bent en een Brielse 1 april-viering wilt meemaken, zie voor het programma ook: http://www.1aprilvereniging.nl/.

341c184a0322e0dc648cc54fb7510412.jpg

'Lumey' en zijn Watergeuzen, 1 april-viering Den Briel.

 

ASMAY.

© 2012 Foto's: Asmay, 1aprilvereniging.nl

 

Zie ook: 851a2b7b8d1e8bdf966444e22e3f88a5_medium.

Dagje uit: Brielse-viering-1-april-een-impressie

Nederlandse-streekkeuken-raasdonders-met-spek

Delft-de-Oude-Kerk-de-Nieuwe-Kerk-en-het-Prinsenhof

Dagje-uit-Zwolle-het-Drostenhuis-de-Peperbus-en-de-Fundatie

Rusland-van-een-vermoorde-prins-en-een-gerehabiliteerde-klok

Of lees verder via:

https://tallsay.com/asmay of

https://asmay.wordpress.com/ of

https://tallsay.com/asmaysrecepten of

https://asmaysrecepten.wordpress.com/

 

Stap over naar Oxxio

Help deze website en onze schrijvers, stap over naar Oxxio als energieleverancier.
19/07/2016 07:36

Reacties (3) 

1
19/07/2016 08:52
Zo lang geleden en toch nog zo leven gehouden! Bijzonder, dit historische feest.
1
19/07/2016 08:49
Leuk, dat gedeeltelijk naspelen van historische gebeurtenissen. Ziet er mooi uit.
1
19/07/2016 08:46
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden. Tallsay.com is onderdeel van Plazilla Ltd.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert