Lezen in het donker: de gevoelige taal die braille heet

Door Morena gepubliceerd in Wetenschap en onderwijs

Het is het geheimschrift van mensen met een beperkt gezichtsvermogen, een manier van lezen en schrijven ontstaan uit noodzaak. In dit artikel bespreek ik braille, een schrift waarbij de leestekens niet gevormd worden door zichtbare lijnen, maar door voelbare puntjes. Braille, dat gebruik maakt van de tastzin, in plaats van het zicht. Maar wat houdt braille precies in, waar en wanneer is het ontstaan en wat heeft het voor invloed op de levens van de mensen die er gebruik van maken?

 

Het ontstaan

Nog niet zo lang geleden was het onderwijs voor visueel beperkten zeer gelimiteerd. Dit kwam met name doordat er bijna geen lesmateriaal beschikbaar was waar deze blinde en slechtzienden mee konden werken. Er werd in die tijd gebruik gemaakt van het ‘gewone’ schrift, waarbij door hard drukken de letters voelbaar werden aan de andere kant van het papier. Echter, dit was geen makkelijke manier voor blinde personen om te lezen. De in Frankrijk geboren Louis Braille bracht daar, op zeer jonge leeftijd, verandering in.

 

Louis Braille werd niet blind geboren, maar verloor zijn gezichtsvermogen door een ongeluk. Toen hij tien jaar oud was werd hij, omdat hij goed presteerde op school, naar het nationale blindeninstituut in Parijs gestuurd. Omdat hij de methoden die daar gebruikt werden om les te geven te karig vond, ontwikkelde hij op elfjarige leeftijd het brailleschrift.

 

Het brailleschrift is niet helemaal door hem bedacht. Het is afgeleid van een militaire codetaal die in die tijd (de negentiende eeuw) in Frankrijk werd gebruikt. Deze codetaal werd ‘nachtschrift’ genoemd, omdat het met name bedoeld was om in het donker te kunnen lezen. Deze manier van communiceren is door Braille zodanig aangepast, dat het leesbaarder werd en vandaag de dag nog een belangrijke rol kan vervullen voor mensen met een zeer slecht of geen gezichtsvermogen.

Foto braillealfabet

Hoe werkt het?

Het braillealfabet hierboven geeft een vereenvoudigde weergave van hoe braille werkt. Zoals te zien op de afbeelding bestaat braille uit duidelijk voelbare, maar slecht zichtbare punten die samen leestekens vormen. De tekens worden afzonderlijk van elkaar gevormd in verschillende hokjes, de cellen. Iedere cel kan bestaan uit zes punten en is dan volledig gevuld. Daarom is er met een totaal van zes punten maar één combinatie te maken en zitten er altijd minder dan zes punten in een leesteken. De braillepunten zijn voor het gemak voorzien van een nummer, zodat er snel een combinatie genoemd kan worden. De punt in de linker bovenhoek van de cel, die bestaat uit twee kolommen van drie punten, is punt 1. De punt in de rechter bovenhoek is punt 4. Zo bestaat de letter a enkel uit punt 1, terwijl de letter c bestaat uit punt 1 en 4.

 

Het brailleschrift wordt gelezen doormiddel van de vingers, meestal de wijsvingers, die getraind zijn en daardoor extra gevoelig. De braillelezer gebruikt zijn beide handen, waarvan de vinger(s) over het papier glijden en de letters langs de vingertoppen gaan. Zo kan de lezer de geschreven tekst in zich opnemen.

 

Er bestaan meerdere varianten van het braille, waaronder achtpuntsbraille, waarbij er in plaats van zes punten, acht punten in één cel voorkomen. Het principe van deze vorm van braille is hetzelfde, alleen zijn door de twee extra punten die onderaan de cel zijn toegevoegd, meer combinaties mogelijk en worden er daarom voor sommige leestekens andere combinaties gebruikt. De letters a tot en met z zijn daarbij wel hetzelfde gebleven.

 

Braille en de moderne technologie

Het brailleschrift speelt, net als het normale schrift bij ziende mensen, een zeer belangrijke rol in het leven van blinden. Dankzij braille en de moderne middelen kunnen visueel beperkten niet alleen met elkaar, maar ook met ziende personen, die het braille niet beheersen, communiceren. Sinds een aantal jaar kunnen blinde en zeer slechtziende mensen makkelijk zelfstandig surfen op het internet, zei het dat de website die ze willen bezoeken aan bepaalde toegankelijkheidseisen moet voldoen om het goed functioneren van de hulpprogramma’s te realiseren. Deze hulpprogramma’s maken gebruik van hardware en software om de tekst op het internet om te zetten in braille, maar bijvoorbeeld ook in spraak. Hierbij kan onder andere gebruik worden gemaakt van een brailleleesregel, een apparaat dat aangesloten wordt op de computer, en waarop voelbaar wordt wat op het computerscherm te zien is.


Foto brailleleesregelTevens zijn de nieuwste brailleleesregels licht en makkelijk mee te nemen en zijn ze voorzien van bluetooth waardoor ze met een smartphone of tablet verbonden kunnen worden, mits het betreffende apparaat beschikt over de juiste software om de leesregel te laten werken. Op deze manier, en met andere ondersteunende software, kan een volledig blind persoon met voldoende computervaardigheid prima gebruik maken van bijvoorbeeld de sociale media.

 

De nadelen van braille

Ondanks alle mogelijkheden die braille biedt aan visueel beperkten, heeft het schrift ook enkele kleine nadelen:

  • Brailleschrift is veel groter dan drukletters van een normale lettergrootte. Bovendien zijn de bladzijden waarop braille gedrukt wordt veel dikker en steviger. Hierdoor zullen boeken die in braille omgezet worden, in omvang toenemen. Een enkel brailleboek kan zo bestaan uit vierentwintig kleinere boeken, die boekdelen of banden genoemd worden, terwijl het oorspronkelijke boek met drukletters uit één geheel bestaat en niet eens zo dik is.
  • Braillelezers moeten om goed te kunnen lezen, gevoelige vingertoppen hebben. Het bespelen van snaarinstrumenten wordt hierdoor zeer lastig, omdat daarbij over het algemeen een eeltlaagje op de vingertoppen gekweekt wordt. Dit zal het lezen van braille belemmeren.
  • Ondanks de vele mogelijke combinaties, blijft het braille beperkt. Met zes punten kunnen geen oneindige verschillende tekens worden gecreëerd.

 

Het concept achter de taal der blinden is dus vrij simpel: een schrift bestaande uit punten, gelezen met de vingers. Braille, een schrift dat als een geheime codetaal begon en nu, een paar honderd jaar later, veelvuldig wordt gelezen door blinden en zeer slechtzienden. Een schrift dat duidelijk de positie van visueel beperkten in de samenleving verbetert.

 

Bij het schrijven van dit artikel heb ik gegevens gebruikt van deze webpagina.

Stap over naar Essent

Help deze website en onze schrijvers, stap over naar Essent als energieleverancier.
25/05/2016 19:19

Reacties (2) 

26/05/2016 17:00
Interessante info.
25/05/2016 23:04
Goed geschreven interessant artikel over een onderwerp waar niet blinden eigenlijk weinig vanaf weten noch zich een voorstelling van kunnen maken.
Copyright © 2016 Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden. Tallsay.com is onderdeel van Plazilla Ltd.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert