Linguïstiek, verstenigingregels in taal, het Wilhelmus en waarom Sarah loegh

Door San Daniel gepubliceerd in Wetenschap en onderwijs

                                                  images?q=tbn:ANd9GcTmam_5Ppf8mkb_623ypjQ

Wilhelmus van Nassouwe
Ben ick van Duytschen bloet,
Den Vaderlant getrouwe
Blyf ick tot in den doet:
Een Prince van Oraengien
Ben ick vrij onverveert,
Den Coninck van Hispaengien
Heb ick altijt gheeert.

Taal is dynamisch en past zich aan als de tijdsgeest dat gebiedt. Taal neemt leenwoorden over van de status dragers.  Een voorbeeld daarvan is de uitbreiding van het Nederlands met Franse leenwoorden na de Franse overheersing. Portemonnaie bijvoorbeeld in plaats van het oer Nederlandse woord 'beurs'.  'Trottoir inplaats van stoep of portefeuille voor een geld buidel die meer bedoeld is voor papiergeld en zo kunnen we nog legio leenwoorden bedenken die hun 'entree' hebben gemaakt.. Na de tweede wereldoorlog werd ons taal gebied overspoeld met Anglocismen, de taal van de bevrijder. Een ieder bedient zich er bewust of onbewust van, bij voorbeeld het woordje Okay als een instemmende bevestiging, Maar ook woorden als management en marketing die volledig zijn ingeburgerd. het geeft ook een bepaalde air (wat weer een Anglocisme is) om af en toe te tonen dat je ontwikkeld bent en Duits beheerst, dus je zegt: het is überhaupt zo.. blah blah.. Wij zijn een klein land met buren die onmiskenbaar invloed op ons uitoefenen.

Dat kleine land had overzeese gebieden, met andere gerechten en leefgewoonten. Niemand kijkt vreemd op als je over een baboe praat die je tegenwoordig een nanny zou noemen en die eigenlijk een oppas was. Iedereen weet wat nasi is, kroepoek, bami, sateh en zo kunnen we nog wel een tijdje doorgaan.

Films en tv leveren hun bijdrage en de muziek, met name pop muziek, is niet uit te vlakken als invloedrijke factor. 

                                    images?q=tbn:ANd9GcTmam_5Ppf8mkb_623ypjQ

Taal verandert en is dynamisch, het is een onweerlegbaar feit, taal groeit en verrijkt zichzelf. Taalpuristen voeren daarom een nutteloze strijd, waarom zou je een 'lucifer' een 'aanstrijkhoutje' noemen, een 'logé', een onverwachte slaapgast, of een automobiel, een zelfaangedreven kar'? Ontwikkeling is nooit tegen te houden en waar dat wel gebeurt treden 'verstenigings regels' op die uiteindelijk, uitzonderingen worden in de taal.

-Meervouden in het Nederlands worden in de regel gevormd door 'en' achter het zelfstandignaamwoord te plakken toch?  Bijvoorbeeld: 1 plant, 2 plant(en). Tjah, behalve als het zelfstandignaamwoord in een open klinker eindigt Dus 1 foto, maar 2 foto's. 1 radio maar 2 radio's. 1 aria maar 2 aria's enz. Of als het woord een latijnse basis heeft, dus 1 museum maar 2 musea  of 1 Neerlandicus maar 2 Neerlandici, en als het iemand van het vrouwelijk geslacht betreft die Neerlandistiek heeft gestudeerd gebruiken we de latijnse vrouwelijk vorm, dus Neerlandica en zijn het meerdere vrouwen dan noemen wij hen Neerlandicas.

Dan gaan we het niet eens hebben over korte of lange klinkers die al dan niet een verdubbeling te weeg brengen van de medeklinker in het zelfstandige naamwoord in een meervoud. Bijvoorbeeld : brug wordt niet 2 brugen ..maar 2 bruggen.. Boom wordt bomen en niet boomen.. en bom wordt bommen.

De Nederlandse spreker en schrijver is een talig wonder, zoveel uitzonderingen en dan bespreken we alleen heel summier wat meervouden.

-dubbele of vreemde ( vreemdere) meervouden. In het Duits is het meervoud van kind, kinder, je zou in het Nederlands een meervoud verwachten in de lijn van, kind- kinden.. maar nee, wij nemen de meervouds vorm uit Duits over en plakken daar nog eens onze 'en' achter, dus kinderenDat zelfde doen we met het woord 'ei.' Waar onze Duitse taalgebruikers, een meervoud vormen á la (gallicisme.. by the way..Frans leenwoord.. by the way ...weer een Anglocisme) ei- eier, nemen wij het weer foutief over en spreken wij keurig over meerdere eier(en) en naar analogie maken wij van rund -runderen. Ik bedoel maar, van het enkelvoud koe, maaken wij weer een meervoud dat koeien luidt omdat twee open klinker 'botsen'

Na 1750 werd een spellingshervorming ingevoerd wat min of meer poogde een eenheid in de geschreven taal aan te brengen. Voor die tijd stond het een schrijver vrij om 'Ik' als Ik te schrijven, of als Ick of als Ic. Zo was het niet incorrect om 'dood' als doot te schrijven of als doet. Een algemene regel die min of meer gehanteerd werd was dat een 'e' achter een klinker .. de klank lang maakte. Dus waar wij Alkmaar zeggen of Haarlem, werd het geschreven als Alkmaer of Haerlem. Daar wil nog bij aantekenen dat Alcmaer ook correct geweest zou zijn  of Alckmare, de vrije spelling kende weinig grenzen.

                                   images?q=tbn:ANd9GcRK8xKTrbYjlROlFjoqB9i

Wij zien dat terug in het kreupele rijm dat ons volkslied is.

Wilhelmus van Nassouwe
Ben ick van Duytschen bloet,
Den Vaderlant getrouwe
Blyf ick tot in den doet:

 

De dichter's intentie was om een klankdicht te maken. Maar wat staat er eigenlijk in dit vers? De prins stelt zich voor aan zijn nieuwe volk en verklaart wie hij is als de Spanjaarden verdreven zijn en hij de macht over neemt..

Hij zegt: Ik heet Wilhelmus van Nassouwe en mijn voorvaderen waren Duits.  U ziet dat de vrije spelling is gebruikt voor Ick. Tevens wordt bloed als bloet geschreven.
Daarna gaat het rijm kreupel.  De prins stelt dat hij het vaderland zal dienen en trouw zal zijn tot aan zijn dood.. hier geschreven als doet omdat de 'e' achter de klinker de 'o' klank verlengt.. net als die 'a' en die 'e in Haerlem. Voor de duidelijkheid bloet rijmt niet op dood, ook toen niet. Dus op papier rijmend maar een draak van een vers.

Een Prince van Oraengien
Ben ick vrij onverveert,
Den Coninck van Hispaengien
Heb ick altijt gheeert.

Op elfjarige leeftijd erfde hij het prinsdom 'Orange' in Zuid-Frankrijk, dus hij meldt waar nu zijn wortels liggen en vervolgt dat hij een vrij man is, politiek gezien, en dapper (onverveert..denk aan de zelfde stam als evennaren of vervaardigen)

Daarna een zinsnede die vandaag de dag niet veel begrepen zal worden maar die toendertijd noodzakelijk was.

Den Coninck van Hispaengien
Heb ick altijt gheeert.

De prins met een huurlingen leger had een rebellie geleid tegen de Spaanse koning die heer en meester was over o.a de Nederlanden. De bevolking zou vraagtekens daarbij kunnen stellen. Iemand komt van buiten af met een huurlingen leger en ontfutselt aan de Spaanse kroon haar eigendom. Koningen werden geacht blauw bloed te hebben en door God aangesteld te zijn. Daar zouden mensen weleens over kunnen fronsen De nieuwe Prins laat dus een volkslied dichten dat hem een positieve marketingswaarde meegeeft en als je het vaak genoeg zingt, slijpt het in en wordt het een 'waarheid'.  Dus hij is prins en is dapper en heeft altijd respect gehad voor de Spaanse koning. . het hele volkslied is een verantwoording voor zijn handelen, hij 'moest' wel, zegt hij in de navolgende verzen want de Spaanse koning was katholiek en vervolgde de Nederlandse protestanten. De volgende tig verzen laat ik voor wat zij zijn maar als u die leest dan ziet u dat het volkslied een en al verklaring is, waarom die prins uit Frankrijk met zijn huurlingen leger wel zo 'moest' handelen..

                                      images?q=tbn:ANd9GcRK8xKTrbYjlROlFjoqB9i

Dat is het leuke met oudere teksten, zij illusteren die verstenigings regels, zoals in dit geval de 'e' achter een klinker om die te verlengen. 

Zo is er een regel die verstenigd is met betrekking tot beroepen of zij die handelen. Een achtervoegsel van 'aar' of 'er' was gebruikelijk, denk aan werken ..werker.. bakken- bakker. Maar ook aan  ambt en ambtenaar, of leren en leraar. Helaas ook hier is die regel verstenigd en hebben allerlei soorten achtervoegsels hun intrede gedaan. Iemand die timmert is geen timmeraar en iemand die kookt is kok of kokin en niet een kookaar. 

Wil je verstenigsregels ontdekken dan is het verstandig om teksten te zoeken die natuurlijk oud zijn maar ook onveranderlijk waren en zijn te controleren. Bijvoorbeeld ons volkslied van ca 1580 maar ook de bijbel die al 2016 jaar bestaat.

De bijbel heeft als bijzonderheid een eind tekst die een ieder vervloekt die ook maar één woord wijzigt. Dat was gebruikelijk met dergelijke teksten om de puurheid te garanderen.

In die bijbel die al sinds de dood van Christus de ronde doet, staat een zin die meteen op een versteningsregel wijst.. 'en Sarah loegh...' We vinden dat in het bijbelboek Genesis, hoofdstuk 18: vers 11 en 12. God spreekt Sarah de vrouw van Abraham toe (zij is dan 90 jaar oud) en voorspelt haar een zoon.. ' En Sarah loegh ...' staat er in de statenbijbel van 1602.

Wat doet zij?  Nou ja eh eh , zij loegh staat daar. Geen idee wat zij deed,  dus je pakt een modern versie van de statenbijbel van  na 1750 en je leest dat  'Sarah lachte'  Meteen raak, we hebben een versteende taal regel gevonden. Net als vragen- vroeg en dragen- droeg was er er dus een verleden tijds vorm van lachen die loegh luidde. Dat leidt tot de veronderstelling dat het een regelmatig vorm betrof.. en als we Knuvelder (middel Nederlands woordenboek) na slaan dan zien we dat ook klagen een vervoeging kende die kloegh luidde.

Ziet dit als het verschuiven van sterke en zwakke werkwoorden. Bij bijvoorbeeld nu vandaag  de dag hoor je naast elkaar, ik scheer me ...ik scheerde me.. ten opzichte van : ik scheer me .. ik schoor me. Of spiegel het werkwoord varen aan dit alles. Hij voer weg of het schip vaarde weg.. 

Taal is leuk en verrijkt de ziel, pak eens een oude tekst en stel vragen bij wat bijzonder lijkt en waarschijnlijk zal het tot veel reflectie leiden.

Veel plezier en om een Amerikanisme te gebruiken,

God bless.

San Daniel 2016

 

23/05/2016 21:16

Reacties (9) 

1
12/06/2016 09:27
Een artikel om van te smullen!
1
24/05/2016 00:41
Waarom eigenlijk neerlandicus > neerlandici en niet neerlandica > neerlandicae?
1
24/05/2016 09:06
omdat de leenvorm 'verkeerd' in het Nederlands gebruikt wordt bij het vormen van het meervoud.. net zoals cactus-cacté .. waar je steeds vaker nu cactussen hoort
1
24/05/2016 00:05
Heerlijk artikel!
1
24/05/2016 00:10
blij dat je het leuk vond
1
24/05/2016 00:00
Ik zie het niet als mijn volkslied. Heb niks tegen die familie, ze zijn feitelijk ook nog eens allochtonen, maar ik hou het bij: Wien Neêrlands bloed

https://youtu.be/9ed_41T-07U

Wel een geweldig artikel van je.
1
24/05/2016 00:11
dank je ..het is zo een rare tekst dat volkslied.. ..maar voîla ..het is niet anders.. God shave (sorry moet save zijn geloof ik) the Queen is ook niet alles
1
24/05/2016 00:16
Behalve als The Sex Pistols het speelden. -))
1
24/05/2016 00:15
right on
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert