Zing je moers taal - een huwelijk tussen poëzie en popmuziek

Door Edwin Bruinooge gepubliceerd in Muziek

Poëzie, in de vorm van popmuziek, een project uit 1976, in het kader van de Boekenweek. Met dank aan Ad Visser.

 

Zing je moers taal

 

55b9c08c198479dd4ccd0c58d4feb58a_medium.

Poëzie, literatuur en pubers

Ik kan het me nog goed herinneren. We gingen gedichten verklaren op school. We waren veertien jaar oud en onze leraar kwam met een gedicht van Gerrit Achterberg op de proppen. Een prachtig gedicht, vol doodsdrift en blijkbaar te interpreteren op een niveautje op drie. Hij deed het wel even voor en wij, beginnende snotpubers als we waren, werden even getrakteerd op een analyse op universitair niveau. Onze reactie laat zich raden. We hadden al helemaal niks met de thematiek van het gedicht - welke veertienjarige is nou bezig met de desillusies van het leven en het verlangen naar de dood? - en de diepgaande manier van verklaren was voor ons ook een paar bruggetjes te ver. Als we dit moesten kunnen, dan lieten we de poëzie wel links liggen en concentreerden we ons wel op romans voor onze verplichte literatuurlijst. En dat was al een opgave op zich. De literatuur die onze leraar klassikaal behandelde, of moet ik zeggen ons door de strot duwde, liet bij mij de indruk achter dat alle moderne Nederlandse schrijvers ofwel seksueel, ofwel religieus gefrustreerd waren. Of gewoon een fijne en vruchtbare combinatie van beide. Ik had toen niks met 'Terug naar Oegstgeest' van Jan Wolkers of met de boeken van Maarten 't Hart. Een goed en spannend verhaal als 'De Stille Kracht' van Louis Couperus, zijn symbolische sprookjes 'Fidessa' en 'Psyche', dat paste veel beter bij me.

a80767eea19fc3425b092b07db58b69d_medium.

Gelukkig hadden we ook nog andere leraren dan alleen die voor Nederlands. Onze leraar Engels liet ons 'The Rime of the Ancient Mariner' van Samuel Coleridge horen op LP, voorgedragen door Sir Richard Burton. Dát maakte indruk; een acteur op de top van zijn kunnen droeg het voor zoals het voorgedragen moet worden. Bij sommige fragmenten kan ik zijn stem nog horen.
Met Latijn idem dito. Mijn leraar wist hoe je een gedicht tot leven kon wekken, door het voor te dragen en de juiste accenten op de juiste woorden te leggen. Dan hoor je de schoonheid van eeuwenoude poëzie, ook al versta je het nog niet. Vertalen, dat was immers huiswerk. Ik kan het hem nog horen declameren: "Tantae ne animis caelestibus irae?" (Kennen Hemelse Geesten dan zo'n toorn?). Of "Equo ne credite, Teucri! Quidquid id est, timeo Danaos et dona ferentes!" (Geloof niet in het Paard, Trojanen! Wat het ook is, ik vrees de Grieken, ook al brengen ze geschenken!)
Het betekent natuurlijk wel iets, dat ik deze stemmen na al die jaren nog kan horen, terwijl ik van mijn leraar Nederlands nauwelijks meer herinner hoe zijn stem klonk.

eaae3722b97b9536cac79dd6e43dadb6_medium.

In mijn studentenjaren in Utrecht las ik het opstel dat een vriendinnetje van me voor middelbare school had geschreven. Ook zij moest gedichtverklaren, maar zij mocht iets kiezen dat bij haar belevingswereld paste. Dat werd dus een songtekst. 'Goodnight Saigon' van Billy Joel. Dat maakte me veel duidelijk. Wil je de jongere generatie interesse laten krijgen in poëzie, pak dan iets dat in hun belevingswereld past, in de vorm die hen het meeste aanspreekt. Popmuziek bijvoorbeeld.

 

acc29884eba8cd8813fd17eeba93f558_medium.

Pubers en popmuziek

Voor mij is het een waarheid als een koe. Muziek maakt nooit zoveel indruk op een mens als tijdens de 'formatieve' jaren. Ik kan me de muziek van dertig jaar geleden nog zo voor de geest halen, zelfs van nummers die ik toen haatte, zelfs al heb ik ze al die jaren niet gehoord. Popmuziek was voor mij vroeger een uiterst ernstige zaak, een energiebron en een uitlaatklep voor emoties. De thematiek in popmuziek sloot vaak naadloos aan op de thematiek van mijn levensvragen uit die tijd.
En natuurlijk, elke generatie heeft zijn eigen muziek en elke generatie wordt geconfronteerd met de meningen van hun voorgangers, meestal in negatieve zin. Het hoort er nou eenmaal bij. Iemand als Maarten 't Hart kan - als een LP die blijft hangen - eindeloos doorjeremiëren over popmuziek als 'niet-legitieme' muziek; mensen van mijn generatie en later weten wel beter. Zelf voel ik geen enkele verwantschap met een aantal vormen van house of andere vormen van 'Dance' en heb ik een afkeer van 'Arrenbie', de zwarte muziek die naar mijn mening alle Soul uit zwarte muziek heeft gesloopt. Toen ik een jaar of vier geleden een relatie had met een vrouw met vijftienjarige puberdochter, nam ik de muziek van haar dochter uiterst serieus. Ik ging er van uit dat popmuziek voor haar generatie net zo belangrijk was als voor mij destijds. Haar smaak was 'heftig'. Haar moeder mailde me wat namen van bands door en ik deed wat onderzoek op Youtube. Blijkbaar had ik er niets van begrepen, ik die niet eens het verschil hoorde tussen 'gothic' en 'emo'. Ik die niet eens het verschil wist tussen 'grunten' en 'screamen'. De wegrollende ogen van haar dochter zeiden mij genoeg en ze had nog gelijk ook. Ze heeft me een muzikale opvoeding gegeven, met resultaat: een aantal van haar favoriete nummers beluister ik nog steeds. De teksten spreken het pubertje, dat er altijd zal zijn, in me aan. En de muziek, ook al is het muziek van een andere generatie, is gewoon lekker.

a05d6530ed058c4ae6600c2a2890a43c_medium.

Popmuziek als vehikel om poëzie bij de jeugd te promoten, het werkt. En als de thematiek generatie-overstijgend is of gewoon herkenbaar, dan werkt het ook bij andere generaties. En wie begreep dat nou beter dan de presentator van Toppop, Ad Visser?

c38ffc63f1ca094acc6652792dd0ece8_medium.

Boekenweekgeschenken, boekenweekessays en speciale uitgaven

Sinds 1932 geeft de Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek (CNPB) tijdens de boekenweek een speciale uitgave uit, die je gratis krijgt als je in die week een bepaald bedrag uitgeeft aan Nederlandstalige boeken. Naast deze boekenweekgeschenken heeft de stichting ook jarenlang boekenweekessays uitgegeven en speciale uitgaven, gericht op de jeugd, tegen een sterk gereduceerde prijs. En een van deze speciale uitgaven, die uit 1976, wil ik onder de aandacht brengen. Een project van Ad Visser, een LP waar bands en artiesten uit die tijd een muzikale vertolking gaven van gedichten van contemporaine dichters. Die LP kreeg de titel 'Zing je moers taal'.

55b9c08c198479dd4ccd0c58d4feb58a_medium.

Zing je moers taal

Of het echt een groot commercieel succes was, ik weet het niet. Naar mijn weten is het later nooit heruitgebracht op cd. Zelf heb ik de LP nooit in mijn bezit gehad, maar ik herinner me wel twee hitsingles van dit album. Het is de verdienste van Ad Visser dat hij dichters als Simon Carmiggelt, Jules Deelder, Gerrit Komrij, Judith Herzberg en Harry Mulisch zo ver kreeg dat ze medewerking verleenden. Bands als Focus, Lucifer en Earth & Fire deden mee, net zoals Bots, vooral bekend om hun sterk socialistische repertoire en Fungus, toen een grootheid in de Nederlanstalige Folk-rock. Solo-artiesten waren o.a. Maggie MacNeal, Robert Long, Boudewijn de Groot en Drs. P.
Hieronder geef ik een overzicht van de tracks, de uitvoerende band of artiest en de dichter. In de tracks, voor zover terug te vinden, zit een link naar een Youtube-fragment. Onder het overzicht ga ik een aantal songs extra aandacht geven.

Overzicht van Zing je moers taal

Band / artiest Songtitel Dichter
Kayak Boezem Harry Mulisch
Lucifer Fred Jan Kal
Bots Rond Bert Schierbeek
Alexander Curly Maar één maand Kees Buddingh
Earth & Fire De tijd zegt niets Judith Herzberg
Maggie MacNeal Terug naar de kust Theun de Winter
     
Boudewijn de Groot Kinderballade Gerrit Komrij
Fungus Het Dorp Wim de Vries
Peter Koelewijn Perpetuum mobile Hans Dorrestijn
Focus Avondrood Jules Deelder
Drs. P Sober leven  Nico Scheepmaker
Robert Long Juffrouw Nifterink Simon Carmiggelt


5ba13196ce1a94877ca2be3edd4b254f_medium.

Earth & Fire - De tijd zegt niets (Judith Herzberg)

Ik was altijd een fan van Earth & Fire, tenminste van hun oevre van voor 'Weekend'. Hun muziek van eind jaren zestig is me iets te veel gedateerd, zelfs vroeger vond ik dat al. Als klein jochie had ik wel een 'crush' op Jerney Kaagman. Ik had hoge verwachtingen van deze bewerking, maar eerlijk gezegd valt het me wat tegen. Waarom? Jerney draagt de tekst voor, ze zingt het niet. Doodzonde, want nu is het min of meer 'parlando', iets waar ik in songs van gruwel, net als kinderkoortjes. Parlando doet me iets te vaak een appèl op simpele sentimenten, hoewel daar in deze versie geen sprake van is. Jerney die niet zingt, toch een beetje een gemiste kans, naar mijn oordeel.

23416b3b97b50128caf8566939265781_medium.

Focus - Avondrood (Jules Deelder)

Een heel apart gedicht van de Nachtburgemeester van Rotjeknor. Op muziek gezet door misschien wel de enige Nederlandse band die aanspraak kan maken op de titel "supergroep". Een van de weinige bands die internationaal in groot aanzien stond en nog steeds staat. Uiteraard komt dat door de muzikale creativiteit en virtuositeit van Thijs van Leer, met onafscheidelijke dwarsfluit. Maar toch zeker ook door het magistrale gitaarspel van de beste gitarist die Nederland ooit voortbracht, Jan Akkerman. Het is met name zijn spel die dit nummer tot iets heel speciaals maakt. Gedateerd? Misschien wel, maar kwaliteit is tijdloos.

7a669aedcb02c4e381c0fc5017d8005d_medium.

Maggie MacNeal - Terug naar de kust (Theun de Winter)

Dit was de grootste hit van dit album. Ik kan me het nog goed herinneren. Maggie MacNeal, vroeger de zangeres uit het duo Mouth and MacNeal, heeft een speciale betekenis voor mij. Hun hits 'How do you do' en 'Hello-A', horen tot de weinige dingen waar ik in de moeilijkste periode uit mijn jeugd nog iets van vrolijkheid en positiviteit uit kon halen. Destijds raakten ze me emotioneel, tegenwoordig vind ik ze hoogstens erg grappig en aandoenlijk.
Deze song, ik weet niet echt of ik het wel een hele goede vind, maar het doet wat met me. Het is met name de thematiek. Bergen, jungle en de zee zijn de drie 'landschappen' die me altijd weten te overweldigen. Vooral de zee brengt me tot diepe rust. 

Mist en regen, westenwind 
Zeg mij of ik 't ooit weer vind 
Ik wil terug naar de kust 

Telkens als ik aan zee ben, spelen deze regels door mijn hoofd. Zeker tijdens zonsondergang. 

10d3e3b8decaa701de0fd39c86d36a17_medium. 706482ff9911ce708d17899ce64fceea_medium.

Boudewijn de Groot - Kinderballade (Gerrit Komrij)

Een perfect huwelijk. De mooie zuivere klanken van de muziek, de warme ingetogen stem van Boudewijn de Groot en de schitterende woordkeus van Gerrit Komrij. Voor mij met grote afstand het beste nummer van deze LP en ook het mooiste gedicht. Het is nooit een grote hit geweest, maar het feit dat het bijna elk jaar in de top-2000 te vinden is zegt misschien wel iets.
Het klonk zo mooi, vond ik als kind. Maar dan kwamen de strofen die me verontrustten:

Blauw waren haar vreemde ogen,
blauw maar zonder mededogen.
Oh ze was een kleine meermin
die maar net van lieverlee
was ontstegen aan de zee.

Toch was alles zo lieflijk en kreeg ik een indruk van een grote en geheime liefde, iets wat me niet onbekend was.

En onder de roze stralen
kuste hij haar lippen dralend
en hij zei haar wonderwoorden,
zelfs het gras luisterde mee.

Maar toen kwam de ontknoping:

Met zijn dode grote ogen
keek hij roerloos naar omhoog en
langzaam ritselde zijn bloed nog
uit een gruwelijke snee.

Ik kwam er maar niet achter wat het betekende. Mijn moeder dacht aan de strofen 

week voor hen gedwee het koren
en het lispelde: wees welkom,
en bood doorgang aan die twee
zoals eens de Rode Zee.

Haar uitleg, dat het arme joch in een landbouwmachine terecht was gekomen die het koren neermaaide tijdens de oogst, alsof de Rode Zee spleet als ooit voor Mozes, ik vond het creatief en ook typisch iets voor een moeder om te denken aan 'gevaar'. Was het liedje 'Als het gras twee kontjes hoog is, meisjes pas dan heel goed op!' ook niet een hit in die tijd? 
Uiteraard snap ik nu wel dat Komrij hier verwijst naar de tragiek van wezens als meerminnen en sirenes, die niet anders kunnen dan degenen die ze liefhebben te gronde richten, omdat het nou eenmaal hun aard is. Een thema dat ik zelf erg mooi vind. Sting zingt erover in 'Moon over Bourbon Street' en zelf heb ik er twee korte verhalen over geschreven.

 

563267226094660e4bf775b7fd584292_medium.

Voor herhaling vatbaar?

Zou het wat zijn, een herhaling van dit project in 2017? Zou het aanslaan? Laat ik me eens helemaal overgeven aan dagdromen. Hoe zou het zijn als contemporaine artiesten gedichten van schrijvers op Plazilla en Tallsay op muziek zouden zetten?
Wie waagt zich aan de gedichten van Mijler, met zijn vaak o zo subtiele humor? Ik denk toch als eerste aan Drs. P, maar helaas is deze eminence grise ons al ontvallen. Is het juist geen uitdaging voor Jan Smit of Nick en Simon om buiten de geijkte paden te treden? 
De gedichten van Natuursmurf, wat dacht je daarvan? Vader Abraham ligt veel te veel voor de hand. Zou het niks zijn voor Blöf?
De gevoelige gedichten van Yneke, is het vreemd als ik denk aan Giovanca of Miss Einstein?
Wie waagt zich aan 'De nacht is niet mij' van Candice? Iets voor Anouk, met Candy Dulfer op saxofoon?
De mooie gedichten die Doortje schreef voor haar zusje, is Hind een hint?
De soms melancholische poëzie van Rose, zou dat iets zijn voor Ilse de Lange? Of kan Trijntje Oosterhuis er een mooie jazzy versie van maken, ondersteund door het orkest van Kyteman?
Welke maatschappijkritische zanger waagt zich aan de snelsonnetten van Leonardo? Is het iets voor Boudewijn de Groot? Of zou Lange Frans er iets mee kunnen? 
Welke schone jonge zangeres geeft de liefdespoëzie van Wasbeer extra cachet? 
Zelf ben ik geen dichter. Maar ik wil er graag mijn best voor doen, iets heel moois en bombastisch componeren. Zeker als ik Within Temptation kan interesseren. Je kunt de lat maar beter hoog leggen.

Ach, een mens moet dromen. Ik zou er best energie in willen steken. Helaas, ik ben niet thuis in 'dat wereldje'. Ik heet nou eenmaal geen Ad Visser.

6c230195272fbb51772a3b86c044fe33_medium.

20/05/2016 11:59

Reacties (28) 

1
23/05/2016 10:50
Drie opmerkingen (uit de losse pols):
Jouw leraar Nederlands heeft slechts een zaadje trachten te planten, achteraf bleek jij 'vruchtbare aarde' te zijn. Zo slecht heeft hij het dus niet gedaan. Het resultaat van inspanningen zie je - jammer genoeg - vaak pas véél later.
Ken je het nummer MacArthur Park van Jimmy Web? Wijlen Boudewijn Büch heeft er ooit een uitzending aan besteed. De Engelse tekst klinkt als onzin maar is in werkelijkheid prachtige poëzie.
Tot slot wil ik de naam Lennart Nijgh nog even noemen, in mijn ogen de beste tekstdichter die de Nederlandse muzie...
2
23/05/2016 13:59
Ik ben recalcitrant en geef toch liever de credits aan mijn leraar Engels. ;-)

Het nummer ken ik, maar dan wel in de uitvoering van Donna Summer. Jammer dat ik die uitzending gemist heb.

Volledig eens met wat je zegt over Lennart Nijgh.
23/05/2016 14:24
Uiteraard mag je recalcitrant zijn, graag zelfs. Maar dat je circa 40 jaar na dato het onderwerp nog kent, zegt mij voldoende. :) Heeft dus best wel impact gehad.

Helaas is de uitzending niet te vinden op youtube, overigens heeft half Amerika zich aan het nummer vergrepen. Er staat voldoende ander materiaal van Boudewijn op youtube. Heb later pas begrepen hoe hij zijn reisprogramma's maakte: geen voorbereiding, ter plaatse rende hij naar de boekhandel en kocht hij tig gidsen die vervolgens 's nachts gelezen werden. De volgende dag werd het programma opgenomen. Ook Koot en Bie impr...
1
23/05/2016 17:47
Niet in de uitvoering van Richard Harris?

https://youtu.be/tRwYQgk05DY

Hij was de eerste die het van Jimmy Webb mocht zingen
1
29/05/2016 12:00
Wel eens gehoord. Ik heb gewoon iets met de stem van Donna Summer. Niet zozeer met haar "kreunnummers", die vond ik toch wat minder.
1
21/05/2016 13:14
Ik heb de cd Spinvis van ze ; die is wat relaxder
https://www.youtube.com/watch?v=yeJ8wP7aPgU
23/05/2016 08:21
Not too bad at all! ☺
1
21/05/2016 12:37
Heerlijk artikel :-) met fijne links songs van zing je moers taal

We hebben een hedendaagse Hollandse band die zoals ze zelf zegt graag goede teksten jat dan dat ze zelf een slechte bedenkt..
De Kift.. Ik heb ze meerdere keren op Ruigoord gezien.. Een optreden van hen is een echte belevenis.

Hier een voorbeeld: Orenmens van Vlaskoorts waar een zoon door zijn moeder te vondeling wordt gelegd om het kind te beschermen tegen de wreedheden van paps.

https://www.youtube.com/watch?v=YLD3T9SsP7A

zanger en tekstschrijver Ferry Heyne componee...
23/05/2016 08:22
Het is muziek waar je volgens mij echt voor in de stemming moet zijn; het klinkt beslist niet verkeerd!
1
21/05/2016 12:20
Wat een geweldig goed artikel! (Nog nagenietend van de muziek)
23/05/2016 08:20
Glad to be of service! ☺
Ik vind veel van de muziek zalig gedateerd en soms heb ik daar behoefte aan.
1
20/05/2016 16:10
Het zegt mij allemaal niets, de namen, de muziek. Het is niet dat ik zooo oud ben, maar mijn focus lag heel anders in die tijd, Ik was veel in de V.S. en was in de jaren zeventig verslingerd aan oude blues en de 'Songs of the Civil War'.
Wat was er nu mooier dan om 's avonds met vrienden ergens buiten rond een kampvuur te zitten en te zingen (zeg maar balken) en dan niet de originele versie van de Yanks zoals bij
https://www.youtube.com/watch?v=X1p3hdoqtAE
maar de spottende versie van de Texaanse rebels:
Just before the battle, mother, I was drinking mountain dew*. <...
1
20/05/2016 16:52
Oh dan was/ben je ook vast en zeker wel dol op Robert Johnson en al die heerlijke oude blues artiesten.

Civil War. Heb een lp gehad, ben hem eens verloren op wat voor manier dan ook over de Cilvil War en dat een onwijs goede lp.
Geen bekende artiesten. Songs als: 'Bring on the twelf pounders'.
1
20/05/2016 23:56
Voor oude blues ben ik ook zeker te porren. ☺☺
"My baby's gone 24 hours,
And that's 23 hours too long." ☻☻

Songs of the Civil War ken ik nog neit en Mountain Dew ken ik alleen maar als een vrij kunstmatig smakend frisdrankje.

Hmmm, door mijn verblijf in de USA heb ik juist een gruwelijke afkeer gekregen van de Reps. Vooral van het slag dat van de USA een soort theocratie willen maken, een soort christelijk (??) Iran. De huidige wetgeving in North Carolina komt ook uit hun koker. Plus bijna alle science denial.
Fundamentalisme, hét perfecte...
2
21/05/2016 00:26
' Songs of the Civil War ken ik nog niet en Mountain Dew ken ik alleen maar als een vrij kunstmatig smakend frisdrankje.'

In 1860-65 hadden ze nog geen frisdrank. Ik denk dat ze de oude benaming 'zweckentfremdet' hebben.

De christelijke moraal van de Reps moet ik ook niet, hun idee van vrijheid en van vrijwaring van overheidsbemoeienis wél.
1
21/05/2016 09:16
Bedankt voor het mooie woord 'zweckentfremdet'. Wat is Duits toch een prachtige taal.

Ik had ook niet anders verwacht. ;-)
Als bleeding heart liberal zou ik uiteraard op de 'Dems' stemmen. Bij gebrek aan beter, dat dan weer wel.
3
20/05/2016 13:32
Ik heb dit allemaal niet meegemaakt, ik woonde toen nog in Australië, maar ik moet zeggen dat het een bijzonder mooie initiatief was van Ad Visser.

Even vanuit een heel andere hoek, wij hadden een Griekse lerares, Mrs. Augustus, en zij kon verhalen uit de Griekse mythologie vertellen zoals ik ze nog nooit eerder had had horen vertellen. Ademloos zat ik aan haar voeten te luisteren . Haar verhalen waren dermate boeiend dat ik ze nu nog voor de geest kan halen. Ik ben haar om die reden ook nooit meer vergeten. Ze was een vreselijke lerares, een echte gemenerik, maar dat vergaf ik ...
1
21/05/2016 00:01
Vertel mij wat! Griekse mythen en sagen van Gustav Schwab was mijn favoriete 'jeugd'boek.

Je mag best uren doorgaan. Zeker over muziek raak ik niet uitgeleerd.
**luistert naar Howzat van Sherbet** ☺☺
1
20/05/2016 12:26
Deze ken ik nog en genoot er destijds ook al van.
1
20/05/2016 12:39
Ik ben momenteel te druk om nieuwe artikelen te schrijven. Komt wel weer. Ik heb nog wat oudjes die hier prima tot hun recht kunnen komen. ;-)
1
20/05/2016 12:57
Geeft niet dat is zelfs goed nieuws en weet je wat? Niet? Ik wel, dan ga ik wel door met mensen hier vervelen tot jij ze komt verlossen van mijn onzin met een goed artikel. -))
1
20/05/2016 12:57
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert