Tulpomania, Tulpenmanie, Tulpengekte; de luchtbel van de Gouden eeuw

Door Lucifall gepubliceerd in Nieuws en politiek

293151d6835a748ca6698d6840907afc_medium.Tulpomania, de Tulpengekte van de Gouden Eeuw. Nederland en tulpen worden in het buitenland vaak in één adem genoemd. Niet voor niets want wij kennen een rijke tulpenhistorie. Beurzen die als luchtbellen uit elkaar spatten zijn niets nieuws onder de zon. De AEX stortte in 1637 ook al eens in. De luchtbel van die tijd was onze nationale bloem, de tulp.

eb751fda5a358525191b94b89f1d0fa8.jpg

De grote tulpen-beurs-crash van 1637. Deze gekte heeft de Nederlander tot uitvinder van economische bubbels gemaakt. De wonderlijke wereld van het beleggen is zelfs door ons uitgevonden. De AEX toentertijd werd bepaald door de waarde van de tulp.

Onze crisis nu? Stelt niets voor! Eerder stortte ons land ook al eens in door te beleggen in windhandel en luchtballonnen. Niet in gebakken lucht, zoals de hypotheekbubbel maar in tulpenbollen. Huizen staan nu onder water, indertijd stonden de tulpenbollen onder water en niet alleen maar fysiek.

Een crisis door speculatie zoals de jaren 30 van de vorige eeuw, en er nu is in ons Nederland Tulpenland, is niet uniek. Ook in 1637 is de beurs eens ingestort. De Tulpenmanie, tulpengekte.. men ging compleet los met de tulpenbol. Eindelijk is het mij duidelijk waarom wij als Nederlanders niet alleen met molens en klompen maar ook met tulpen geassocieerd worden, want de tulp is eigenlijk niet zo Nederlands...f99811f2e90ec469cf8141cebac25cf9.jpg

De tulp een Hollands symbool of Turks?

De tulp is een bloem van het geslacht 'Tulipa.' De naam is afkomstig van het Turkse 'Tulipan' en van het oudere tülbend (tulband). Er is dan ook een gelijkenis te zien tussen de vorm van de tulband en de geopende bloem van de tulp. Deze bloem komt dan ook uit Turkije ondanks dat de tulp wereldwijd als een Hollands symbool gezien wordt. Gisleen van Busbeke vermeldde dat hij de bloem in 1551 had gezien in de tuinen van sultan Süleyman I in de Europees-Turkse stad Edirne. Ottomaanse sultans droegen het symbool van de tulp op hun tulband. Alle reden voor de Turken om vandaag de dag de tulp als symbool op te eisen. Daartoe hebben zij een aantal jaar geleden 12 miljoen tulpen in Istanboel geplant.

In 1562 werd een eerste vracht tulpenbollen naar Antwerpen gestuurd waarmee de bloem werd geïntroduceerd in de Nederlanden. De eerste exemplaren werden door Carolus Clusius geplant in de Hortus botanicus Leiden. De Nederlandse bollenteelt begon. Er ontstonden mutaties en nieuwe vormen en kleuren van de tulp op de Hollandse velden.

7f843046eadaa12647d281445263705a.jpg

De tulp leidde tot gekte..

Ligt het aan de kleur of aan de geur? De schoonheid? Hoe dan ook na het introduceren van de tulp ontstond de zogenaamde bollenrazernij. Er was sprake van een heuse tulpengekte en tulpenwoede die tulpenmanische vormen aannam. Deze bloem werd onze eerste eigen historische economische bubbel. Nota bene één die ontstaan is door speculatie. Maak kennis met het ship of fools van de beleggers van de 17de eeuw.

1600: de tulp wordt populair.

Als dingen schaars zijn en gewild dan stijgen de prijzen. Bij het Franse hof was de bloem erg gewild en men betaalde rond 1623 zo'n 1000 gulden voor één enkele tulpenbol. Een jaarinkomen was indertijd 150 gulden. Kort hierna begon deze toch al extreme prijs te stijgen.

Superinflatie in 1637?

De dertiger jaren in de zeventiende eeuw. 1 tulpenbol kost 2500 florijnen. De reden is echter niet in superinflatie te vinden. Welnee...Het record in prijs werd gezet in Haarlem met de verkoop van een tulp van het geslacht. Deze enkele bol bracht maar liefst 6000 gulden op.

Het is onvoorstelbaar maar het is waar, dat je indertijd voor 1 tulpenbol een Amsterdams grachtenpand kon kopen. De tulpengekte is toegeslagen.. De hardwerkende Hollander heeft een nieuw speeltje gevonden: speculeren op de tulpen-beurs.

3fd20cf3fdb78f851e1a2d6cacc40b76_medium.

Foto afkomstig van Wikipedia.

Op dit schilderij geschilderd omstreeks 1640 'Flora's mallewagen' van Hendrik Gerritsz Pot wordt deze tulpenmanie mooi weergegeven. Het schilderij is te bewonderen in het Frans Hals museum te Haarlem. We zien hier Flora de bloemgodin samen met drie mannen die helemaal los zijn.. Ze zijn aan het drinken en geld aan het wegen. De Haarlemse wevers hebben hun weefgerei verkocht dan wel in de wilgen gehangen en volgen de mallewagen. 'the ship of fools van de Kennemer aristrocratie. Het lot van deze 'zegetocht van manie' is bezegeld en zichtbaar op de achtergrond. Het zal in zee verdwijnen..

 

eed300f5fd24fef87b7c6b2f1bc9af16_medium.

 

Ook toen zag men de gekheid.

Over de tulpengekte verscheen een pamflet 'Claere ontdeckingh der dwaesheydt' ; de dwaasheid aan het licht gebracht. Een anonieme Hoornse schrijver meldde dat die bol evenveel waard was als 2 karrenvrachten tarwe, 4 karrenvrachten rogge, 4 vette ossen, 8 vette varkens, 12 vette schapen, 2 vaten wijn, 4 vaten bier, 2 tonnen boter, 1000 pond kaas, een bed, een zilveren kelk, een aantal kledingstukken plus een schip om dat allemaal te vervoeren. De tulpenbol was echt een klare ontdekking van dwaasheid!

In 1634 sloeg het tulpenvirus toe.

De Nederlander is de uitvinder van de economische bubbel.

Men was tot de ontdekking gekomen dat de tulpenbol zich kon splitsen in een tijd dat de bol nog weinig voor kwam in onze streken. Hierdoor lagen de prijzen extreem hoog. Na het breken van de bol kon er een nieuwe variant ontstaan. Een nieuwe soort die onmiddellijk van onschatbare waarde zou zijn. Weinigen onttrokken zich aan deze gekte. Het idee plotseling schatrijk te worden trok iedereen wel aan. Het sloeg toe als een besmettelijke koorts. Kooplieden, edelen, boeren, wevers en schoorsteenvegers raakten bezeten door het feit dat men plotseling in echt goede doen zou kunnen komen. De bollengekte bleek echter niet voor iedereen succesvol te zijn en ontaardde in één grote gokpartij die overeenkomsten vertoont met de huidige effectenhandel.

De Tulpomania wordt dan ook door economen gezien als de eerste bubbel (speculatiegolf) in de wereldgeschiedenis.

De tulpenhandel als eerste windhandel

Tot ca. 1634 waren het gegoeden en professionele kwekers die zich met de tulpenhandel bezig hielden. Ondanks dat verkopen indertijd veelal als boter bij de vis gingen werkte dat met deze nouveauté voor die tijd net even anders. De bollen werden in april en mei op het land verkocht als ze in bloei stonden. Pas in de zomer na het rooien verwisselden ze daadwerkelijk van eigenaar. Terwijl de bollen nog in de grond zaten verwisselden ze ook nog eens van eigenaar; ongezien welteverstaan.

45819a96c40bea30d6c3b4256ca78b31.jpg

'Een schrijver uit die tijd zei dat er meer tulpenbollen gekocht en verkocht werden, besteld en beloofd dan er naar alle waarschijnlijkheid bestonden in de Haarlemse tuinen' 'Het populaire ras Semper Augustus liet het twee keer afweten en vormde geen bollen; toch ging de handel door.'

De eerste futures waren uitgevonden. Nadat meerderen zich op deze ogenschijnlijke interessante handel hadden gestort werden de bollen al verkocht voor ze in bloei stonden; contracten met levering in de toekomst werden een feit. Het huidige beursgebouw in die tijd had aparte locaties zoals tapperijen, herbergen en kroegen. Bij opbod en afslag werden de bollen verkocht. De uiteindelijke prijs werd bepaald als de bol gerooid was. Het gewicht bepaalde de prijs.

f1ce1604bb70cf6b53101f13288cb912_medium.

 

Deze handel was in de Staten van Holland verboden en hartstikke illegaal: Het was verboden zaken te verkopen die men zelf niet bezat. Via de zgn pondshandel werden waardeloze tulpen zonder een mooi leurpatroon voor extreme bedragen verkocht.

1636-1637

In de winter hielden 5000 mensen zich bezig met de tulpenhandel. Dat was toen 1% van de beroepsbevolking. In de stad Haarlem lag dit aantal floristen het hoogst. Vele Haarlemse muggen waren slechts meelopers en waren op de tulpenbeurzen aanwezig voor gratis drinken en gelag. Rond deze tijd begon de publieke opinie zich tegen het fenomeen te keren.

Speculatie werd gezien als een vorm van gokken en was daardoor dus automatisch een grote zonde. Pamfletten werden verspreid waar gewaarschuwd tegen de floristen die uit geldzucht de godsdienst verwaarloosden. Nette mensen hadden zich overgeleverd aan de Heidense Godin Flora. Dat alleen al was voldoende signaal.

De pestepidemie van die tijd maakte het verhaal compleet: het was de straf van God voor deze tulpenhandel van goddelozen!

Haarlem verhandelde voor 30 miljoen florijnen aan tulpenbollen!

Alleen in mijn geboortestad Haarlem alleen al werd er in een paar jaar tulpenhandel transacties afgesloten met een waarde van rond de 30 miljoen gulden.

In 1637 spatte de zeepbel uiteen. Mensen realiseerden zich dat hun fortuin slechts op papier bestond. Massaal wilde men van zijn bollen af en de prijzen stortten in en brachten nog maar 10% van hun oude waarde op. De nasleep van deze financiële ondergang werd vervolgens in heel Nederland gevoeld. Holland dompelde zich in een economische crisis die net zo ernstig was als de ineenstorting van de effectenbeurs in 1929.

De ineenstorting gaf aanleiding tot nieuwe pamfletten:

Aanhangers van Flora werden bespot. De Godin werd zelfs als hoer neergezet.

cf33679c95b4798af14ef2ebd804412c.jpg

 

Dus word die oude Hoer, de geyle Flora, weêr

Verheft, ten koste van veel Goude en Zilvre schijven;

Weg, Rouwband, hang het Lint, men zal hier handel drijven!

Roept eene Bloemzot, en nog veele anderen meer:

Zy gaan ter Feest op’t zien dier malle Kost’lijkheden;

Zy Kruypen met de Bril by’t Bloem-bedde, om te ontleden

De Nagels, Netheyd, ’t Pluys, en and’re Fraayigheên,

Die niemant zien kan als een Floraas Gek alleen.

Waer wil’t nog heen, Bloemist? denk, denk om uwe schijven;

Denk om het zotste Jaar; denk om uw Huysgesin.

Maar, is ’t wel om ’t vermaak? neen, om het groot gewin

Van Harsenlooze, daar zy mede Handel drijven:

Foey, Keert, Onnoos’len! want het is alleen te doen

(Ik zeg het rond uyt) om uw’ Goude en Zilv’re poën.

EYNDE

cf33679c95b4798af14ef2ebd804412c.jpg

Waermondt en Gaergoedt: de waarheidspreker en de geldwolf.

Serieuze schrijvers probeerden de oorzaken van de tulpenwindhandel te vinden. Dit vinden we onder meer teru622c87850205ffbd8276c3af85dc99a7.jpgg in de drie samenspraken van Waermondt (waarheidspreker) en Gaergoedt (geldwolf).

t pamflet verscheen kort na de ineenstorting van de tulpenhandel in 1637 en werd gedrukt door De Haarlemse drukker Adriaen Roman. De schrijver van het pamflet is anoniem en bestaat uit een samenspraak en een slotbetoog van de schrijver.

Gaergoedt wordt in het pamflet omschreven als een geldwolf die sinds kort een tulpenkweker en handelaar is. Tienduizenden heeft hij verdiend en leeft in luxe, verplaatst zich in een duur rijtuig en droomt van een landgoed. Waermondt plaatst kritische, godsdienstige en moralistische kanttekeningen bij de tulpenhandel en gelooft niet dat de floristen zo snel rijk zullen worden. Hij vertelt een verhaal over een boer die uit luiheid koopman besluit te worden maar uiteindelijk niets verdient. Volgens Waermondt handelen de floristen in een roes.

In 1637 werd daarnaast ook al opgemerkt:

'dat de ene dwaas de ander opjutte, de mensen rijk waren zonder iets te bezitten en gewiekst zonder iets te begrijpen.'

Besluit

De tulpengekte, het speculeren heeft Nederland in de dertiger jaren van de zeventiende eeuw tot de afgrond gebracht. Net zoals de hypotheekgekte dat in de 21e eeuw zou gaan doen. The bulb of Holland. Bollen die ons zo beroemd gemaakt hebben blijken ook al een grote bubble te zijn. Ook met het oog op beleggen hadden wij van het verleden moeten kunnen leren.

3f285702805831fceb8d064533244f3c_medium.

Bronnen:

http://nl.wikipedia.org/wiki/Tulpenmanie

http://taal.weblog.nl/geen-categorie/turken-willen-tulp-terug/

http://www.beleggenmetkennis.nl/Tulpenmanie.html

http://www.histotheek.nl/index.php?option=com_content&task=view&id=1156&Itemid=73

www.etymologiebank.nl

http://www.dbnl.org/tekst/kopp002krak01_01/kopp002krak01_01_0001.php

http://nl.wikipedia.org/wiki/Tulp

14/05/2016 17:06

Reacties (9) 

1
15/05/2016 17:42
Jazeker. Prijzen komen tot stand door vraag en aanbod. Als de vraag omhoog schiet terwijl het aanbod beperkt is stijgt de prijs.
Zo'n prijsexplosie was er in oktober 2008 bij het aandeel Volkswagen. Porsche liet ineens uitlekken dat het van plan was om VW over te nemen, terwijl alle mogelijke hedgefondsen juist op een prijsdaling bij VW gegokt hadden (ze zaten 'short' zoals dat in vaktermen heet).
Het aandeel steeg binnen twee dagen van iets boven de 100 € naar ver boven de 1000 €, en de hedgefondsen werden gedwongen om hun ongedekte puts te 'coveren', dat wil zeggen ze moeste...
1
16/05/2016 08:27
Er is dus (heel even..) meer geld te verdienen op de beurs dan met het produceren van auto's..
Volgens mij is gebakken lucht 's werelds meest winst- en verliesgevende product..
1
15/05/2016 10:41
via universiteitvannederland.nl heb ik hier al wat van meegekregen, toen daar de gouden eeuw en de aanloop daar naar toe aan bod kwam.

Blijft een interessant hoofdstuk in onze vaderlandse geschiedenis die je een een goed artikel hebt neergezet!
14/05/2016 18:48
nooit geweten dat de tulpenmanie zo'n luchtbel was, leuk artikel.
2
14/05/2016 17:24
Een aantal jaar terug zat ik met een kennis aan een bar en we waren niet nuchter meer, maar ons praten leek dat wel te zijn en we waren zgn. in discussie over de handel in eigenheimers ... en naast ons zaten een paar mannen en die begonnen zelfs notities te maken. Wij hadden het dan over de koers van de eigenheimer die wel eens schrikbarend kon stijgen en dat je die nu massaal moest inslaan, want dan kon je ze met een paar dagen voor een topprijs van de hand doen en meer van die onzin. Een week of twee later werden we bijna gelyncht omdat die twee mannen massaal eigenheimers hadden gekocht. Su...
1
14/05/2016 17:26
Hahahaha hilarisch... Gekte en de mens.. Het is gewoon van alle tijden..
1
14/05/2016 17:30
Ja hoe dom kun je zijn door overal in te trappen.
1
14/05/2016 17:15
l'histoire se répète
Zijn het geen tulpen is het wel wat anders....
1
14/05/2016 17:13
Goed beschreven overigens.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert