Doel. Spookstad in België met nog enkele bewoners.

Door Arinka gepubliceerd.

Een paar weken geleden gingen we een weekendje weg naar de Ardennen. Op de terugweg naar Nederland zijn we naar een stadje Doel geweest. Mijn oudste dochter wilde voor een schoolopdracht een presentatie over Spooksteden maken en wat beter dan er dan echt eens te zijn geweest? Neem daarbij het feit dat ik kick op oud en vergaan en je hebt al 2 goede redenen om daar te komen.

Het is bijzonder indrukwekkend; al die lege en dichtgetimmerde huizen en nog een handjevol bewoners. Ja, inderdaad… Er wonen nog mensen, ook al staat Doel inmiddels te boek als spookstad. Er zijn mensen die zich niet door de overheid weg laten jagen. De weg ernaartoe lijkt wel de weg naar de hel. Links en rechts havens, containers en heel veel industrie. Niets wat wijst op de aanwezigheid van mensen.

Er komt ook geen einde aan de weg. Al van verre staat Doel aangegeven, maar het duurt nog een eeuwigheid voor je er bent. Je vraagt je af wat mensen bezielt om hier te willen blijven wonen. Er zijn geen winkels meer, geen scholen, geen enkele vorm van ‘communitylife’.

Na heel veel weg en uitgestorven gebied, met zoals gezegd enkel industrie hier en daar, komen we aan bij een toegangspoort naar Doel Centrum. Het is bijna lachwekkend dat dit miniscule dorpje ook een centrum heeft. Ware het niet dat je, zodra je de toegangspoort gepasseerd bent, je overvallen wordt door een enorme treurigheid.

Bij de ‘ingang’ staat een bord met diverse waarschuwingen. Het is een bewoond dorp. Val geen mensen lastig, bewandel geen terreinen, betreed geen huizen! De huizen zijn mooi, majestueus, ooit woonden hier gezinnen, speelden kinderen op straat, hadden mensen elkaar lief in dit dorp.

Ook al ben je nieuwsgierig en zou je er binnen willen kijken… Uit diverse verhalen online is gebleken dat de politie niet mals is wanneer mensen zich hier niet aan houden. Ze klagen je aan en je mag voor de rechter verschijnen, dus denk niet dat je wel eventjes in dat huisje kunt gaan kijken wat toch leeg staat.

Ondertussen is het ongelooflijk moeilijk die drang te bedwingen als je in het dorp rondwandelt. De meeste mensen worden aangetrokken door onbewoonde en verlaten gebieden. Dat gevoel van nostalgie, een soort heimwee die je voelt naar vervlogen tijden. 

Het is onvoorstelbaar dat mensen alles gewoon hebben achtergelaten. Als je over een hek in een tuin kijkt zie je de kinderschoentjes nog liggen. Alsof de mensen met grote haast vertrokken zijn. Niets is minder waar. De bewoners van Doel hebben jarenlang geprotesteerd tegen de verwoesting van hun dorp, maar dat heeft niet mogen baten. 

Uiteindelijk hebben velen het aanbod van de overheid, meer geld dan je huis waard is krijgen om elders een bestaan op te bouwen, aangenomen. Slechts een handjevol koppige bewoners is nog steeds vastbesloten zich niet weg te laten kopen.

Vanaf de jaren ’60 worden de inwoners geteisterd door de plannen van havenexpansie en een nieuwe kerncentrale. De Bondtlijn, het (nooit gebruikte!) Doeldok en uiteindelijke plannen voor het Deurganckdok maken dat het dorp onleefbaar wordt voor de inwoners. De Haven moest worden uitgebreid, de Kerncentrale kwam er, ondanks protesten, toch. De bewoners kregen weliswaar inspraak, maar zoals dat vaak gaat werden ze toch niet gehoord.

Veel mensen vertrekken, zelfs het gesticht loopt leeg en de patiënten worden ergens anders ondergebracht. Bij gebrek aan kinderen sluit te school en blijft de speeltuin leeg. Voor de achtergebleven bewoners een hard gelag. Sommigen gaan er psychisch aan onderdoor. Probeer je maar eens voor te stellen hoe het is om ergens te blijven wonen waar je bent opgegroeid, terwijl alle huizen om je heen leeg zijn komen te staan…

Nog altijd wordt er door een groep inwoners hard gestreden voor het bestaan van hun dorp met de Actiegroep Doel2020. Overal in het dorp komen leuzen terug die de strijd tot uiting brengen, de wanhoop en het verdriet druipen ervan af. Deze mensen proberen hun huis en tuin nog netjes te houden, maar voelen zich dagelijks bekeken door mensen zoals wij, de ramptoeristen, die hun ellende komen aanschouwen in een soort vreemde nieuwsgierigheid naar vergane glorie.

Daarom schrijf ik ook dit artikel. Het dorp Doel is niet nieuw, het is niet zomaar een dorpje. Doel wordt voor het eerst vermeld in 1267 als "De Doolen". De precieze betekenis is onduidelijk, mogelijk verwijst het naar de "dalen" in de zin van uitgegraven zandhopen. In de middeleeuwen zouden De Doolen nog eilandjes in de Schelde geweest zijn.

Het gebied rond Doel was oorspronkelijk veengebied en maakte deel uit van een brede oost-west georiënteerde veenzone over heel Zeeuws-Vlaanderen en het noorden van Oost-Vlaanderen. Vooral ten noorden van Doel, in wat nu het Verdronken Land van Saeftinghe is, was de veenlaag bijzonder dik. Vanaf de 13e eeuw werd in deze veenzone intensief turf gewonnen. Doel en omliggende gebieden behoorden oorspronkelijk toe aan de heer van Beveren, die de turfwinning stimuleerde. In 1571 werd Doel samen met Kieldrecht een afzonderlijke heerlijkheid.

De turfafgraving in het veen verlaagde op veel plaatsen het bodempeil en maakte het gebied kwetsbaar voor overstromingen. Tegelijk kwam de Schelde vanaf de 12e eeuw steeds sterker onder invloed van de Noordzee. Daardoor raakten Doel en andere noordelijke delen van het Land van Beveren vanaf de 14e eeuw regelmatig volledig overstroomd en werden dijken en polders aangelegd.

Heel het middeleeuwse polder- en turfwinningstelsel in de streek ging verloren bij catastrofale overstromingen in de 16e eeuw en de onderwaterzettingen om strategische redenen tijdens de Tachtigjarige Oorlog, voor het eerst bij het beleg van Antwerpen door Alexander Farnese. Doel en de Doelpolder werden vanaf 1585 bezet door de Staatse legers.

Tijdens het Twaalfjarig Bestand (1609-1621) was de hele streek een desolaat gebied waar Scheldeoverstromingen en getijden vrij spel hadden. De dijken rond de Doelpolder waren echter nog rond 1567 extra versterkt en gedeeltelijk bewaard. Doel fungeerde als steunpunt in de oorlogslinies en ter hoogte van de huidige molen bevond zich een fort met een Hollands garnizoen.

In 1614 gaven de Staten-Generaal van de Republiek der Verenigde Nederlanden de toestemming om Doel te bedijken en werd begonnen met de planmatige aanleg van het dorp en de polder. Doel en de Doelpolder vormden zeer lang de facto een eiland, omgeven door de Schelde, kreken en slikken. De vandaag nog bestaande Doelse Polderdijk in het noorden vormde de grens met latere inpolderingen en laat een deel van de contouren van het eiland nog goed zien.

Doel hoorde kerkelijk bij de parochie Kieldrecht en werd pas in 1792 een zelfstandige parochie. In dat jaar werd Doel ook toegewezen aan de keizer van Oostenrijk en kwam het definitief bij de Zuidelijke Nederlanden. Pas na de Belgische onafhankelijkheid werd Doel een zelfstandige gemeente.

Een dorp met een lange en rijke geschiedenis dus. Een geschiedenis die nu wordt begraven onder Haven, kerncentrale en corruptie van de overheid. Geen mens die zich het lot van Doel nog aantrekt. Ach we kennen het allemaal, de verveling over verzet slaat toe en mensen vinden “dat ze er nu maar eens mee moeten stoppen”. Die paar bewoners, wat stellen ze zich aan, het is maar een dorp.

Nee, het is niet 'maar een dorp'. Het is een dorp waar nu exact 400 jaar geleden werd begonnen met het stichten van een Dorp. Een dorp wat nu weer moet worden afgebroken, verlaten, leeg getreiterd door de overheid, omdat er andere belangen zijn ontstaan. Hoe groot de haven ook is, hij zal nooit groot genoeg zijn. Wat is, na Doel, de volgende stad of het volgende dorp dat zal moeten verdwijnen?

Het verdwijnen van Doel is nog altijd geen uitgemaakte zaak. Veel vertrokken bewoners hebben hun huis verkocht met het recht dit uiteindelijk terug te kopen, mocht het dorp toch niet verdwijnen. Ondanks dat de overheid er alles aan doet het dorp van de kaart te vegen, is het het actiecomité tot op heden nog steeds gelukt het dorp te behouden voor definitieve vernietiging.

Al is het uiterlijk van het dorp er ondertussen behoorlijk op achteruit gegaan en worden alleen kerk en begraafplaats (hoe ironisch) nog door de gemeente Beveren onderhouden. De Maatschappij voor Grond- en Industrialisatiebeleid van het Linkerscheldeoevergebied is reeds gestart met de sloop van gebouwen binnen en buiten de dorpskern. Hiermee trachten ze onveilige woningen te verwijderen en het kraken van woningen tegen te gaan.

Er kwam veel protest tegen de afbraakwerken omdat de te slopen woningen vaak nog in goede staat waren. De sloopwerken moesten worden stilgelegd in mei 2009 omwille van een uitspraak in kortgeding van het Hof van Beroep van Gent. 

De rechtbank vaardigde een verbod uit om nog woningen te slopen. Achteraf werd er een tweede uitspraak gedaan door de rechtbank van eerste aanleg in Dendermonde waarbij een dwangsom van € 1.000.000 werd opgelegd per inbreuk door de Maatschappij Linkerscheldeoever.

Volgens de rechtbank zijn de sloopwerken een inbreuk tegen de milieuwetgeving aangezien Doel nog steeds woongebied is. De werken hebben er volgens de rechter ook de schijn van om de resterende bewoners op een onredelijke en onverantwoorde wijze te verjagen. Wat natuurlijk precies de werkelijke bedoeling is. Als een huis weg is, kan er geen nieuw huis gebouwd worden en is dat in elk geval 1 gezin minder dat terug kan keren…

Doel lijkt inmiddels op een openlucht museum, met nog ongeveer 25 inwoners van de ooit ruim 2500. Bekende graffiti-artists zoals Bue en Roa hebben hier de huizen als doek gebruikt voor ongelooflijk prachtige stukken. Alleen daarom al zou het dorp bewaard moeten blijven voor het nageslacht. Het is een prachtige desolate plek, met een prachtige geschiedenis en een hoogstwaarschijnlijk rampzalige toekomst.

Bronnen:

  • Bezoek Doel Maart 2014
  • Gesprekken bewoners Maart 2014
  • Wikipedia April 2014

Fotografie: Arinka Linders ©

 

 

Stap over naar Oxxio

Help deze website en onze schrijvers, stap over naar Oxxio als energieleverancier.
03/05/2016 20:21

Reacties (0) 

Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden. Tallsay.com is onderdeel van T7 Internet Solutions B.V.

T7 Internet Solutions BV

Weena-zuid 130
3012 NC Rotterdam
+31(010) 799 7385
support@tallsay.com

Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert