Filosofische en religieuze gesprekken met een jonge wijsneus

Door Edwin Bruinooge gepubliceerd in Persoonlijke ervaringen

Opvoeden is niet altijd even makkelijk. Het vereist stuurmanskunst. Weten wanneer je moet opstomen en wanneer je moet laveren. Zeker als je te maken hebt met een wijsneus.

 

Opvoeden als Advocaat van de Duivel

dbac03ac9a59bbf7c4554c9eaf3778f9_medium.

“Ja zeg, waren die mensen vroeger dan soms helemaal dom ofzo?” Hij zegt het met grote ogen, waar iets van verbijstering en onbegrip uit spreekt. Ook zie ik in zijn blik de wens om vaderlijke goedkeuring te ontvangen. Voor dat laatste wil ik oppassen.

We staan op een perron. Hij vraagt waarom de raampjes in een trein niet open kunnen. Ik vertel hem dat dit vroeger wel kon en dat in veel andere landen dit nog steeds standaard is. Maar Nederlanders zijn bang voor tocht. Bang om kou te vatten. Omdat we van jongs af aan van de oudere generaties leren dat verkoudheid en kou iets met elkaar te maken hebben. Mijn kind weet dat verkoudheid veroorzaakt wordt door virussen. En dan komt die opmerking.

Ik kan hem natuurlijk een compliment geven, maar ik pak het anders aan. Ja, ik wil dat mijn kind opgroeit tot een kritisch denker, iemand die zich pas een mening vormt als bewijzen hiertoe aanleiding geven. Maar je kunt pas kritisch leren denken als je ook op een eerlijke manier zelfkritiek toepast. Ik weet hoe moeilijk dat is en om me heen zie ik hoe anderen hiermee in de fout gaan, door alleen aandacht te geven aan informatiebronnen die hun reeds gevormde meningen ondersteunen. Het neemt epidemische vormen aan. In een tijd waarin informatiebronnen nog nooit zo openbaar waren, kiest het gros voor de veilige omgeving van gelijkdenkenden en gelijkvoelenden, het liefst met pasklaar gemaakte en makkelijk te verteren berichten.

cf30b41499b5ce1bde647b4776122fea_medium.

Ik hanteer de rol die bij me past, waarin ik ben opgevoed: ik word Advocaat van de Duivel. Oorspronkelijk was dit een officiële functie binnen het katholieke canonieke recht. Als er iemand voorgedragen werd om het etiket “heilig” te ontvangen, moest de Advocaat van de Duivel op zoek gaan naar schandalen, fraude of alternatieve verklaringen voor de godswonderen die de potentiële heilige zou hebben verricht. In de 20e Eeuw zijn 98 personen heilig verklaard voordat paus Johannes Paulus II het instituut afschafte. Sinds dat besluit staat de teller op 500 heiligverklaringen.

Dus ik vraag hem waarom hij het dom vindt. Omdat het bewezen is dat je verkouden wordt van een virus. Dus is het dom als je iets anders gelooft. Ik glimlach om de denkfout die hij maakt. De denkfout om geschiedenis te beoordelen vanuit het nu. Wat hele volksstammen om me heen ook doen. Als ik hem dan vertel dat die virussen nog niet zo heel lang bekend zijn, zie ik hem nadenken.  Rustig vraag ik hem om dan te denken als iemand van vroeger. En hij geeft toe dat als veel mensen verkouden worden in de winter, het helemaal niet zo dom is om te denken dat het aan de temperatuur ligt. Maar dat ga je dan toch onderzoeken?

6cf73d7d759e18decd7a6851ebbdb9e6_medium.

Hij mag het zelf ontdekken. De neiging van mensen om overal causale verbanden te willen zien, vooral waar ze passen in het eigen geloofssysteem. Als ik hem vertel dat veel mensen ervan overtuigd zijn dat computergames kinderen agressief en ongevoelig maken, is hij geschokt. Hij is totaal anders, toch? Ja, hij kan zich rot lachen om spelletjes waarin fietsers gespietst en aan flarden gereden worden. Hij snapt toch dat dit niet echt is en gewoon lekker botte humor? Hij is toch altijd aardig voor andere kinderen en voor dieren? Dan is het toch bewezen dat die mensen maar domme dingen denken?  Ook hier zie ik inwendig glimlachend de volgende denkfout: denken dat je een stelling onderuit kunt halen met een “anekdotisch bewijs”.  Iedereen heeft wel een 90-jarige kettingroker in de familie. Dus dat roken slecht zou zijn…

Als ik hem zeg dat hij misschien wel de grote uitzondering is, is hij het niet met me eens. Want dan moeten die mensen het maar onderzoeken bij kinderen die agressieve games spelen en bij kinderen die schattige meisjesachtige spelletjes doen. En dan vergelijken. Hij begint door te krijgen hoe het in de echte wereld werkt.

Hij is anders dan een groot aantal van zijn leeftijdsgenoten. Hij heeft dat zelf goed door. Hij gebruikt woorden die niet bij zijn leeftijd passen en houdt zich met dingen bezig die mij persoonlijk heel bekend voorkomen, maar bij anderen vraagtekens kunnen oproepen. Hij heeft er wel eens gesprekken over met een coach op zijn school. Op de vraag of het goed zou zijn als alle kinderen dezelfde talenten en interesses zouden hebben, geeft hij als antwoord dat dit niet zo goed zou zijn voor de economie, als iedereen hetzelfde kon. Verschillen, die zijn gewoon goed. Dat juist hij zo’n antwoord geeft, verbaast me niets.

6a310bfc21dbb498d7fa8325f76010a0_medium.

Vroeger geloofde hij heilig in reïncarnatie. Het was de tijd waarin hij de mooiste verhalen verzon over zijn vorige levens en rollen die wij toen samen vervulden. Die verhalen lijken opgedroogd. Ik weet niet waarom. Gelooft hij het niet meer? Doet hij net alsof hij het niet meer gelooft, omdat hij weet dat ik er niets mee heb? Ik mis zijn verhalen. Ik mis de fantasie en de onuitgesproken wensen die daarin voorkwamen. Dat wij altijd samen zouden zijn, dat onze band eeuwig is, zelfs na de dood en in feite voor dit leven al gesmeed was. Het maakt me niks uit of hij het gelooft of niet. Als het zijn fantasie maar aan het werk houdt.

Hij snapt er maar niks van. Dat er mensen zijn die echt in een God kunnen geloven. Zeker als het een God is die zomaar van alles verbiedt. Hij heeft een tijd lang medelijden gehad met zijn vriendjes die nooit konden weten hoe lekker spek en braadworst was. Alleen maar omdat ze dat van hun God niet mogen eten. Het medelijden verdween toen ik hem gekruide halal-worstjes van lamsvlees gaf. Blijkbaar hadden ze genoeg lekkers om zich niet ongelukkig te hoeven voelen.

ad256ba6fb1665826b955afb45632884_medium.

“Waarom geloven ze toch in een God die alles gemaakt heeft? Hebben ze soms nooit van de Big Bang of van evolutie gehoord?” Inwendig proest ik het uit. Maar ik ga het hem echt niet makkelijk maken. Ik ga hem niet vragen waar hij zijn overtuiging vandaan heeft. Ik weet dat hij dat toch nog niet uit kan leggen. Ik ga hem ook niet vertellen dat vrijwel iedereen, zeg maar 95 % van de bevolking, een totaal verkeerd beeld heeft van evolutie en al helemaal van de bewijzen die er voor dit feit, want dat is het, gewoon zijn. Ik ga hem ook niet vertellen dat ik het heel goed snap dat iemand die op een strikte manier gelooft, met welk heilig boek dan ook als letterlijke waarheid, niet anders kan dan hier moeite mee hebben.

Ik leg hem uit hoe mooi het kan aanvoelen als je gelooft dat er Iemand is die altijd voor je klaar staat, hoe moeilijk je het ook hebt. Iemand die altijd luistert, ook al zwijgt Hij nu al tweeduizend jaar. Iemand die je misschien goede ideeën geeft of dromen die je een uitweg wijzen. Ik zie dat dit idee hem wel aantrekt en dat zijn oordeel wat milder wordt.

“Kan je in evolutie geloven en ook in God?”, vraagt hij. Ik ga hem niet vertellen dat er bij mij geen sprake is van geloof in evolutie, maar gewoon simpelweg aanvaarden van de beste verklaring voor waargenomen feiten. Ik geloof ook niet in zwaartekracht. Ik accepteer dat het bestaat en dat ik niet ongestraft van een flat af kan springen. Dus ik vertel hem dat ik genoeg wetenschappers ken die vinden dat dit samen kan gaan. Want ook dat is een feit.

5e06de273a6eb7a31eddfd619225dd40_medium.

Hij snapt de mensheid niet; dit zijn de exacte woorden die hij zegt. Waarom kunnen volwassenen toch zulke afschuwelijke dingen doen? Deze week hebben ze op school een film gezien: The boy in the striped pyjama. Over de Holocaust. Ik zeg dat ik dat heel goed vind van de school. Geschiedenis moet je voelbaar maken, zeker bij kinderen. En daar neem je het verhaal van een leeftijdgenootje voor. Dat ik ook wat anders proef, hou ik voor me. De helft van zijn school heeft een moslimachtergrond. En juist binnen islamitische kringen begint holocaustontkenning epidemische vormen aan te nemen. Zonder discussie confronteert de school ze met een tegengeluid. Ik sta te popelen om hem te vertellen hoe het komt dat de ene groep mensen de andere zo gaat haten dat ze tot de gruwelijkste wreedheden in staat zijn. ik heb daar verschillende ideeën over. Ik hou me in. Preken kan altijd nog; nu wil ik dat hij er zelf over na gaat denken. Ik denk wel op de achtergrond met hem mee.

Toch lukt het me niet helemaal. Als hij klaagt over vervelende en saaie dingen die hij op school moet doen, waar hij later toch geen bal aan heeft, zeg ik dat hij juist heel blij mag zijn. Omdat er in landen als Pakistan en Afghanistan een groot deel van zijn generatie op school slechts één boek behandelt. Een boek waar alles in staat wat je nodig hebt om je in dit leven te redden. Als ik hem vertel dat dit de Koran is, kijkt hij me stomverbaasd aan. En dan wordt hij een beetje boos.
“En dat vinden die ouders normaal?”,  roept hij uit. Ik vraag hem hoe hij het zou vinden als ze op zijn school alleen maar de Bijbel lezen. En een klein beetje aan rekenen doen. Ik wil namelijk niet overdrijven. Hij steekt zijn duim omhoog en roept: “Nou, daar krijg je later ECHT een hele goeie baan mee!” Het is de eerste keer dat ik hem openlijk een sarcastische opmerking hoor maken. Vorig jaar moest ik hem met voorbeelden en intonatie nog het verschil tussen “normaal” en “sarcastisch” laten voelen. Nu doet hij het zelf. Ik zie hoe hij ook mentaal aan het groeien is.

79c6d83aa04e7347816a91fded2c92ef_medium.

Een tijdje daarvoor had hij me half dromerig en een beetje weifelend gevraagd of er dingen waren die hij van mij niet mocht geloven. Daarbij keek hij naar een Bijbel en de Koran, die gewoon op mijn tafel liggen. Ik vroeg hem wat hij dacht dat ik zou zeggen. Hij zegt dat hij denkt dat hij dat zelf mag beslissen. Zolang het maar geen idiote onzin is. Want hij heeft geen zin om voor schut te staan en uitgelachen te worden. Hij ziet aan me dat hij me goed door heeft. Wat hij niet ziet is de moeite die ik heb om hem niet in een bepaalde richting te coachen. Dat de rol van Advocaat van de Duivel, die voor mijzelf zo comfortabel voelt, me soms met handen en voeten bindt als het op zijn opvoeding aankomt. Dat ik in mijn hoofd al een pad heb uitgestippeld hoe hij zich zal gaan ontwikkelen. Dat ik snap dat hij wel eens hiervan af zou kunnen wijken. Dat ik dat pad dan maar moet aanvaarden, hoeveel moeite ik er ook mee heb. Bij mijn kind kan ik niet neutraal en objectief zijn, niet altijd. Maar als hij me aankijkt is het net alsof hij zegt: “Wees gerust, het komt wel goed met mij.”
En als ik dan terugkijk, voel ik geloof en vertrouwen. En langzamerhand verandert dat in een overtuiging.

a2eb28e46788300e44cc98aff721377e_medium.

 

 

 

 

26/04/2016 21:21

Reacties (17) 

1
24/05/2016 14:56
Mooi hoe je hem aanleert om voor zichzelf te denken.
Het vergt ook behoorlijk wat zelfbeheersing van jou, lees ik, om niet alvast e.e.a. voor hem in te vullen. Petje af.
1
29/05/2016 12:16
Het begint routine te worden, maar het blijft opletten. ☺☺
2
28/04/2016 10:33
Ik hoop van harte dat jouw invloed op zijn manier van denken nog lang duurt: lang genoeg om hem te wapenen tegen invloeden van anderen. Zolang hij maar zelfstandig blijft denken en kritisch blijft is er niets aan de hand. Het grootste gevaar schuilt in het blindelings volgen van voorbeeldfiguren uit de kring van zijn peers. Als jij hem in staat stelt om ook die op hun juiste waarde te schatten heb je de slag gewonnen.
Succes!
1
30/04/2016 18:52
Echt 100 % neutraal opvoeden lukt me niet en ik denk ook niet dat ik daarnaar moet streven.
Wat ik me niet kan voorstellen is een opvoeding vol met zondagschool, catechisatie, verenigingsleven met uitsluitend geloofsgenoten e.d. En dan nog denken dat zoiets normaal is en niet wat het voor een buitenstaander zo overduidelijk is: een van boven opgelegd systeem van gedachten- en ideeënsturing en -controle, inclusief het creëren van een interne huwelijksmarkt. En je dan wijsmaken dat God het zo wil. De weg van eergisteren. Geen wonder dat Hij al 2000 jaar zwijgt. ;-)

Ik ben o...
1
27/04/2016 11:57
Een artikel om van te smullen! Mijn gedachten gingen terug naar de opvoeding van onze drie zoons.
1
28/04/2016 08:36
Drie van die wijsneuzen? Ik heb mijn handen al vol aan eentje. ☺
1
27/04/2016 11:47
wat een heerlijk stuk .... het is en blijft waanzinnig mooi en dankbaar om kinderen te mogen opvoeden .. zien groeien en ontwikkelen ... en soms zo moeilijk om niet te sturen en te bepalen ... maar volgens mij komt dat best goed bij jullie xxx
2
28/04/2016 08:35
Ik heb zelf mogen zien hoe jij met je kinderen omgaat. ik vertrouw er wel op dat ik met de mijne ook zo'n mooie band kan blijven onderhouden.
28/04/2016 22:12
dat gaat je vast lukken .. als ik je zo lees verschilt de band met jouw kind .. niet veel met mijn band met mijn kinderen .. hoe ouder ze worden hoe intenser de band wordt ... dat zal je wel ervaren ...
en ja ik ben een trotse moeder als ik mijn zoon tegen zijn vrienden hoor zeggen hoeveel respect hij voor me heeft ... dat is best bijzonder om uit de mond van je kind te horen .. hij woont inmiddels op kamers .. maar als het even niet goed gaat met hem ... komt hij ff weer veilig bij zijn mams zichzelf opladen ;)
1
27/04/2016 10:50
Heerlijk stuk. Ik zag het helemaal voor me.
1
28/04/2016 08:37
Volgens mij heeft hij wel iets weg van een niet nader te noemen nichtje... ;-)
28/04/2016 15:16
1
27/04/2016 08:04
Typ ik hier nu toch een megareactie, valt m'n internet weg... Opnieuw dan maar:

Heerlijk verhaal en oh zo bekend: je kan/mag ze niet in een bepaalde richting duwen - ze mogen/moeten voor zichzelf blijven denken. Met mijn bekende visie op de recente gang van zaken zeker niet makkelijk (ze zijn namelijk ook niet doof) maar het lukt wonderwel vooralsnog.

Bij het stukje van de games knikte ik begrijpend! Gisteren kwamen er niet mis te verstane kreten uit de woonkamer tijdens een vecht/schiet/vermoord spel. Het was een mengeling van kinderlijke fantasie samen met de recent...
1
28/04/2016 08:38
Vertel mij wat over die kreten. Het maakt niet uit of ze door games of imaginaire aliens die met zwaarden moeten worden bestreden, worden veroorzaakt. :P

Ik proest het uit om de discussie met je moeder. ☺☺
1
26/04/2016 21:54
Deze kende ik me niet herinneren. Is wel een geweldige.
1
26/04/2016 22:03
Deze is ook vers van de pers. ☺
26/04/2016 22:59
Ja dan kende ik deze uiteraard nog niet. -))
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert