Gebruik van aanhalingstekens: de regels

Door Schweiz gepubliceerd.

cf290919462828e6eed6da6e8b156969_medium.Dubbele of enkele aanhalingstekens? Wat zijn begin-, eind- en gebroken aanhalingen? Moet er bij citaten een komma erbij, en waar? Gebruik je een hoofdletter na een aanhalingstekens. Hier vind je alle regels op een rijtje. 

  • Enkele en dubbele aanhalingstekens
  • Hoge of lage aanhalingstekens
  • Gebruik van aanhalingstekens en leestekens in citaten en aanhalingen
  • Waar gebruik je nog aanhalingstekens?

Moet je enkele of dubbele aanhalingstekens gebruiken?

In feite bestaan er geen echte regels omtrent het gebruik van enkele en dubbele aanhalingstekens. Zolang je maar consequent bent in je keuze (d.w.z. niet opeens voor gelijkaardige situaties andere aanhalingstekens gaan gebruiken). Het meest voorkomend advies dat men geeft is dat men dubbele aanhalingstekens enkel gebruikt voor citaten; enkele aanhalingstekens in elke situatie gebruiken (deze situaties worden uitgelegd in één van de volgende alinea's). Maar ik herhaal het nogmaals: dit is slechts één advies dat eveneens vaak wordt toegepast, het is echter helemaal geen verplichting. 

Moet je hoge of lage aanhalingstekens gebruiken?

Ook dit maakt eigenlijk niet uit: het kan allebei. De hoge aanhalingstekens (" ") worden veruit het meest gebruikt - op enkele kranten na - omdat ze ook het makkelijkste te typen zijn: het is de standaardvorm op je toetsenbord. Wil je toch lage aanhalingstekens gebruiken, verwar dan zeker een laag enkel aanhalingsteken niet met een komma! 

Aanhalingstekens en andere leestekens bij citaten

Een citaat gebruik je om de woorden van iemand letterlijk weer te geven. Je gebruikt aanhalingstekens enkel bij directe citaten. 

Verschil tussen indirecte en directe citaten

Directe rede Ze keek hem aan en zei: "Ik hou van jou."
Indirecte rede Ze keek hem aan en zei dat ze van hem hield.
Vrije indirecte rede Ze keek hem aan. Wat hield ze toch van hem. 

Eindaanhaling

Naast direct citaat versus indirect citaat bestaat er nog een andere opdeling bij de directe citaten: er zijn namelijk beginaanhalingen, eindaanhalingen en gebroken aanhalingen. We beginnen met de tweede categorie. 

Voorbeeld: Hij klopte op Pieters rug en zei: "Dat heb je echt goed gedaan!"

Regels van de eindaanhaling: 

  • Er is altijd een aankondiging, deze wordt gevolgd door een dubbelepunt en een aanhalingsteken. 
  • Het citaat begint steeds met een hoofdletter, conform met het hoofdlettergebruik in een gewone zin. 
  • Het citaat eindigt met een eindleesteken naar keuze (punt, vraagteken, uitroepteken) en wordt gevolgd door een aanhalingsteken. 

Beginaanhaling

Bij een beginaanhaling komt het direct citaat aan het begin van de zin. De regels zijn iets minder eenvoudig. 

Voorbeeld: "Wat heb jij nou weer aan?" lachte Katrien. 

Regels van de beginaanhaling: 

  • De zin start met een aanhalingsteken, gevolgd door het letterlijke citaat, hierna komt terug een aanhalingsteken. In de volgende punten leg ik het gebruik van de leestekens uit. 
  • Als je citaat eindigt op een uitroepteken of vraagteken, dan blijft dit behouden binnen de aanhalingstekens. Er komt geen komma na de aanhalingstekens. Zie voorbeeld hierboven. 
  • Als je citaat eigenlijk eindigt op een punt, dan wordt deze vervangen door een komma na de aanhalingstekens: 

Ik voel me niet goed. --> "Ik voel me niet goed", zei de jongen. 

  • Je gebruikt geen hoofdletter na de aanhalingstekens. 
  • Je eindigt je zin met een punt. 

Gebroken aanhaling

De gebroken aanhaling zit het moeilijkste in elkaar. Goed opletten dus!

Bij een gebroken aanhaling wordt het citaat onderbroken door een toelichting. 

Voorbeeld: "Maar", vroeg Jorien, "hebben we dan toch niet gewonnen?"

Algemene regels

  • Het laatste teken van je zin is altijd een aanhalingsteken, het eindleesteken van je citaat valt dus binnen de aanhaling. 
  • Na de toelichting is er steeds een komma, gevolgd door een aanhalingsteken. 

Geval 1: Citaat van één zin

Hier is het belangrijk dat je eerst nadenken hoe de oorspronkelijke zin eigenlijk luidt. Kijk dan altijd na of er op de plaats waar er gebroken staat. 

  • Als er daar een komma staat, dan wordt deze komma binnen de aanhalingstekens van het citaat geplaatst. Dit ziet er zo uit: 
    "Deel 1 van de zin," toelichting, "deel 2 van de zin."

    Voorbeeld: "Jorien," roept moeder, "waar ben je, meisje?"
     
  • Als er daar geen komma staat, dan wordt er een komma na de aanhalingstekens van het citaat geplaatst; dit ziet er uit: 
    "Deel 1 van de zin", toelichting, "deel 2 van de zin."

    Voorbeeld: "Het is", zei de man, "mooi weer vandaag."

Geval 2: Citaat van meerdere zinnen

Als er dan tussen twee zinnen in gebroken wordt, dan moet je voor het eerste deel naar de regels van de beginaanhaling kijken: 

"Het is mooi weer", zei de man, "Ga maar buiten kijken!" 

"Wat vind je er van?" vroeg ze, "Sta ik ermee?"

Merk op dat het tweede deel van het citaat met een hoofdletter begint. 

Gebruik van aanhalingstekens

Maar aanhalingstekens dienen tot veel meer dan enkel letterlijk citeren, hieronder vind je de meest voorkomende toepassingen. 

Aanhalingstekens bij ironie

Als je iets ironisch bedoelt, kan dat woord binnen aanhalingstekens gezet worden. 

Je bent weer heel 'subtiel' vandaag! 

Aanhalingstekens bij zelfverwijzing

Als je een woord in de zelfnoemfunctie gebruikt, dan kan je het tussen aanhalingstekens zetten. 

Het woord 'parallel' werd op het dictee vaak fout gespeld. 

Aanhalingstekens bij titels

Aanhalingstekens kunnen ook als alternatief voor cursivering gebruikt worden, bij titels bijvoorbeeld. 

Kom je mee kijken naar 'The Loft' van Erik Van Looy?

Aanhalingstekens bij zelfbedachte woorden

Als je een neologisme gebruikt, mag dit tussen aanhalingstekens gezet worden. 

Het 'vervinexen' van de Randstad. 

Aanhalingstekens bij een citaat binnen een citaat

Als je een citaat binnen een citaat gebruikt, moeten daar natuurlijk ook aanhalingstekens rond. Het best gebruik je twee verschillende soorten aanhalingstekens om de twee niveaus aan te duiden. 

Jan zei: "Ik heb Kurt gisteren gezien. 'Lang geleden!' riep hij naar me."

Aanhalingstekens bij woorden uit andere talen

Als je een woord uit een andere taal of uit een ander taalniveau in je tekst gebruikt, is het ook nuttig om aanhalingstekens te gebruiken.

Amerikanen die hier op bezoek komen denken soms dat een 'bathroom' een w.c. is. Omgekeerd denken Nederlanders die een huis in de V.S. willen kopen soms dat een huis drie 'badkamers' heeft, terwijl er in feite maar één douche en twee 'plees' zijn. (met dank aan Spookdiertje)

07/04/2016 11:56

Reacties (0) 

Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert