Eerste Wereldoorlog (WO I) - Oorzaak en aanloop

Door Schweiz gepubliceerd.

Waarom is de Eerste Wereldoorlog er geweest? Wat waren de oorzaken? Wie waren de schuldigen? Dit artikel beschrijft wat vooraf ging aan de Eerste Wereldoorlog. 

Waarom dit artikel?

Zo'n honderd jaar geleden werd het startschot gegeven van een oorlog die het leven aan tien miljoen soldaten en burgers zou kosten. De meeste mensen weten wel iets over die Eerste Wereldoorlog, met name dat de Duitsers België binnenvielen en dat vooral de Westhoek het grootste slagveld was in die vier jaar. Maar niet iedereen weet precies waarom die oorlog er nu eigenlijk gekomen is, en dat zal dit artikel uitleggen. Zo simpel mogelijk, hoewel de Eerste Wereldoorlog allesbehalve eenvoudig in mekaar zat, in tegenstelling tot WO II, waar men alle schuld in de schoenen van Hitler kan schuiven. De situatie in 1914 was echter helemaal anders: elke grootmacht lag wel in de clinch met een ander Europees land ...

Europa stond bol van de spanningen en die tijdbom was gedoemd ooit te ontploffen.

10c4a7def65fb38c0ae4aac155738c6f_1401537

Voorgeschiedenis Eerste Wereldoorlog

Duitsland, 1870 - 1900

Duitse eenmaking

Voor een relatief lange tijd was het tamelijk rustig in West-Europa, nog steeds herstellend van de Napoleontische tijd. De grootmachten (de grootste en machtigste landen) hadden erop toegezien dat het machtsevenwicht in Europa was hersteld, waardoor er relatief weinig spanning in de lucht hing. Daaraan kwam een einde toen de Duitse politicus en strateeg Otto von Bismarck er in 1871 in slaagde om van alle kleine Duitse koninkrijkjes één groot Duits keizerrijk te maken. 

bbb449fe46e6618c4c4200873a9a1431_1401537

Otto von Bismarck

Hierdoor werd er een nieuwe grootmacht gecreëerd, een bedreiging in de ogen van de andere Europese landen. Duitsland had namelijk een heleboel troeven: zijn centrale ligging, zijn sterke economie, zijn uitstekend leger, zijn grote oppervlakte ... Bovendien gebeurde deze Duitse eenmaking niet zonder op enkele tenen te trappen, met name de Franse. Het erfvijandschap dat reeds bestond tussen Frankrijk en Duitsland werd enkel versterkt door deze Duitse eenmaking. De Fransen verloren namelijk Elzas-Lotharingen en de kroning van Wilhelm I van Duitsland tot keizer vond plaats in Versailles, Frankrijk. Het is te begrijpen dat de Fransen binnenin kookten omdat zij zo vernederd werden en dan ook uit waren op wraak. Nationalisme en revanchisme zijn hier de sleutelwoorden. 

Smeden van bondgenootschappen

Al deze woede en wraakgevoelens waren Otto von Bismarck uiteraard niet ontgaan. Samen met de toenmalige keizer Wilhelm I voerde hij dan ook een evenwichtspolitiek. Het laatste wat hij wou, was een oorlog, die het pasgeboren Duitsland waarschijnlijk weer zou verscheuren. Onder het motto 'samen staan we sterk' onstonden dan ook verschillende allianties. De Driekeizersbond uit 1873 tussen Duitsland, Oostenrijk en Rusland was de eerste, maar omdat het nu eenmaal niet boterde tussen Oostenrijk en Rusland (zie verder in het artikel) werd die alliantie gereduceerd tot een tweebond tussen Duitsland en Oostenrijk (1879). Drie jaar later zou Italië zich aansluiten, waardoor de Triple Alliantie zou ontstaan. Tot slot sloot Bismarck terug een geheim verdrag met Rusland, dat de geschiedenis zou ingaan als het Rugdekkingsverdrag, dat zou hen verzekeren dat Duitsland nooit vanuit het oosten zou worden aangevallen, om zo een 'tweefrontenoorlog' te vermijden. Merk op dat in dit alles Frankrijk geïsoleerd wordt. 

73d8ffae0d50f3768308cd287ca13ad1_1401537

Wilhelm II van Duitsland

In 1888 komt Wilhelm II aan de macht in Duitsland, en een van de eerste dingen die hij doet is Bismarck ontslaan. Wilhelm II werd bekend omwille van zijn Weltpolitik, die diametraal tegenover de evenwichtspolitiek van Bismarck stond. Zo zei hij ook het Rugdekkingsverdrag met Rusland op, wat toch wel wat wantrouwen wekte bij de Russen. In de plaats daarvan richt Wilhelm II zijn blik op het Verenigd Koninkrijk, op wiens kolonies en macht hij erg jaloers was. Duitsland was namelijk de enige Europese grootmacht zonder kolonies, en dat vond Wilhelm niet kunnen. Om dit te verwezenlijkte breidde hij het Duitse leger fors uit. De andere grootmachten roken echter onraad en volgden de Duitse militarisatie. Europa werd oorlogsklaar gemaakt. 

Kolonisatie Afrika

Tezelfdertijd werd Afrika volop gekoloniseerd, met name door de Engelsen en de Fransen. Elke grootmacht had zijn eigen droom die hij graag verwezenlijkt zag. Zo probeerden de Engelsen een noord-zuidverbinding tot stand te brengen: van Egypte tot Zuid-Afrika. De Fransen werkten dan weer horizontaal. Italië verwierf enkele gebieden in het oosten van Afrika, net als Duitsland, dat met Duits-Oost-Afrika de enige onderbreking vormde in de Engelse noord-zuidverbinding. Ook deze spanningen speelden mee, en als er problemen zijn lost men dit niet (meteen) op met een oorlog, maar met een congres, hier het Congres van Berlijn in 1884. Daar werd gans Afrika met de meetlat verdeeld en kreeg elk Europees land zijn partje, waaronder ook België. Op zich lijkt dit weinig relevant, maar deze gekoloniseerde volkeren werden ook gerekruteerd tijdens de Eerste Wereldoorlog. Wapens kregen ze echter niet, dat werd te gevaarlijk bevonden - stel je voor, er zou een opstand kunnen uitbreken! 

Ondertussen in Europa ...

Rol van de media en van de industrie

Ook honderd jaar geleden waren er al gladde zakenmannen die overal geld in zagen. Met name de wapenindustrie zag zo'n wereldoorlog wel zitten. Zoals de situatie er in het begin van de twintigste eeuw uit zag, zou de aankonding dat een buurland zijn leger vergrootte beantwoord worden met een gelijkaardig actie. 'Per toeval' publiceerde Le Figaro in die periode dat Frankrijk volop inzette op machinegeweren, met als gevolg dat de Duitsers als gekken mitrailleurs begonnen te maken. Hetzelfde gebeurde in Engeland. Een andere techniek is het uitvinden van een bepaald uniek oorlogstuig en dat dan exclusief aan één partij verkopen ... en vervolgens al even exclusief aan de vijand. 

Triple Entente

Als tegenreactie op de Triple Alliantie tussen Duitsland, Oostenrijk en Italië vormden ook Frankrijk, Rusland en het Verenigd Koninkrijk een alliantie: de Triple Entente. Zij hadden bovendien de steun van Japan en de Verenigde Staten, en in het geniep ook van Italië. 

Situatie op de Balkan

Een laatste probleem doet zich voor in Zuidoost-Europa, de Balkan. Daar is de situatie allesbehalve stabiel: het Ottomaanse Rijk (de Turken) staat op instorten en zowel Oostenrijk-Hongarije en Rusland zijn geïnteresseerd in hetzelfde gebied. Beide vinden de ligging aan zee enorm aantrekkelijk. Oostenrijk-Hongarije is op dat moment al in het bezit van een deel van de Balkan, namelijk de provincie Bosnië-Herzegovina. Het probleem is dat de inwoners van de Balkan allemaal Slavische volkeren zijn, zoals de Russen, en dus niet onder invloed van de Oostenrijkers willen staan. Dit nationalisme noemt men het panslavisme, waarbij alle Slavische volkeren een eigen staat willen. Rusland steunde deze beweging, omdat dit de Russen ten goede kwam. Zij wilden het gebied namelijk niet annexeren zoals Oostenrijk-Hongarije, maar onder Russische invloed brengen. 

Het grootste knelpunt bleek de Oostenrijke provincie Bosnië-Herzegovina te zijn, waar erg veel Serviërs wonen. Nu moet u weten dat Servië toen reeds onafhankelijk was, maar desondanks niet tevreden was: zij droomden van een Groot-Servië, inclusief Bosnië-Herzegovina. Met de steun van Rusland ontstond daarom in Servië een terroristische organisatie: de Zwarte Hand. Deze werd opgericht om op Oostenrijks grondgebied terroristische aanslagen te plegen, aangezien de Serviërs met diplomatie Bosnië niet zouden bevrijden. 

Sarajevo, 28 juni 1914

a0b1f7e212137ab2dff198ea194d55fd_1401537

Frans Ferdinand

De Oostenrijke troonopvolger, aartshertog Frans Ferdinand, bezocht op 28 juni 1914 de Bosnische hoofdstad Sarajevo. De Zwarte Hand zag hierin een mogelijkheid om een aanslag te plegen, en bereidde deze ook grondig voor. Gezien het volledige programma dat de aartshertog zou afleggen openbaar gemaakt was, konden de leden zich makkelijk langs de route waarlangs hij in een open auto voobij zou rijden opstellen. De aanslag mislukte echter, omdat een granaat nu eenmaal na een aantal seconden ontploft, waardoor er tijd genoeg rest om het gevaar af te wenden door het projectiel weer weg te werpen. Al bij al vielen er toch nog drie gewonden, Frans Ferdinand was echter veilig. Gavrilo Princip, lid van de Zwarte Hand, was echter erg teleurgesteld. Teleurgesteld én hongerig: hij ging in een lokaal café een broodje halen. 

3fe7ff1bdef0f1d92087c0b4391cef96_1401537

Gavrilo Princip

Tezelfdertijd besluit Frans Ferdinand een bezoek te brengen aan de gewonden van de verijdelde aanslag. Zijn chauffeur was hiervan echter niet op de hoogte, waardoor hij een verkeerde straat insloeg. Omdat er geen mogelijkheid was te draaien, was hij genoodzaakt al achteruit rijdend naar de juiste straat te navigeren. Toevallig komt op dat moment Princip het café uit, met een broodje in de hand en een pistool op zak, en ziet hij de aartshertog voor zijn neus tegen een traag tempo voorbij rijden. Hij twijfelt geen moment. De schoten verwondden de aartshertog dodelijk. Het zou een schot blijken te zijn dat het leven kostte aan tien miljoen mensen. 

07/04/2016 11:52

Reacties (0) 

Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert