Het verhaal van de Groene Man

Door ZiaRia gepubliceerd in Mythen sagen en legenden

De Groene Man is een bekende verschijning in diverse oude legenden. Zo kennen niet alleen de Egyptische, de Griekse en de Keltische mythologie ettelijke verhalen rond de Groene Man, maar ook de middeleeuwse christelijke traditie heeft deze symboliek overgenomen.

Symboliek van de Groene Man

caec12abab7d4a2448cf49f1e43c9f8a_medium. De Groene Man wordt vooral gezien als een mannelijke natuurgeest en vruchtbaarheidsgod, die de kringloop van het leven symboliseert. Hij zou zijn oorsprong hebben in de Egyptische god van vruchtbaarheid en wederopstanding Osiris en de Griekse god van wijn en bossen Dionysos. Vooral deze laatste heeft stevig bijgedragen aan de vormgeving van de Groene Man. Dionysos hulde zich bijvoorbeeld in klimplanten en bladeren en werd vaak vergezeld door wilde dieren. Het uiterlijk van de Groene Man werd eveneens bepaald door – zijn naam zegt het al – het natuurlijke groen van boomblad.

De Groene Vrouw

4ca5ef5cb2cae71b7d468b37ffd0a709_medium.Er zijn ook wel afbeeldingen gevonden van een vrouwelijke versie van de Groene Man: de Groene Vrouw. Deze zijn echter vrij zeldzaam. Dit kwam waarschijnlijk, omdat de symboliek van Moeder Aarde veel ouder was dan die van een mannelijke vruchtbaarheidsgod en dus al in veel culturen stevig verankerd was. Een extra afbeelding van een Groene Vrouw werd daardoor overbodig. Wanneer een afbeelding van de Groene Vrouw wordt gevonden, is zij vrijwel altijd afgebeeld met bloemen, die uit haar mond groeien. Hierdoor lijkt zij voor wat betreft de symboliek sterk op de Keltische Meikoningin (godin, die over de lentemaand mei heerst), de Welshe bloemengodin Blodeuwedd en de Romeinse bloemengodin Flora.

Bomen en de Groene Man

062b2c58d505a3db99665dec756d29dd_medium.De associatie van bepaalde bomen met de Groene Man heeft er toe geleid, dat deze deel gingen uitmaken van zijn uiterlijk.

Links: houten sculptuur van de Groene Man in de bossen van Yorkshire.

De meeste afbeeldingen van deze natuurgeest tonen zijn gezicht dan ook als bestaand uit eikenblad, wat hem (volgens de Kelten althans) weer verbond met de Eikkoning. Er werden ook vaak meidoornbladeren voor zijn haren of baard gebruikt, om zijn vruchtbaarheid aan te tonen en om te benadrukken dat hij zowel zoon als gemaal van de godin Moeder Aarde was. Soms werden hazelaarbladeren gebruikt; deze symboliseren wijsheid en magie. Altijd maakten wingerd of klimop deel uit van zijn verschijning; deze symboliseren de kracht van de natuur. En natuurlijk druiven, een overblijfsel van de Griekse god Dionysos.

De Eikkoning, de Hulstkoning en de Groene Man

De Eikkoning en de Hulstkoning staan voor de lichte en de duistere helften van het jaar, oftewel: zomer en winter. Deze koningen zouden elk jaar tijdens de zonnewendes om de macht strijden, waarbij dan de één en dan de ander won. Omdat beide koningen een gezicht van boombladeren hebben, worden ze meestal gezien als een manifestatie van de Groene Man.

Koning Arthur en de Groene Man

004d3cb35f9ec67ad341356e1df87a02_medium.De Groene Man verschijnt in de Arthur-legenden voor het eerst als de Groene Ridder (met een groene huid). Het is de avond van het Nieuwe Jaar. De Groene Ridder rijdt Camelot binnen op een groen paard, terwijl hij een groene bijl en een hulststruik (symbool van de Hulstkoning) bij zich draagt. Vervolgens daagt hij de ridders uit hem te onthoofden met zijn eigen bijl – op voorwaarde dat de dader hem het volgende jaar op komt zoeken en bereid is eenzelfde slag te ontvangen. Koning Arthur is perplex en zwijgt. De Groene Ridder bespot hem om zijn aarzeling, waarop koning Arthur boos wordt.

22aa17f29561663ffb81bce094c181f7_medium.Net als hij de bijl van de Groene Ridder wil aannemen, is één van zijn ridders, zijn neef Gawain, hem voor. Gawain onthoofdt de Groene Ridder. Deze pakt vervolgens zijn hoofd op, vertelt Gawain hem volgend jaar op te zoeken in de Groene Kapel en vertrekt.

Een jaar later gaat Gawain, gekleed in een stevig harnas, op zoek naar de Groene Ridder. Hij komt bij een kasteel, waar de heer Bertilak hem, samen met zijn echtgenote en een oude vrouw, ontvangt. Bertilak belooft om Gawain te wijzen waar de Groene Kapel te vinden is.

Bertilak sluit echter eerst een weddenschap af met Gawain: Bertilak  gaat jagen en zal zijn buit afstaan aan Gawain in ruil voor hetgeen deze laatste die dag in het kasteel verwerft. De eerste dag probeert Bertilaks vrouw Gawain te verleiden, maar hij weigert. Toch weet zij hem een kus te geven. Als Bertilak terugkeert met een geschoten hert geeft Gawain hem in ruil een kus. De tweede dag verloopt precies eender, maar nu weet de echtgenote Gawain twee kussen te geven. 's Avonds krijgt Bertilak in ruil voor een geschoten everzwijn dus twee kussen van Gawain. De derde dag zet de echtgenote door: Gawain krijgt drie kussen. Dan vraagt zij hem om een aandenken, zoals bijvoorbeeld een ring. Gawain weigert. De echtgenote stopt hem dan haar groenkleurige en naar haar zeggen magische gordel in de zak, net voordat Bertilak het vertrek binnenstapt. In ruil voor een geschoten vos geeft Gawain Bertilak drie kussen, maar hij zwijgt over de gekregen gordel.

9cc220a5c60747f5cfaeaa4653d45c14_medium.De vierde dag wijst Bertilak Gawain waar hij de Groene Kapel kan vinden. De Groene Ridder staat er al klaar. Gawain weet wat er komen gaat en ontbloot alvast zijn nek. De Groene Ridder slaat tweemaal, maar raakt Gawains nek niet. De derde slag raakt net zijn huid en trekt een bloedende streep.

Vervolgens verandert de Groene Ridder in Bertilak. Bertilak vertelt Gawain, dat hij zijn leven dankt aan zijn eerlijkheid gedurende de drie dagen van zijn bezoek. Alleen zijn zwijgen over de gekregen gordel bezorgde hem straf: de bloedende, maar ondiepe snee in zijn nek.

De oude vrouw aan het hof van Bertilak blijkt  Morgan le Fay te zijn, tovenares, halfzuster van koning Arthur en tante van Gawain. Zij was het, die Bertilak betoverde tot de Groene Ridder om koning Arthur naar zijn doem te lokken.

Gawain is vrij om te gaan, maar als teken van schaamte draagt hij sindsdien de groene gordel om zijn arm. Eenmaal terug aan het hof van koning Arthur vertelt hij zijn verhaal. Om hem te steunen dragen ook de andere ridders van die tijd af een gordel om de arm.

Jack-in-the-Green

ce81aec71fbd7751479ce2d3413edc72_medium.In de middeleeuwen ontwikkelde de Groene Man zich in de oude (niet-christelijke) traditie van Groot-Brittannië tot Jack-in-the-Green. Tijdens jaarmarkten werd hij populair als symbool van de vruchtbare lente. Hij is een levende belichaming van de Groene Man en wordt meestal afgebeeld als een lange figuur van bladeren. Uit zijn hoofd groeien planten en bloemen. Tijdens het meifeest is Jack-in-the-Green heel vaak te zien in optochten, begeleid door dansers. Aan het einde van de dag wordt Jack-in-the-Green dan 'gedood' met houten zwaarden, waarna iedereen als geluksamulet een blad uit zijn bladerenkleed meeneemt. In Groot-Brittannië vind je tot op de dag van vandaag tijdens meivieringen en op jaarmarkten nog steeds de nodige Jack-in-the-Green figuren.

Het christendom en de Groene Man

f8d6e54780acece8626e4382a5513ffe_medium.De geschiedenis van de Groene Man is lang, maar hij werd pas als symbool volwassen tijdens het middeleeuwse christendom, dat doordrongen raakte met de kracht van de Groene Man.

Links: ornament van de Groene Man in de St. James-kerk in Sutton Benger, Groot-Brittannië.

Men combineerde de symboliek van de boom van kennis van goed en kwaad uit het Paradijs met de Groene Man, maar ook de uitspraak van Christus, die zei "Ik ben de ware wijnstok". Vanaf de 12e eeuw verscheen de afbeelding van de Groene Man dan ook vaak aan zowel de buitenkant als de binnenkant van kerken. De wijze waarop zijn gezicht duidelijk herkenbaar in kerken en zelfs kathedralen te zien was, toont hoezeer het christendom destijds de oude vruchtbaarheidsgod in de eigen tradities had opgenomen. Tegenwoordig worden beeltenissen van de Groene Man nog wel in, op of rond het huis opgehangen als teken van de kracht van de natuur.

 

Verteld door:

© ZiaRia.

(2016) Foto's: Office.microsoft.com, Pixabay.com, Wikimedia Commons.

 

8f47bd20732b173bf48ad0311d2a6a80_medium.Kijk voor andere artikelen, verhalen en sprookjes eventueel ook eens naar:

Het-verhaal-van-de-negen-Muzen

Mythologie-uit-vervlogen-tijden-de-Etruskische-oppergod-Tinia

Italiaanse-folklore-La-Befana

Russische-folklore-Baba-Jaga

Het-verhaal-van-het-Vergeet-mij-nietje

Of lees verder op:

https://tallsay.com/ziaria of

https://ziariasblog.wordpress.com/

 

30/03/2016 17:24

Reacties (5) 

1
31/03/2016 09:34
Geweldig leuk.. bijzonder die koppeling tussen de natuur en de 'man' en in zo veel culturen.. bizar eigenlijk wel
1
30/03/2016 22:38
Ik had er nog nooit van gehoord of gelezen.
Vandaag dus weer wat (bij)geleerd!!
1
30/03/2016 18:38
Mooi en inspirerend artikel waarin je de Greenman van diverse kanten belicht.
Graag gelezen.
1
30/03/2016 17:47
Bijzondere legende, ook die van Gawain en de Groene Ridder.
1
30/03/2016 17:39
Prachtig, zo'n oud natuursymbool!
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert