De grenzen van mensen.

Door Zevenblad gepubliceerd.

                                                                                                                                            2c31aa9de7bc0bb14053e8f08489e038_medium.

Egyptair990, 1999.

De 'human factor'.

Nu het er dan op lijkt dat de oorzaak van de ramp met de airbus van Germanwings vaststaat barst overal de discussie los hoe je deze tragedie had kunnen voorkomen.
Nadat jaren achter elkaar fouten in de constructie en in de computersystemen van passagiersvliegtuigen opgespoord en zoveel mogelijk geëlimineerd zijn heeft nu de 'human factor' weer alle aandacht.
Hoe voorkom je dat een piloot - door grove nalatigheid of zelfs met opzet - een vliegtuig laat crashen? Hoe herken je een depressie, zelfmoordneigingen, terroristische motieven of andere oorzaken die iemand ertoe kunnen brengen om een volbezet lijntoestel opzettelijk tegen een berg te laten vliegen?

Extended suicide.

De zogenaamde 'extended suicide' komt in veel variaties voor: van familiedrama's tot 'rampage killers' die op scholen en universiteiten tientallen willekeurige mensen neerschieten alvorens de hand aan zichzelf te leggen. Ook de aanslag op Koninginnedag in Apeldoorn en de schietpartij in Alphen aan de Rhijn behoren tot deze kategorie. Zelfmoordterroristen, ook een betrekkelijk nieuw verschijnsel, horen er niet bij - daar komt een 'hoger doel' bij kijken dat buiten de betrokkene zelf ligt. In die gevallen is er meestal sprake van indoctrinatie door derden.

Bij de zogenaamde 'rampage killings' gaat het bijna altijd om mensen die in hun eigen leven vastgelopen zijn (of dat denken te zijn), maar de schuld daarvan bij anderen leggen. Hun drijfveer is wrok en wraak. Als zij het niet meer redden dan zal de rest van de wereld het weten. Het grote uitroepteken achter hun zelfverkozen dood.

Nieuw verschijnsel.

Als je in de oudere geschiedenis naar voorbeelden zoekt zul je er nauwelijks vergelijkbare situaties vinden. Je komt hooguit terecht in oorlogssituaties waarin de 'verliezende helden' massaal zelfmoord plegen om niet in handen van de vijand te vallen. De 'eer aan zichzelf houden' is dan het motief. 'Beter dood dan slaaf!':  daar kun je nog enige realiteitszin in ontdekken.

De 'extended suicide' is een verschijnsel van de laatste 20 - 30 jaar. Mijn vermoeden is dat er een verband is met het haast onvermijdelijke mediacircus dat onmiddelijk in werking treedt. Een eenzame zelfmoordenaar die zich ergens in een bos of op zijn eigen zolder ophangt vind je slechts bij hoge uitzondering in de krant, maar iemand die tientallen (of méér) willekeurige mensen mee de dood in neemt is wereldnieuws.  Zo krijg je nog eens publiciteit. Voor sommigen is dat een aantrekkelijke gedachte.

Piloten.

Er zijn maar enkele gevallen van piloten bekend die iets soortgelijks gedaan hebben. De NOS heeft ze vandaag op een rijtje gezet:
http://nos.nl/artikel/2027031-zelfmoord-piloot-leidde-vaker-tot-crashes.html

Het meest bekende geval is dat van EgyptAir vlucht 990 die op 31 oktober 1999 tijdens een vlucht van Los Angeles naar Caïro neerstortte in de Atlantische Oceaan. Geen van de 217 inzittenden overleefde de ramp. Ook hier was het de copiloot die de gezagvoerder buitengesloten had. Omdat zelfmoord in de Egyptische cultuur niet geaccepteerd wordt werden de details van dit drama jarenlang verzwegen om de (invloedrijke) familie van de piloot te sparen.

Hoe testen dan?

Nu vallen de deskundigen over elkaar heen met voorstellen hoe je labiele piloten er uit kunt pikken en uit de cockpit kunt weren. Het probleem is dat je niet zo gemakkelijk in iemands hoofd kunt kijken, ook met de meest geavanceerde tests niet. Nog afgezien daarvan kunnen depressies zo plotseling toeslaan dat je die zelfs uren voor een vlucht niet kunt zien aankomen.
Mensen met een IQ van boven de ca. 120 zijn uitstekend in staat om de gebruikelijke tests te doorstaan zonder blijk te geven van een afwijking. Met multiple choice vragen (zoals: hebt u vroeger wel eens uw ouders gehaat? Hebt u als kind dieren mishandeld?) kom je geen steek verder. Na enkele keren getest te zijn kennen ze het klappen van de zweep wel. Ook zogenaamde 'Rohrschachttests' zijn lang achterhaald en werken alleen maar redelijk bij niet al te slimme psychopaten.
De meest recente methode bestaat uit een MRI scan van de hersenen waarbij de onderzochte persoon foto's (meestal van mensen met verschillende gezichtsuitdrukkingen) te zien of korte geluidsfragmenten te horen krijgt (b.v. angstkreten). Daarbij let men op de activiteit binnen de amygdala en de prefrontale cortex. Onderzoek heeft aangetoond dat depressies - ook met succes behandelde - daar nog jaren later zichtbaar zijn. Maar je kunt nooit voorkomen dat de onderzochte persoon deze tests bewust manipuleert door b.v. de ogen te sluiten of het onderzoek op andere wijze te saboteren. Bovendien kun je moeilijk elke piloot voor elke vlucht door een MRI-buis halen.

Een jaarlijkse test?

Herkent de onderzoeker aanwijzingen van eerdere depressies is voorzicht geboden: eerdere depressies verhogen de kans op een nieuwe. Na één, twee of drie eerdere depressies lijkt de kans op een volgende met 30, 75 respectievelijk 90 %  toe te nemen.  Misschien zou een MRI-scan ééns per jaar de meest gevaarlijke individuen kunnen elimineren, maar absolute zekerheid heb je nooit. Hoe groot is de kans dat je daarmee een 'extended suicide' kunt voorkomen? Hoeveel valsmeldingen moet je incalculeren? Hoe ga je om met het medisch beroepsgeheim? Wat te doen bij mensen die pas kortgeleden met een onoplosbare situatie geconfronteerd zijn, zoals de piloot van Egyptair die slechts enkele dagen van tevoren gehoord had dat zijn jarenlange smokkelactiviteiten ontdekt waren?

Misschien komt ooit de dag dat in alle professionele situaties waarin de levens van velen van een enkele persoon afhankelijk zijn dergelijke tests periodiek verplicht worden gesteld: een soort keurmerk bij luchtvaartmaatschappijen met een stikker 'Pilots MRI-tested' bij de incheckbalie.
Afgezien van de kosten en de druk die daarmee op de daarvoor in aanmerking komende beroepsgroepen gelegd wordt is mijn inschatting dat zelfs dan nog de nodige gevallen onder de radar blijven.

Alsolute zekerheid is onmogelijk.

Een mens is geen machine die je onbeperkt kunt testen. Ik denk dat wij dan beter robots een vliegtuig kunnen laten besturen, nadat ook daar de nodige kinderziektes geëlimineerd zijn. En dan nog.....

19/03/2016 08:51

Reacties (0) 

Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert