Een oorlogsfoto van mijn grootvader

Door Edwin Bruinooge gepubliceerd in Persoonlijke ervaringen

Een foto uit Nederlands-Indië. Een foto met mijn grootvader, met wie ik weinig contact had. Een man die ik nooit als “goed” kon zien. Die foto maakte hem ineens levend. En nu wil ik meer weten van zijn verhaal. Voor mezelf en voor mijn kind.

 

Retourtje Pakan Baru

 

477360b0061c406eb680a96ad4ccbfee_1396370

Kleinkinderen, grootvaders en achterkleinkinderen

Mijn zoon van elf heeft soms buien van enorme interesse in zijn afkomst. Soms gaat hij behoorlijk ver hierin, zoals die ene keer dat hij van mij wilde weten van welke dinosaurus wij mensen afstammen. Mijn uitleg, dat mensen niet van dino’s kunnen afstammen, accepteerde hij schoorvoetend en met enige teleurstelling. Blijkbaar had hij zich al een heel mooi beeld gevormd van het beestje in kwestie. Meestal houdt hij zijn interesse toch wat meer ‘menselijk’. Er is een tijd geweest dat hij overal in de familie vragen stelde over zijn overgrootvaders. Al zijn grootvaders zijn nog in leven en tegelijk met het ontwaken van een besef van geschiedenis begon hij te snappen dat ook deze oude mannen ooit kinderen waren en dus vaders moesten hebben.
Een van zijn overgrootvaders heeft hij nog meegemaakt.

a6d845ccae90c63d629dc224f722389c_1396370

We hebben foto’s van hem als baby op de schoot van de grootvader van mijn ex-vrouw. Een mooie vent die uiteindelijk 86 werd, een goudeerlijke Drentse boer. Een man met heerlijk botte humor. Zoals die keer dat hij naar zijn achterkleindochtertje keek, vervolgens naar mijn zwager en schoonzus en mij heimelijk toefluisterde: “Ja, je kan goed zien dat daar geen vreemde eend in de bijt heeft ‘zeten.” Vlak voor de geboorte van mijn kind werd bij hem kanker geconstateerd. Hij werd behandeld, het sloeg aan en alles leek in orde te komen. De man was vitaler dan menig zestiger. Helaas kwam het in de lente van 2005 terug, in een onbehandelbare vorm. “Trek de stekker er maar uit, ik heb een mooi leven ‘had, ’t is mooi west.” Voordat de ‘stekker’ er twee weken later op natuurlijke wijze uit ging, had hij nog even een laatste moment met mijn zoontje, toen een half jaar oud. Op de borst bij overgrootvader, in het ziekenhuisbed. Mijn zoontje probeerde de zuurstofslang uit zijn neus te trekken. En ik zag de goede man schaterlachen, in stilte, ondanks zijn pijn. Zo wil ik hem herinneren. De laatste keer dat ik hem zag. Vol van vreugde om de lol van het moment, maar ook wetend dat zijn einde nabij is.

d247b2eeb278b697560c081dfc656c80_1396370

Mijn grootvader

Hele andere herinneringen heb ik bij een andere overgrootvader, mijn grootvader, de vader van mijn moeder. Hele vage herinneringen dat we wel eens op bezoek gingen, ik was toen nog echt klein. De relatie tussen mijn moeder en haar vader was niet goed; ik heb het vermoeden dat het beleefdheidsbezoekjes waren. In mijn artikel “Eert uw ouders...tot op zekere hoogte” beschrijf ik als eerste een scène van een jong meisje dat door haar vader mishandeld wordt. Dat meisje is mijn moeder. Toen mijn ouders in scheiding lagen, ik was 9 jaar oud toen of misschien nét 10, is hij op een avond langs gekomen om op mijn moeder in te praten. Ik herkende hem niet en vroeg haar ‘wie die man was’. De intens geschokte blik van hem zal ik me altijd blijven herinneren. Het was de laatste keer dat ik hem zag.

4b099561bcc5b484a710d5f9d54e702a_1396371

Mijn moeders oordeel is keihard. Die scène dat ik hem niet herkende, ik voelde lang dat ze daar een “net goed”-gevoel bij had. Ik, door mijn sterke loyaliteit naar haar, ook. Maar toen hij uiteindelijk stierf, weet ik dat ze verdriet had. Als ik haar hoor praten over haar jeugd, de minachting in haar stem als ze zegt dat hij altijd zijn “kampverleden” als excuus gebruikte, dan vraag ik me af of ze het echt zo meent. Of ze werkelijk zo keihard is, of het niet eigenlijk een gesprek is tegen haar eigen spiegelbeeld. Zij, die haar Indische verleden in mijn optiek zo genegeerd en weggestopt heeft. Pas de laatste jaren is ze er wat opener over en proef ik iets van de angst en de verschrikkingen die zij, haar broers en zus met eigen ogen hebben gezien.  Dat spoken uit een verleden lang blijven hangen, weet ik zelf maar al te goed.

e4b1adfbbccf7616ccc7b9221ea86598_1396371

Mijn oudoom Floris, die de hel van de Birmaspoorlijn overleefde

Mijn grootvader was sergeant in het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger, het KNIL. Mijn oudoom, de broer van mijn oma, was ook KNIL. Na de capitulatie zijn beiden geïnterneerd. Ik weet niet waar mijn grootvader tot in 1944 heeft gezeten. Mijn oudoom is verscheept naar Birma, om daar te werken aan de beruchte Birma-spoorlijn. Hij heeft uiteindelijk de ontberingen overleefd, is eind vijftiger jaren gerepatrieerd naar Nederland en heeft hier nog een jaar of twintig geleefd van een terecht oorlogspensioen. Mijn grootvader heeft ook aan een zogenaamde “dodenspoorlijn” gewerkt. De beruchte spoorlijn naar Pakan Baru, op Sumatra. Voordat ik dat verhaal vertel, even wat geschiedkundige feitjes, om het verhaal in een kader te plaatsen.

56887ad6f91928e0ddebddd73e16b135_1396371

De dodenspoorlijn van Pakan Baru

De Japanners hielden al snel rekening met een Geallieerde invasie van Sumatra. In 1942 vonden ze plannen in de archieven van de Nederlands-Indische Staatsspoorwegen. Vanaf de havenstad Padang tot Moeara in het binnenland, liep al een spoorlijn. Aan de andere kant van het eiland lag de stad Pakan Baru aan de rivier Siak, in directe verbinding met de Straat van Malakka en dus dicht bij hun belangrijke basis Singapore. Nederlandse ingenieurs hadden in de jaren dertig al onderzocht of het mogelijk was om de afstand van 220 km tussen Pakan Baru en Moeara met een spoorlijn te overbruggen. Het bleek absoluut niet rendabel. Vooral het werken in onbegaanbaar terrein, oerwoud, diepe ravijnen, bergkammen en het moerasgebied rondom Pakan Baru was een te groot risico en te veel inspanning. Rivieren die tijdens de moesson flink overstromen, kwamen daar nog bij.

De Japanners besloten het wel te doen. Ze voelden zich ook gedwongen door de oorlogsomstandigheden. Japan had dringend steenkool nodig voor haar Keizerlijke vloot. Steenkool werd gewonnen in de streek rondom Moeara en moest dan via Padang de lange weg om Sumatra nemen om terecht te komen in Singapore. Een lange en gevaarlijke weg, waarbij Amerikaanse onderzeeboten continu op de loer lagen en toesloegen. De spoorlijn, voor een groot deel bedekt door het bladerdak van het oerwoud was een snellere en veiliger optie. De bezwaren van de Nederlandse ingenieurs deden er niet toe. Japan was echt niet van plan om eigen arbeidskracht in te zetten voor deze levensgevaarlijke klus.

3328cf86a79ae95fb48409e497315305_1396372

Romusha's , na de Japanse capitulatie

In 1943 begon Japan vooral op Java met het ronselen van arbeiders. Goede betaling, goede huisvesting en goede zorg werd ze in het vooruitzicht gesteld. Niets bleek minder waar. De omstandigheden waren barbaars, het werk, met de blote handen een traject door oerwoud, bergen, moeras en ravijnen aanleggen was slopend. Voedsel was schaars en van slechte kwaliteit. Het werk vorderde niet genoeg dus dwangarbeid werd ingevoerd. In totaal zijn het er ongeveer 98.000 dwangarbeiders geweest, de zogenaamde romusha’s, die zich dagelijks bezighielden met kappen van bomen, aanleggen van dijklichamen, af- en aanvoer van puin en grond, egaliseren van de grond, het tillen van de 300 kg zware rails en dat over een glibberige en modderige ondergrond, in een gebied waar malaria welig tiert. Tropische temperaturen en tropische luchtvochtigheid. Velen stierven van uitputting, ondervoeding en ziekte. In totaal 76.000 hebben zich letterlijk dood gewerkt. 
Inmiddels was het mei 1944 en het traject was nog niet af. Net zoals in Birma werden nu krijgsgevangenen extra ingezet. Voornamelijk Nederlandse en Engelse. Mijn grootvader moet hierbij gezeten hebben. De jongste en vitaalste mannen waren al lang verscheept naar Birma; de lichting die in Pakan Baru werd ingezet, bestonden voornamelijk uit de wat oudere gevangenen. Mijn grootvader dus, die op dat moment halverwege de dertig was. In totaal bijna 5000 krijgsgevangen. Van de Nederlandse krijgsgevangenen overleefden 520 het niet. Zij liggen begraven op de erebegraafplaats Leuwih Gajah op Java.
Op 15 augustus 1945 was het karwei af. Ironisch genoeg op de dag dat Japan capituleerde. Het heeft nog maanden geduurd voordat de overlevende romusha’s en krijgsgevangenen, waaronder mijn grootvader, gerepatrieerd konden worden. Ze bleven noodgedwongen leven onder bijna dezelfde barre omstandigheden. De spoorlijn heeft dienst gedaan tot september 1945. Daarna is het niet meer gebruikt. Nu overgroeid door oerwoud en de rails hergebruikt of gestolen. Meer dan 82.000 mensen voor niets gestorven.

e015d0e4303299f354b95b136e464675_1396372

Erebegraafplaats  Leuwih Gajah

 

Ik denk na over Pakan Baru, oorlog en Hiroshima

Sumatra, ik ben er ooit geweest. Voor mij een van de mooiste plekken die ik in mijn leven heb gezien. De zinderende natuur,  het leven dat je van alle kanten toezingt. De kracht van een ongerept ecosysteem waar alles samenhangt en van elkaar afhankelijk is en zich uit in de onbeschrijflijk woeste schoonheid van een oerwoud, in duizenden geuren, kleuren en vormen. Zelfs waar het land gecultiveerd is. Want waar de sawah’s, de rijstvelden ophouden, reiken de oerwoudreuzen onmiddellijk ten hemel. 

4ea0b4bf48559257523c6e8769792e66_1396371

Ik heb er gewandeld, in de broeierig hete schatkamer van het plantenrijk, waar de temperatuur boven de dertig graden is en de luchtvochtigheid tegen de 100 %. Ik was goed doorvoed en had genoeg water bij me. En dat was nodig; na een kwartier kon ik mijn t-shirt uitdoen en letterlijk uitwringen.
En dan denk ik aan de romusha’s en de krijgsgevangenen die onder deze omstandigheden moesten werken, als slaven. Lange dagen, keihard en slopend werk, slechte en ontoereikende voeding. Kappen van woudreuzen, hakken en graven in de bodem, het dragen van stukken rails van tegen de 300 kg per stuk. Dag in dag uit. Ik denk aan de mensen die hier letterlijk de dood in gejaagd zijn, als menselijke wergwerpproducten. Ik denk aan mijn grootvader, die dit maandenlang heeft ondergaan. Ik weet het niet zeker, maar ik vermoed dat hij zo oud was als ik, toen ik daar rondliep. Had ik dat volgehouden? Was ik de eerste week levend doorgekomen? En als ik het door zou hebben dat ik eraan onderdoor zou gaan als het nog langer zou duren, wat had ik gedaan om nog in leven te blijven? Overleven ten koste van mijn naasten? 

6d9b0b6b9a61e91d8aeeba20e0150c42_1396371

Mijn grootvader, rechts, zittend, in een van de kampementen langs de spoorlijn.

Wat er na de capitulatie van Japan precies gebeurde, ik weet het niet. Ik weet niet wanneer mijn grootvader herenigd werd met zijn gezin. Ik weet niet of het wel gebeurde. Het gezin van mijn moeder woonde een tijd in de stad Probolinggo, op Java, onder de rook van de beroemde vulkaan Gunung Bromo. Ik vermoed dat mijn grootvader al snel terug is gegaan in actieve dienst. Ik weet uit verhalen dat veel “inlanders” hem vreesden vanwege zijn ijskoude stalen blik met zijn lichtgrijze ogen. Panteroog, noemden ze hem. Mata macan. Was dat een naam van voor de oorlog of van daarna? Ik weet het niet. Inmiddels was de Bersiap-tijd aangebroken. Indonesië streed voor onafhankelijkheid en Nederland stuurde verse soldaten uit het thuisland; de politionele acties waren begonnen.  Ik weet uit verhalen dat mijn grootvader een voorstander was van de “methode Westerling”. Standrechtelijk executeren van vermeende collaborateurs.  Wat ik niet weet is of hij ook zelf bij die acties betrokken is geweest. Over dit stuk van mijn familiegeschiedenis hangt een dichte mist van stilzwijgen of gewoon niet weten. 

fd91d87f8f0ec199ff1c38055a7011c4_1396371

Krijgsgevangenen na de hel van Pakan Baru

Zijn ervaringen aan de dodenspoorlijn hebben hem getraumatiseerd. Mijn conclusie, psychologie van de koude grond, gebaseerd op fragmenten van verhalen. Het kan ook bijna niet anders. De ontberingen, de vernederingen, de ondervoeding en het bikkelharde en letterlijk slopende werk. Dat moet wat met je doen.

In 1950 moest mijn familie noodgedwongen Indonesië verlaten. Het land was inmiddels officieel onafhankelijk en mijn grootvader stond op de “zwarte lijst”. Dat is mij verteld. Zij waren een van de eersten die terugkeerden. Voor mijn moeder een eerste kennismaking met een thuisland waar ze nog nooit geweest was. Mijn grootvader bleef, als ik het goed heb, in actieve dienst, nu in het reguliere Nederlandse leger. Ik weet dat hij zijn woede-uitbarstingen weet aan zijn kampverleden. Ik probeer hem nu te begrijpen en mijn beeld van vroeger samen te voegen met mijn levenservaring en de verhalen die ik ondertussen gehoord heb. Een keiharde man, rechtlijnig denkend, maar ergens in zijn ziel geknakt. Afkomstig uit een zeer streng gereformeerd Zeeuws milieu. Was hij altijd al een buitenbeentje? Was zijn strenge geloof bij hem relatief? Was hij wel gelovig? Hij is getrouwd met een half-Indonesische, wat niet voor de hand ligt voor iemand met die achtergrond. Hoe vaak kiezen ze niet voor iemand uit het eigen kleine milieu? Vrijwel altijd; hun hele 'samenleving' is immers daarop ingericht. Hij was het toch, die mijn moeder op haar 18e aanspoorde om zich ook maar katholiek te laten dopen, “want dan krijg je straks dat gezeik niet”. Heel anders dan zijn moeder, mijn overgrootmoeder, die ik als klein jongetje nog gekend heb. Een oude vrouw waar ik een beetje vrees voor had, omdat ze in een hele rare taal teksten prevelde, continu. Het bleken Bijbelteksten te zijn, in de taal van de Statenvertaling. Onbegrijpelijk voor een zesjarige. Een vrouw die niet wilde dat een kind uit het tweede huwelijk van haar zoon de kist van haar echtgenoot droeg “omdat hij niet van den bloede was”. Was hij altijd al een beetje van zijn geloof gevallen of komt het door de Hel van Pakan Baru, waarin hij moest lijden? Ik weet het niet. Hoe vaak heeft hij de dood recht in de ogen gezien in die tijd? Hoe erg was hij er aan toe, op het eind? Had hij de oorlog overleefd als Japan niet gecapituleerd had? Wat zou het lot geweest zijn van de krijgsgevangenen, nu de spoorlijn af was? 

5f9c6360d40208ac056e288a5260a892_1396372

Sadako Sasaki, gestorven in 1950

aan de gevolgen van de aanval op Hiroshima

Ik vraag het me af, omdat ik al jaren een knagend gevoel heb, sinds me duidelijk is geworden wat de atoomaanval op Hiroshima en Nagasaki voor leed heeft berokkend. Als militaire beslissing kan ik het begrijpen, zelfs billijken, maar met de kennis van nu over het vreselijk lijden, vooral van kinderen van “na de oorlog” in die steden, beoordeel ik die aanval achteraf ook als misdaad tegen de menselijkheid. Maar het is wel een misdaad waar ik misschien mijn leven aan te danken heb. 

Ik weet niet of mijn gedachten correct zijn. Ik heb me altijd voorgesteld dat mijn grootvader de oorlog niet zou hebben overleefd als het langer had geduurd. Ik twijfel of mijn moeder dan ooit naar Nederland was gekomen. Of ze mijn vader ooit had leren kennen. Dat het simpele feit dat ik hier dit mag schrijven wel eens veroorzaakt kan zijn door die afschuwelijke aanval waar zoveel mensen aan zijn gestorven, het voelt voor mij heel wrang. Waarom mocht ik geboren worden en moest Sadako Sasaki sterven? Alleen als je uitgaat van een wereld waarin morele vraagstukken absoluut zijn, heeft zo'n vraag zin. In een wereld waarin dingen gewoon gebeuren, zonder bedoeling, kun je er hoogstens bij stilstaan omdat het een functie voor jou heeft.

544d9db0d64022045679e841813b6fdd_1396372

De hele oorlog, de nasleep ervan, de gevolgen die het heeft, op grote schaal als op kleine schaal, in het leven van individuele mensen, mijn familieleden, het zal me nog een tijd bezig houden. De “oude” generatie praat er niet over, of alleen in fragmenten. De nieuwelingen, mijn generatie, een paar zijn er bezig met het opdiepen van de niet-vertelde verhalen. Geschiedenis is niet iets dat passé is. Geschiedenis heeft zijn invloed in ons dagelijks leven. De invloed van mijn grootvader op de opvoeding van mijn moeder en haar gedrag, het is er. Die invloed werkt ook door op mij. Ik ga leren om mijn grootvader met andere ogen te bezien. Nu vind ik het jammer, ondanks alles wat er in mijn familiegeschiedenis gebeurd is, dat ik hem niet beter heb leren kennen. Hij blijft voor mij een mysterie. Een mysterie waar ik antwoorden op wil. Voor mij, voor mijn kind. Voor iedereen die nog na ons komt.

 

Nawoord

Ik ben inmiddels iets meer te weten gekomen. Ik heb het zelf nog niet gelezen, maar iedereen die geïnteresseerd is in de gebeurtenissen rondom de spoorlijn naar Pakan Baru, zou het boek "Eindstation Pakan Baroe" van Henk Hovinga kunnen lezen. Het schijnt dat hij mijn grootvader ook aan het woord laat komen. Het interview heeft Hovinga omstreeks 1976 afgenomen.

 

08/03/2016 08:38

Reacties (19) 

09/03/2016 12:29
Whaw! Lees als een sterrenroman...mooi hoe je met je losse bedenkingen een verhaal aan elkaar rijgt tot één geheel. Knap geschreven.
08/03/2016 20:18
"Geschiedenis heeft zijn invloed in ons dagelijks leven."
Mijn vader was van het achterom kijken, mijn moeder kijkt - zelfs nu ze 93 is - nog steeds vooruit. De opvoeding van de kinderen werd gedaan door mijn moeder, vandaar dat ik toch vooral neig naar het kijken wat voor mij ligt. Noem het Brabantse nuchterheid van een geboren Amsterdammer. Mensen zijn vooral het product van hun opvoeding, niet zozeer van de achtergrond of de geschiedenis. Tenminste, zo kijk ik er tegenaan.

Je hebt een prachtig artikel geschreven.
1
08/03/2016 18:16
De geschiedenis is altijd een deel van ons.
Ik vraag me af of het zin heeft te denken dat je er niet was geweest als Hiroshima niet had plaatsgevonden. Teveel toevalligheden hebben een vinger in de pap om de loop van de geschiedenis te bepalen. Dat is nu juist het interessante aan geschiedenis en als gevolg hiervan ook aan de toekomst.
1
08/03/2016 11:19
Veel is in de reacties hieronder al gezegd... ik voeg er nog aan toe dat ik het (op een heel rare manier) mooi vind dat je die foto 'Mijn grootvader, rechts, zittend, in een van de kampementen langs de spoorlijn.' in je bezit hebt.
2
08/03/2016 11:30
Mijn oudste oom is een aantal jaar geleden overleden. Zijn zoon en echtgenote hebben uit zijn archief een aantal foto's in een afgesloten FB-groep online gezet. Deze zat er ook in, maar als ik het goed heb is die ook gepubliceerd in een boek over Pakan Baru.

Afgelopen kerst heb ik ze allemaal gedownload voor mijn moeder. Toen kwamen er aardig wat verhalen los... ☺☺
1
08/03/2016 11:06
Het is vreselijk wat jouw familie heeft meegemaakt. En het klopt zeker dat de oudere generatie, die de oorlog heeft meegemaakt er niet over praatte. Ik weet ook , of denk te weten dat mijn vader erge dingen heeft gezien in die tijd. Hij was een jonge tiener in Leiden, heeft honger meegemaakt, gezien dat mensen 'tegen de muur' werden gezet. Hij heeft geheime krantjes bezorgd. Zijn vader heeft in het verzet en in een concentratiekamp gezeten. Ik heb heel lang gedacht dat mijn opa daarom een goede vent moest zijn. Maar voor zijn vrouw en kinderen was hij dat voor de oorlog al niet. Het is niet vo...
08/03/2016 11:16
Heftig verhaal...
Ik kan me er iets van herinneren, maar ik denk dat ik het verhaal over de soldaat en het konijn moet herlezen.
Wat ik nog niet helemaal goed kan begrijpen van de 'oudere' generatie is hun afkeer of onvermogen om over de oorlog te praten. Het zal voor iedereen anders zijn, maar toch vermoed ik dat er een soort 'collectieve mentaliteit' is.
1
08/03/2016 16:18
Je praatte er niet over, dat was nu eenmaal zo. Ik denk dat het heel diep zat. Inmijn familie was het waarschijnlijk ook een diepgeworteld besef dat het verzetsverleden een geheim was die niet bekend mocht worden, dat was gevaarlijk. Dat leerde mijn moeder als klein meisje, ze was vijf toen de oorlog begon, dus zat het bij haar heel diep. En dan nog een autistische inslag en dan kan ze niet beseffen dat het na de oorlog helemaal niet zo erg is om over te praten. Het zwijgen over de oorlog was voor die hele generatie volgens mij ook iets van; 'Het is voorbij, vergeten en vooruit met de geit. Er...
2
08/03/2016 17:04
Geheime activiteiten, geen vuile was buiten hangen, tanden op elkaar en doorbuffelen, het zal allemaal een rol kunnen spelen, dat ben ik met je eens.
In mijn familie ook veel onbegrip, misschien wel rancune, omdat het Indische verhaal toen nog genegeerd en gebagatelliseerd werd. Dat is inmiddels wel veranderd.

Toch kan ik me nog herinneren dat een vaag familielid herdenkingen negeerde met de opmerking 'dat jodengedoe". Lomp, maar ik snap waar het vandaan komt.
1
08/03/2016 10:49
Dit is met je kraanvogel (die helaas niet te openen was via de link) voor mij echt je mooiste en indrukwekkendste.

Een top 10 van jouw artikelen zou nog heel erg lastig worden. Maar deze en die andere staan bovenaan.
1
08/03/2016 11:12
Die kraanvogel doet het bij prima.
Een top-10 van mijn artikelen? Zou ik zelf niet kunnen zeggen. Zelf ben ik vooral tevreden over Sadako Sasaki en Lili Marleen.
08/03/2016 11:54
Bij mij opent het niet ... maar lees het evengoed nog vrij regelmatig.
2
08/03/2016 10:47
Een verslag dat mij aan het denken zet.
Dat genen van generatie op generatie doorgegeven worden is een feit, maar hoe zit dat met herinneringen en waardeoordelen?
Iedereen leeft in zijn eigen tijd, met de waarden en normen die daar bij horen: een steeds wisselend perspectief. Welk nut heeft het om te oordelen over levens van toen met de normen van nu? Het is niet eerlijk volgens mij, en het kan haast niet anders dan dat er scheve beelden uit voortkomen.
Je zou gelijk hebben met je pogingen om over de wereld van 70 jaar geleden te oordelen als je ervan uit kon gaan dat het pe...
3
08/03/2016 11:10
Precies om die reden vind ik geschiedenisonderwijs zo essentieel.
Als je inderdaad alleen 'ex nunc' oordeelt, doe je niet alleen je 'voorgangers' ernstig te kort, maar leer je m.i. ook te weinig.
Ik probeer zoveel mogelijk 'ex tunc' te redeneren en te oordelen, maar vaak ontbreekt de parate kennis en informatie.
Morele waardeoordelen ex nunc zijn voor mij een houvast, maar zeker niet altijd een absolute.
De balans vinden, dat is wat ik probeer. Niet om aan te tonen dat wij nu 'beter' zijn; ook niet om alles wat toen gebeurde te vergoelijken. Maar wel omdat ik er rotsv...
2
08/03/2016 12:00
Geschiedenisonderwijs is alleen waardevol als het je leert om ook je eigen standpunt te relativeren: de 'evolutie' van de waarderingen daaronder begrepen.
Neem nu Westerling: ik herinner mij de tijd dat de man een onbetwiste held was: een lichtend voorbeeld voor elke vaderlandslievende Nederlandse soldaat. Toen Nederland na de val van Soekarno het regime van Soeharto ging erkennen veranderde dat in rap tempo: de held werd ineens een niets ontziende meedogenloze moordenaar. Wat was terecht, het één of het ander? Of geen van beiden soms? Ik weet het niet.

De Nederlandse v...
2
09/03/2016 12:35
Er zijn twee soorten geschiedenis, deze die we kennen die aan elkaar hangt met onwaarheden en leugens, en de echte die verborgen blijft onder het stof omdat een deel van de charme van geschiedenis nu net het feit is dat er mysteries moeten zijn.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert