Wicca: Keltische religie, traditie en symboliek

Door Oxalis gepubliceerd in Religie en levensbeschouwing

Het religieuze aspect van de vieringen

e7832bf4dbf37247ac964ac44eaf00e5_medium.Met de vieringen van het Jaarwiel werd de cyclus van de natuur geëerd en aanbeden. Tegelijkertijd werd door middel van de vieringen het religieuze verhaal ervan aan de volgende generaties doorgegeven.

De wiccareligie gaat voor een groot deel over het dualisme in ons bestaan. Dit dualisme wordt traditioneel voorgesteld als de verdeling in mannelijk en vrouwelijk, licht en duisternis, zomer en winter. Dualisme is een bekend aspect in diverse religies, zoals bijvoorbeeld het Taoïsme, waar het wordt vertegenwoordigd door Yin en Yang.

Bij wicca wordt de (Gehoornde) Godheid gezien als de mannelijke vorm van heiligheid, dat totaal tegenovergesteld, maar tegelijkertijd volledig gelijk is aan de vrouwelijke vorm, de Godin. Samen zijn zij complementair en vormen zij één geheel.

De Drievoudige Godin

0fe1a131cbf7df27c1eb21330c93ade4_medium.De Godin wordt traditioneel gezien als drievoudig, dat wil zeggen: zij is de Maagd, de Moeder en de (wijze) Oude Vrouw (in het Engels: Crone). In het Griekse pantheon kan de driehoofdige godin Hecate hier als een voorbeeld van worden gezien. Het beeld van de Godin als moeder (vaak Moeder Aarde) is echter het meest populair. Maar het drievoudige aspect wordt ook teruggevonden in de fasen van de Maan, namelijk wassend (groeiend), vol en afgaand. Na de kerstening werd het concept van de Godin als moeder meer en meer vervangen door het beeld van de katholieke heilige maagd (en moeder) Maria.

Rechts: beeld van Griekse godin Hecate.

Sommige wicca's vereren alleen de Godin, met uitsluiting van de Gehoornde God als het mannelijke aspect. Vooral bij wicca's in de Verenigde Staten wordt de Godin vaak als centraal punt van de religie gezien; op zich niet zo vreemd, omdat de wiccabeweging daar vooral binnen feministische groeperingen een groot deel van haar aanhang verwierf. Er ontstond hierdoor al snel een afsplitsing van de jonge wiccareligie, zoals die door Gerald Gardner in de jaren 1950 als oorspronkelijke heksen-/natuurreligie was ge(her)introduceerd.

De Gehoornde God

28f58b83c3ab4d48789a9aadef84f678_medium.De Godheid wordt in vele tradities voorgesteld als de Gehoornde God, een archetype dat overeenkomsten vertoont met de krachtige Keltische god Cernunnos, de Engelse folkloreheld Herne de Jager, de Griekse god Pan en de Romeinse god Faunus. Ook wordt hij gezien als Heer van de Beesten (vandaar wellicht ook de hoorns). Na de kerstening kreeg hij door de kerk echter al snel  de rol van de Duivel toebedeeld.

Ook Gerald Gardner noemde de Gehoornde God als het heilige mannelijke aspect in de oude natuurreligies. Hoewel meestal niet afgebeeld met hoorns, wordt ook de Groene Man, als Heer van Bos en Plantenrijk, vaak gezien als het alter ego van de Gehoornde God.

Afhankelijk van de tijd van het jaar wordt de Godheid wel geassocieerd met verschillende personificaties van de natuur. Soms wordt hij gezien als de Zonnegod of Lugh, die vooral tijdens Lughnasadh wordt vereerd. Soms ziet men hem echter als de Eikkoning, die regeert in de zomer, of als de Hulstkoning, die regeert in de winter, maar meestal blijven deze rollen voorbehouden aan de Groene Man. In wicca worden al deze personificaties vooral gezien als aspecten van één en dezelfde, namelijk het mannelijke goddelijke aspect. Echter, sommige groepen of covens zien ze als een pantheon van verschillende (mannelijke) godheden.

De Groene Man

4faee86e09d6e572dce049dc9ce39ad8_medium.De Groene Man wordt gezien als een mannelijke natuurgeest en vruchtbaarheidsgod, die de cyclus van het leven symboliseert.

Links: tuinornament van de Groene Man.

Hij zou zijn oorsprong hebben in de Egyptische gewassengod Osiris en de Griekse bos- en wijngod Dionysos. De Groene Man verscheen voor het eerst in de Arthurlegende, in het verhaal van Gawein en de Groene Ridder. Hij wordt door zijn aard ook vaak geassocieerd met de Levensboom, die de Aarde met de Hemel en de andere rijken/dimensies verbindt.

Meestal wordt de Groene Man afgebeeld:

  • Met een hoofd dat uit een willekeurig blad of een masker van bladeren bestaat, terwijl uit zijn mond takken groeien.
  • Met een hoofd dat uit specifieke, aan hem gewijde planten bestaat, zoals de wijnrank die uit zijn mond groeit, en de eik, hazelaar en/of meidoorn die zijn gezicht vormen.

fc6a10ccf9ff6a81f5517ab9f71926d2_medium.In tegenstelling tot de Gehoornde God wordt de Groene Man in het Christendom wel verwelkomd. Vanaf de 12e eeuw verscheen zijn afbeelding vaak in kerken, waar hij Christus vertegenwoordigde door de woorden: "Ik ben de ware wijnstok".

Links: de Groene Man in de kerk van Sutton Benger, Groot-Brittannië.

In de middeleeuwen ontwikkelde de Groene Man zich op de Britse eilanden tot Jack-in-the-Green, een lang figuur uit takken en bladeren, die vooral tijdens het meifeest in optochten werd rondgedragen. Na afloop werd hij dan met houten zwaarden 'gedood', waarna iedereen als geluksamulet een blad uit zijn bladerenkleed mocht meenemen. Nog steeds wordt zijn afbeelding gebruikt op huizen, in straten en op bomen om zijn bescherming en zegen af te smeken. In de moderne ecologische leefwijze wordt de Groene Man gezien als partner van Gaia. Hij is dan representatief voor de balans in de kringloop van het leven en de vruchtbare energieën van de natuur.

Het basisverhaal van de Godin en de Gehoornde God

de81075dec0ddd067cd34c53f7a29862_medium.De relatie tussen de Godin en de Gehoornde God wordt voor de wicca – net als vroeger voor de Kelten – weerspiegeld in de Jaarvieringen. De Gehoornde God wordt geboren uit de Godin tijdens Yule of de winterzonnewende. Imbolc duidt op zijn 'babytijd', wanneer zijn kracht nog zwak is, maar hij groeit op en wordt volwassen tijdens Ostara. Daarna huwt en bevrucht hij de Godin tijdens Beltain en sterft na Lughnasadh. Hij keert terug naar de onderwereld tijdens Samhain en wordt weer uit de Godin geboren tijdens Yule.

Rechts: De Gehoornde God tijdens een heksensabbat (Francisco de Goya, 2e helft 18e eeuw).

Toch kan er verschil in interpretatie zijn. Sommige wicca's zijn er van overtuigd dat het heilige huwelijk van de God en de Godin wordt voltrokken tijdens Litha en niet tijdens Beltain. Hetzelfde geldt voor de dood van de Gehoornde God, die niet tijdens Lughnasadh, het eerste oogstfeest, maar tijdens Mabon, aan het eind van het oogstseizoen, of misschien zelfs tijdens Samhain, zijn beslag zou vinden. Wel is men het er over eens, dat zijn wedergeboorte altijd plaatsvindt tijdens de winterzonnewende of Yule.

Als je in het verhaal de betiteling 'de Gehoornde God' vervangt door 'de Zon', geeft de overlevering een eenvoudige en menselijke uitleg/verklaring voor de jaarlijkse cyclus van de Zon op het noordelijk halfrond.

'Gekerstende' Keltische vieringen

Omdat in vroeger dagen de mensen in Noord-Europa, ook na de kerstening, deze 'heidense' feestdagen bleven vieren, besloot de (katholieke) kerk een aantal van deze feestdagen over te nemen en van een christelijk tintje te voorzien.

5faa680d50dfb3b844f0810b4866eee2_medium.In plaats van Imbolc werd Maria Lichtmis gevierd, Samhain vierde men niet 's nachts maar overdag, op 1 november, als Allerheiligen. Ostara en Yule werden aangepast tot Pasen en Kerstmis. Men vierde het echter niet op de oude datum. In geval van Pasen werd het bijvoorbeeld ingewikkeld: de zondag na de eerste volle maan na de lente-equinox (Ostara), dus ergens tussen 22 maart en 25 april. Het 6 weken na Ostara gevierde Beltain werd voortaan ingetogen en onherkenbaar gevierd, met (hooguit) dansen rond de meiboom, als Hemelvaartsdag of Pinksteren, die respectievelijk 40 en 50 79aae70227eaf516e18bad099cec1b5f_medium.dagen na Pasen vallen. Of men Litha wilde vervangen is niet één twee drie duidelijk; Pinksteren valt immers al 10 dagen na Hemelvaartsdag en andere Christelijke feestdagen vallen niet in de zomer. Het vieren van de Midzomernacht is – zeker in Scandinavische landen – dan ook 'heidens' gebleven en wordt nog steeds vrijelijk door een ieder met vreugdevuren, bloemversieringen en gezamenlijke maaltijden gevierd. Lughnasadh werd echter wel duidelijk overgenomen met de viering een week later - op 6 augustus - van de Transfiguratie van de Heer, en het oogstfeest c.q. de herfstequinox Mabon werd voortaan - op 29 september - gewijd aan aartsengel Michaël. Deze beschermt namelijk tegen de krachten van de duisternis en dat was een veilig gevoel voor de middeleeuwse mens, met de koude, donkere winter voor de deur.

In geval van Kerstmis werd dit in de vierde eeuw al (door keizer Constantijn de Grote en de bisschoppen uit de vroege katholieke kerk) vastgelegd op 25 december. Omdat Christus 'het Licht van de Wereld' werd genoemd, bedacht keizer Constantijn, dat deze datum - kort na de winterzonnewende en de terugkeer van het licht – zich uitstekend leende als geboortedag van Christus. Daarnaast gold deze datum in het Romeinse Rijk al als een vrije dag (namelijk van de Saturnaliën).

96a65979bcc3bd73d0e94467fc5bed56_medium.Met de latere kerstening van Noord-Europa kwam het 'heidense' Yule ter ere van de wedergeboorte van de Gehoornde God/Zonnegod in beeld. Het kwam in zoveel aspecten overeen met de doctrine van de kerk, dat het snel werd  omgevormd. De Zonnegod werd Christus, Yule werd Kerstmis en de vieringdatum werd voortaan 25 december,  enkele dagen na de eigenlijke winterzonnewende. Symbool van Yule was niet langer de eik, maar werd de eeuwig groene spar of den. In de Scandinavische landen gebruikt men echter nog steeds de oude benaming Yule of Jul, wanneer men elkaar prettig kerstfeest wenst: God Jul (Zweden), Gledelig Jul (Noorwegen), Glaedelig Jul (Denemarken)  en Hauskaa Joulua (Finland). Ook in Groot-Brittannië staat Merry Yule of Happy Yuletide nog vaak synoniem voor Merry Christmas.

 

Oxalis.

© 2015, foto's: Flickr.com, Office.microsoft.com, Wikimedia Commons.

 

e14fae6cd7b6fc64d7d5e20c33cc1ba6_medium.Voor meer artikelen van deze schrijfster, zie bijvoorbeeld:

Wicca-het-Jaarwiel-en-Keltische-seizoensvieringen

Wicca-de-magie-van-bomen-en-de-Keltische-boomkalender

Wicca-leven-in-de-geest-van-Gaia

Wicca-de-weg-van-een-wicca

Wicca-de-elementen-en-de-elementalen

Of lees verder op:

https://tallsay.com/oxalis of via

https://oxalisnatuurlijkewegen.wordpress.com/

 

16/02/2016 07:06

Reacties (2) 

1
16/02/2016 08:04
De rk-kerk als 'copycat'. De oude feesten werden gewoon ingelijfd en van een christelijk etiket voorzien, hoe banaal!
1
16/02/2016 07:47
Eeuwenoude vieringen in overeenstemming met de natuur. Dat is eigenlijk een heel mooi gegeven.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert