Valentijnsdag - oorsprong, traditie en andere culturen

Door Edwin Bruinooge gepubliceerd in Wetenschap en onderwijs

Valentijnsdag op 14 februari, een mooie traditie. Valentijnsdag wordt wereldwijd gevierd. Waar komt het vandaan? En viert iedereen het ook op dezelfde manier?

 

My funny Valentine

541cd06cf73a4ac5ab7859b84c0b96bc_medium.

Een wereldwijde traditie

Het is weer zover. Rond 14 februari, Valentijnsdag, houden velen van ons in spanning de brievenbus in de gaten. Net zoals elk jaar hopen we weer op een mooie verrassing. Een geheimzinnige brief van een onbekende aanbidder of een lief cadeautje van degene van wie wij houden. Met een licht zwoele toon of juist een uitgesproken warmbloedige boodschap. Het is nog niet echt lang een traditie in ons land.  Toch krijgen steeds meer mensen de smaak te pakken. Liefde inspireert en laat ons dromen. Liefde haalt het beste in ons naar boven. 

835cb09abb82507e152e93288983a4e5_medium.

Valentijnsdag, waar komt het vandaan?

Vraag het een willekeurige voorbijganger op straat en je krijgt antwoorden als 'vanuit de commercie' of 'vanuit Amerika'. Maar is dit wel zo? Het antwoord op deze vraag is nog niet helemaal met zekerheid te geven. Veel is verloren geraakt in de mist van de geschiedenis. Twee verhalen doen de ronde. In het ene verhaal wordt gesproken over een zekere Sint Valentijn, in het andere wordt een verband gelegd met het oude Romeinse feest Lupercalia.

4441a4e20a16c1315ed564b737cd1cec_medium.

De legende van Sint Valentijn

Sint Valentijn was volgens de legendes een christelijke priester die in het oude Rome leefde in de derde eeuw na Christus. Wat vrijwel zeker is, is zijn sterfdatum, 14 februari 269. Maar of de reden voor zijn executie echt een kloppend verhaal is, dat is nog lang niet zeker. Volgens de legende voltrok Sint Valentijn vele huwelijken van soldaten in de keizerlijke legioenen van imperator Claudius II, ook bekend onder de naam Claudius Gothicus. Deze imperator regeerde over het Romeinse Rijk van 268-270, in een tijd waarin Rome continu in oorlog was, met onder meer de Gothen, de Alemanen, de Galliërs en het Palmyra van koningin Zenobia. Het was dus van het grootste belang dat de Romeinse legionairs gefocust waren op slechts één ding: de overwinning. 
Het verhaal gaat dat men toen algemeen geloofde dat een goed soldaat ongetrouwd diende te zijn. Een getrouwde legionair zou veel minder bereid zijn om gedisciplineerd tot de dood te vechten. Volgens de overleveringen - dus niet volgens een aantoonbaar bewijs in de vorm van een Oud-Romeinse codex met wetsbepalingen - was het verboden voor soldaten om te trouwen. Sint Valentijn zou lak hebben aan die wet, omdat volgens hem liefde alles overwon. Hij verbond dus in het geniep vele soldaten in de echt. Toen Claudius Gothicus hierachter kwam, liet hij de priester executeren. 
Wat is waar aan dit verhaal? De datum zeker wel. Maar de kans dat het hele verhaal achteraf is verzonnen, is zeker niet ondenkbeeldig.

69c929eb067cf953bb1e793a4679906c_medium.

Een oorsprong in de Lupercalia?

Volgens de Romeinse mythologie is de stad Rome gesticht door Romulus en Remus, die als kleine jochies gezoogd werden door een wolvin. Deze wolvin, Lupa, de vrouwelijke vorm van het Latijnse 'lupus' voor wolf, werd door de Romeinen vereerd. De god van de schaapsherders, Lupercus, eveneens. Hun beider feest werd gevierd op 14 februari. Dit feest, de Lupercalia, werd in detail beschreven door de geschiedschrijver Plutarchus. De Lupercalia begonnen met het ritueel slachten van een hond en twee geiten. Van de huid van de geiten werden riemen gesneden. En dan begon het feest pas echt!
Naakte jongemannen renden door de straten van Rome, elk "bewapend" met zo'n riem van geitenhuid. Vol enthousiasme stroomden vele jonge vrouwen op het schouwspel af. Dit gebeurde immers niet elke dag. De jongemannen probeerden de vrouwen te raken met hun geitenhuiden riem. Waarom? Volgens het populaire volksgeloof zou elke vrouw die een tik van zo'n riem ontving, zwanger worden. En als ze al zwanger was, dan zou de bevalling een hele voorspoedige zijn. 
Is dit verhaal dan de oorsprong van Valentijnsdag? Veel historici zijn er sceptisch over.

d6075b48ce63c1cb1a6ea151a7884200_medium.

De eerste echte aanwijzingen

De beroemde Engelse dichter Geoffrey Chaucer, bekend van zijn 'Canterbury Tales', schreef rond 1380-1382 een gedicht in 700 versregels met de naam 'Parlement of Foules'. 'Foules' gebruikt hij hier niet in de betekenis van 'Fools', gekkies, maar juist als 'Fowls', gevogelte. In de volgende strofen is een verwijzing naar Valentijnsdag te vinden:

For this was on Seynt Valentynes day,
Whan every foul cometh ther to chese his make,
Of every kinde, that men thynke may;
And that so huge a noyse gan they make,
That erthe and see, and tree, and every lake
So ful was, that  unnethe was ther space
For me to stonde, so ful was al the place.

Op Valentijnsdag zou elk vogeltje zijn liefje uitzoeken. Hoogstwaarschijnlijk bedoelde hij hier niet 14 februari mee, want zegt de volkswijsheid niet “in mei leggen alle vogels een ei”? Wellicht verwees hij hier naar 2 mei, de dag van de heilige Sint Valentijn van Genua. Misschien heeft hij het hele verhaal wel gewoon verzonnen. Er zijn wat aanwijzingen naar andere liefdespoëzie met Sint Valentijn als onderwerp, maar die poëzie is verloren gegaan, als de naam Valentijn er al zo uitgesproken in voor was gekomen. Het feit blijft dat na Chaucer het thema Valentijnsdag en liefde vaker voorkwam in de romantische Engelse literatuur. Neem als voorbeeld dit fragment van misschien wel de grootste schrijver die de mensheid ooit kende, William Shakespeare. In ‘Hamlet’ komt deze passage voor:

To-morrow is Saint Valentine’s day,
All in the morning betime,
And I a maid at your window,
To be your Valentine.

Door de eeuwen heen begon Valentijnsdag ook meer en meer een volkstraditie te worden. Maar waar komt de traditie van het sturen van anonieme liefdesverklaringen nou vandaan? Dat is een erfenis uit het Victoriaanse tijdperk, met haar focus op uiterlijk fatsoen, uiterlijke kuisheid en uiterlijke schijn. Je mocht toen wel branden van liefde, maar allerlei sociale conventies hielden je tegen om hier in het openbaar uiting aan te geven. Dus deed je het in een anonieme brief. Zo rond 1840 stak deze Engelse traditie de Atlantische oceaan over.

2fac5863f1bdd7881452d7dbea8dbd6e_medium.
In 1847 zag Boston de eerste massaproductie van kanten kaartjes en later sprongen steeds meer fabrikanten, bloementelers  en leveranciers van chocolade, juwelen en presentjes in op deze groeimarkt. En tegenwoordig is Valentijnsdag in de USA niet alleen een feestdag voor geliefden, maar ook een feest van groot commercieel belang. De gemiddelde Amerikaan geeft voor 130 dollar aan Valentijnsgeschenken en alleen al de omzet voor de bloementelers en –verkopers bedraagt ongeveer 375 miljoen dollar. Een grappig feit is dat niemand het wil toegeven als ze ‘muurbloempje’ moeten spelen bij dit jaarlijks terugkerende ‘love-fest’. Het is een feit dat ongeveer 15 % van de Amerikaanse vrouwen zichzelf trakteert op een mooie bos bloemen, zogenaamd van een aanbidder die uiteraard geheel anoniem wenst te blijven. De sociale druk is hoog. Hoe zit dat eigenlijk in andere landen? Vieren ze ook Valentijnsdag of geven ze er een geheel eigen invulling aan?

bfc886027672cc99041fc96acd0f9ca1_medium.

Valentijnsdag in andere culturen

Wil je dit jaar Valentijnsdag eens helemaal anders vieren? Laat je dan inspireren door deze voorbeelden uit andere culturen. Focus op de mooie kanten van de multiculturele samenleving. In deze paragraaf neem ik je mee op Valentijnsreis naar Brazilië, Japan en Zuid-Korea, Estland en Finland , Roemenië en last but not least, Iran.

e2faae6c0f7c53b58aa936401f7dcb00_medium.

Valentijnsdag in Brazilië

Natuurlijk zal een heel klein aantal Brazilianen ook Valentijnsdag vieren zoals de rest van de wereld. Maar ze hebben ook een eigen traditie met eigenlijk dezelfde invulling. Op 12 juni vieren ze Dia dos Namorados. Dit is niet de enige reden waarom 14 februari niet echt aanslaat in Brazilië. 14 februari ligt vaak wel erg dicht bij Brazilië’s echt grote volksfeest: Carnaval. In Brazilië is Dia dos Namorados gekoppeld aan de sterfdag van Sint Antonius van Padua, die op 13 juni 1321 stierf.  Sint Antonius stond erom bekend dat hij pasgetrouwde stelletjes zegende. Op Dia dos Namorados geven geliefden elkaar bloemen, cadeautjes, chocolade en organiseren ze spannende dates. De straten zijn versierd, optochten worden georganiseerd en overal klinkt muziek.

c3fec98e8314f3111634031c73177b64_medium.

Valentijnsdag in Japan en Zuid-Korea

Wie veel vertaalt, komt soms de meest ridicule vertaalfouten tegen. De mooiste die ik zelf vond, was wel ‘gooi ijzer muur te paard vogelkooi” voor “cast-iron wall-mounted birdcage”. Een historische vertaalblunder is de naam voor hét dier waar Australië bekend om staat, de kangoeroe. De betekenis van het woord ‘kangoeroe’ is ‘ik versta u niet’.
Wat precies de vertaalfout in Japan geweest is, weet ik niet. In Japan werd een vertaalfout gemaakt door een chocoladefabrikant, toen hij het begrip Valentijn probeerde te introduceren. Sindsdien trakteren Japanse vrouwen hun mannelijke geliefden op lekkere chocolade. Iets anders, zoals bloemen of een date, is niet gebruikelijk. Als man hoor je hetzelfde terug te doen. Dat gebeurt op White Day. In Zuid-Korea gebeurt iets vergelijkbaars, maar hier mogen mannen alleen snoep zonder chocolade geven. En wat doen Zuid-Koreanen die niets krijgen? Hun verdriet weg eten, met zwarte noedels.

8cca51cd28c0848aad61552c4a72d409_medium.

Valentijnsdag in Estland en Finland

In Finland en Estland hanteren ze een veel bredere definitie. Het gaat hier niet zozeer om de geliefden, maar om vrienden in het algemeen. In deze landen vieren ze Vriendendag. De Finnen noemen het ystävänpäivä; de Esten spreken over sõbrapäev. Is dit een traditie die ook in onze cultuur zou kunnen passen? Waarom niet? Welke goede vriend ga jij dit jaar verrassen? En waarmee?

a7b96036619f8e28978102d841d05edb_medium.

Valentijnsdag in Roemenië

Dames, trek je high heels aan. De Roemeense traditie Dragobete, Dag van de Verloofden, om op 24 februari de komst van de lente te vieren, heeft een interessante bijkomstigheid. Wie op de voet van zijn of haar geliefde trapt, wordt binnen de relatie de dominante partij. Een beetje vent went hier wel aan.
De naam Dragobete komt uit de Roemeense folklore. Zowel hij als zijn vader Baba Dochia hebben een rol in de mythologie rond de komst van de lente en het einde van de winter. Vaak, zeker in de achteraf gelegen dorpjes, komen jongens en meisjes samen om lentebloemen te plukken, uiteraard voor die ene speciale persoon. Als er nog sneeuw ligt, zijn het de meisjes die het verzamelen en laten smelten. De gesmolten sneeuw kan dan gebruikt worden in allerlei magische drankjes.

5bbd28c2007305c5dd0a66785b7aeefd_medium.

Valentijnsdag in Iran

De zedenpolitie in Iran is niet erg gecharmeerd van het veel te westerse en immoraliteit-bevorderende Valentijnsdag. Helaas voor de streng-islamitische fatsoensrakkers mag Valentijnsdag zich verheugen in een steeds grotere populariteit onder de jonge inwoners. Liefde is iets dat je gewoon niet tegen kunt houden en persoonlijk vind ik het wel hoopgevend. Er zal een tijd komen dat het religieuze stramien waarin dit mooie volk nu al decennia wordt gedrukt, zich tegen de machthebbers zal keren. Persoonlijk kan ik niet wachten op die dag. De dames achter de Facebook-pagina ‘My Stealthy Freedom’, waar foto’s worden gedeeld van Iraanse vrouwen die de verplichte hijab afdoen, beschouw ik als heldinnen. De bijval die ze krijgen, niet alleen van over de hele wereld, maar juist van Iraanse mannen, zie ik als hoopgevend.
Iran heeft zelf ook een hele mooie traditie. Deze traditie, Sepandārmazgān komt uit het Zoroastrisme, een eeuwenoude Perzische godsdienst, ooit wijdverbreid en nu nog steeds door een klein aantal gelovigen beleden. Iraanse mannen vieren dan niet alleen hun liefde voor hun partner, maar ook voor hun moeder en Moeder Aarde als geheel. Is dat een traditie om over te nemen? Ik zou eraan kunnen wennen.

 

Afsluiten met muziek dan maar?

Bij Valentijnsdag hoort liefdevolle muziek. Muziek om het feest van de liefde te vieren. Kies je eigen repertoire; ik trakteer jullie op drie songs.

2d0098a45475a438c8868aa79c6ba4cd_medium.

Let Love Rule – Lenny Kravitz

Een song met voor mij positieve herinneringen. Het was een Oud-en Nieuw in Utrecht en in een studentenbuurt werd op straat een – uiteraard illegaal – vreugdevuur aangestoken met oude kerstbomen als brandhout. Uit een studentenhuis klonk keihard dit lied. Een vriend van me pakte zijn gitaar en begon op straat mee te zingen. Binnen een minuut volgde de hele buurt. De champagne, de wijn en het bier vloeide rijkelijk.

9d480dec561c8dd43e6386d79254c32e_medium.

Valentine’s Day – David Bowie

Ik kan niet om hem heen dit jaar en dat zou ik ook niet willen. Wijlen David Bowie bracht in 2013 zijn single ‘Valentine’s Day’ uit, op zijn 24e studioalbum ‘The Next Day’. Hij is niet meer, maar zijn muziek zal voortleven.

f38e1eba9e672edd2fdaca7088c53b6e_medium.

My funny Valentine – Chet Baker

Ik sluit af met een absolute Jazz-klassieker, die ik in mijn jonge jaren ook wel eens gezongen heb op een podium. ‘My funny Valentine’ is geschreven door de beroemde songwriters Richard Rodgers en Lorenz hart, voor de musical ‘Babes in Arms’ uit 1937. Deze song is door talloze artiesten vertolkt, onder meer door Sarah Vaughan, Ella Fitzgerald en Frank Sinatra. Maar het meest word ik geraakt door de versie van Chet Baker, de jazz-zanger en –trompettist die in 1988 waarschijnlijk door een ongeluk uit het raam van het Prins Hendrik Hotel in Amsterdam viel. Tot op de dag van vandaag heet kamer 210 in dit hotel de Chet Baker Room.



 

14/02/2016 00:06

Reacties (23) 

14/02/2016 18:00
Interessant en volledig artikel. Ik was de oorsprong kwijt, omdat ook ik niets met Valentijn heb, maar ik ben weer up to date.
1
14/02/2016 17:18
Leuk artikel, geschiedenis en andere culturen, altijd interessant!
14/02/2016 17:43
Thank you!
2
14/02/2016 16:36
En het verhaal rondom saint Valentine en de Succubus dan ?

Saint Valentine zou de eerste geweest zijn die 1 van de harteloze heeft weten te doden. De Hartenloze is ook bekend als de Succubus, ontsterfelijk en altijd opzoek naar de verlangens van anderen, dit omdat hun hart door hun meester word bewaard buiten het lichaam.

Saint Valentine zou de 1e zijn geweest die zoon hart wist te vinden en de ziel verslindende Succubus wist te stoppen.
Dit hart deed hij cadeau aan de........ en zo ontstond de traditie van het geven van een hart aan je geliefden op Valen...
14/02/2016 17:42
Ik hield het liever bij legendes die ook waar hadden kunnen zijn. Succubi? Mwah, not so much.
14/02/2016 23:50
dat het beeldspraak is houd niet in dat dit niet waar gebeurd kan zijn, de gehele bijbel staat vol met verhalen van een nog veel oudere geschiedenis, die volledig omgevormd is tot de moderne geloven.

De reden dat dit voor ons zo onwerkelijk lijkt is omdat we niet voorbij de beeldspraak kijken, neem het nr van het beest.
Dit nr 666 is in de Hebreeuwse transcriptie "keizer Nero".

Dit maakt het verhaal vrij logisch aangezien armagedon een bestaand en beroemd slagveld is uit die tijd, daarbij komt dat de beste man die dit schreef verbannen was door keizer nero....
1
14/02/2016 11:56
Ik ben zo goed in valentijnsdag dat ik degene die gisteren rozen uitdeelde in het winkelcentrum nog ben misgelopen, terwijl ik er toch tweemaal doorheen liep.
Niet dat het me veel uitmaakt overigens, heb nog nooit wat gehad met valentijn en hoeft ook niet. Waarom alleen 14 februari, als er elk jaar nog minstens 364 dagen zijn om iets liefs te doen voor een ander. Juist liever op een andere dag, maakt het unieker en niet geforceerd omdat iedereen het doet.
1
14/02/2016 14:13
**ligt in een deuk om je eerste zin**
Wat klinkt dat heerlijk romantisch! ;-)
1
14/02/2016 16:50
Als ik een partner zou hebben zou ik die waarschijnlijk ook na een uur weer de deur uit zetten :D Laat mij maar lekker alleen zijn, heerlijk, niemand anders om rekening mee te houden!
1
14/02/2016 17:43
Ik herhaal mijn vorige opmerkingen. :P
3
14/02/2016 10:47
Heel mooi artikel. Het is fijn om iets meer te weten over de oorsprong en hoe andere culturen Valentijn beleven.
Ik heb nooit iets gehad met Valentijn! Tja, wat wil je ik verjaar op 12 februari en zo 2 dagen (bijna) na elkaar is een beetje van het goede teveel :-)
1
14/02/2016 11:04
Oh nog gefeliciteerd. xx
1
14/02/2016 11:10
1
14/02/2016 14:12
Mes excuses! Helemaal vergeten om je te feliciteren!
Bij dezen, van harte gefeliciteerd!

Ik snap je. Extra aandacht is fijn, maar binnen twee dagen? ☺☺
1
Ktje tegen Chrisrik
14/02/2016 14:18
Ook ik was het vergeten (volgend jaar laat je een week op voorhand maar een paar hintjes vallen)

Gefeliciteerd! x
2
14/02/2016 10:14
Heel mooi! Ik heb zelf niets met valentijn. Ik vind het iets voor jonge verliefden.. niet voor iets minder jonge getrouwden. Een bosje bloemen krijg ik wel graag, maar niet speciaal dan. Omdat ik elk jaar blijf zeggen dat ik niets wil kreeg ik van manlief gisteren al... een snoepje in de vorm van een hart (gewoon omdat die in de kast lagen). Hoe romantisch!
1
14/02/2016 14:10
Twee duimen omhoog voor je man. Hij heeft het begrepen! ☻☻
1
14/02/2016 14:17
Ik zou de wispelturige-vrouw-kaart kunnen uitspelen en hem nu een gierige pin noemen... doe ik maar niet ;)

Hij heeft het begrepen maar is nog steeds een beetje te enthousiast: gisteren kreeg ik een rode snoep, vandaag stond hij er weer met dit keer een gele - ook in hartvorm - uit dezelfde snoepzak. Niet dat ik de snoep afgewezen heb natuurlijk, dat zou van de zotte zijn.
14/02/2016 17:44
Ik herhaal mijn opmerking over je man. ☺☺
1
14/02/2016 03:57
Heel mooi artikel. Ik heb geen stille aanbidder en ook geen luide aanbidder.

Heb ook niet veel met die dag, eigenlijk niets, maar vind zoals het nu wordt gevierd niet echt bijzonder.
1
14/02/2016 14:10
Ik heb jaren een pokkenhekel gehad aan die dag. Daar heb ik op Plazilla nog over geschreven. Maar soms moet je daar maar overheen groeien.
14/02/2016 14:20
Ja maar het enige dat ik deze editie van Valentijnsdag gekregen heb is sneeuw en dat vind ik geen Valentijnsgeschenk meneer Bruinooge. -))
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert