Rudolf Steiner en antroposofie als levenswijze

Door Oxalis gepubliceerd in Natuurlijke geneeswijzen

0b8c8cb6dd9cc94f274de77bbe2cd3ee_medium.Rudolf Steiner werd op 27-2-1861 geboren in Kraljevec (tegenwoordig in de meest noordelijke provincie van Kroatië, maar toen deel van Oostenrijk-Hongarije). Steiner was bijzonder intelligent. Van 1879-1883 studeerde hij wiskunde, natuurkunde en scheikunde aan de polytechnische school te Wenen, maar hij werd vooral gefascineerd door filosofie. Vooral het bovenzintuiglijke, het spirituele en het menselijk bewustzijn hadden zijn interesse. Behalve door het gedachtegoed van Goethe werd hij ook beïnvloed door landgenoot Friedrich Nietzsche en de Duitse filosofen Ernst Haeckel, Arthur Schopenhauer en Karl Robert Eduard Von Hartmann.

Rechts: Rudolf Steiner in 1905.

In 1891 studeerde Steiner af in filosofie aan de Universiteit van Rostock in Duitsland. In 1902 sloot Steiner, oorspronkelijk Rooms-katholiek opgevoed, zich aan bij de in de Verenigde Staten opgerichte Theosophical Society.

Theosofie

e47f9532049953041f990687fd33ef84_medium.In 1875 stichtten de adellijke Russische Helena Petrovna Blavatsky en kolonel Henry Steel Olcott  in New York een theosofische vereniging op, die in 1895 opsplitste in de Theosophical Society – Adyar, onder Annie Besant (zetel te Adyar bij Chennai in India), en de Theosophical Society – Pasadena  (zetel te Pasadena in de Verenigde Staten).

Links: Olcott, Besant en Leadbeater in Adyar, december 1905.

Wat is theosofie?

Theosofie kan worden omschreven als een soort religieus-kosmische verlossingsleer, waarvan mystiek-pantheïstische wijsheid uit (vooral) Indiase bron is aangepast aan het westerse denken, enerzijds door de verbinding met natuurwetenschappelijke evolutiehypothesen en anderzijds onder opneming van enkele christelijke elementen.

De basis van de theosofische stroming was de behoefte om de mens uit de beperktheid van zijn aards bestaan te bevrijden door hem langs de weg van kennis deel te laten nemen in de kosmische wijsheid.

Hoofdlijnen van het theosofisch gedachtegoed in het kort:

  • Het universum is één groot organisch geheel, met een fijnere geestelijke en een grovere materiële zijde.
  • Het wezenlijke is de Geest, het eeuwige, levende beginsel, dat alles in stand houdt en eigenlijk alles is.
  • De materie is slechts de vorm waarin dat Goddelijke leven zich manifesteert. Trekt het leven zich terug, dan stort de materiële vorm ineen.
  • Zowel de geestelijke als de materiële zijde van de werkelijkheid hebben ieder 7 sferen, die in elkaar overlopen en waarvan de grovere voortdurend in de fijnere worden opgenomen.
  • ee57d237e4f89c26527fab9016ad831c_medium.Men onderscheidt het stoffelijk lichaam, het astrale lichaam en het mentale lichaam. Door de trillingen van de astrale elementen staat de mensheid voortdurend in contact met elkaar en met de Hogere Wereld. Hoe hoger iemand, in theosofische zin, ontwikkeld is, hoe vrijer hij komt te staan tegenover zijn stoffelijk lichaam en ook hoe fijner van samenstelling en kleur zijn astraal lichaam wordt. Na intensieve training kan men het zover brengen, dat de ziel bij vol bewustzijn het lichaam verlaat en in hogere gebieden verkeert (uittreden).
  • Na de dood gaat dat proces van verfijning verder. In steeds fijnere lichamen stijgt de mens op tot de Oerbron en wordt als een druppel water opgenomen in de oceaan.
  • Het doel van het levensproces op aarde is derhalve: de geestelijke bewustwording van de mens. Dat kan – ook volgens de theosofie - niet in één kort mensenleven plaatsvinden, maar vereist een lang proces van leren en verlossing door tal van levens heen (reïncarnatie). Deze hele ontwikkeling gaat volgens de wet van het karma en is onderdeel van een hogere (kosmische) ontwikkelingskring. Ook deze kosmische ontwikkeling verloopt in rijen van 7, omdat alles  uit groepen van 7 is samengesteld. Enkele uitverkorenen, die een kortere, maar zeer moeilijke weg - het Pad - hebben afgelegd, zullen als de grote Meesters (Mahatma) optreden om de mensheid te leiden. Tot hen behoren onder andere Boeddha, Jezus en de zogenaamde adepten.

Rudolf Steiner breekt met theosofie

Aanvankelijk voelde Steiner zich zeer  thuis in het theosofisch gedachtegoed; vanaf 1902 was hij zelfs voorzitter van de Duitse afdeling van de beweging. Echter, vanaf 1910 ontstonden er spanningen tussen de meer op de westerse religie (Christendom) gerichte Steiner en de meer op de oosterse religies georiënteerde theosofische beweging. Toen in 1912 Annie Besant, de toenmalige voorzitster van de Theosophical Society in India de jonge Indiër Jiddu Krishnamurti als de nieuwe, gereïncarneerde Christus op aarde aanwees, had Steiner er genoeg van.

b201f47cb1af0802d75fe5f532860536_medium.

Midden v.l.n.r. Jiddu Krishnamurti, Annie Bsant,
Nitya Krishnamurti (broer) en Ernest Wood, Londen 1911.

Hij brak met de theosofische beweging en richtte een eigen beweging op, waaraan hij zich als leraar verbond. (In 1929 wees Krishnamurti overigens zelf het idee, dat hij de nieuwe incarnatie Christus op aarde zou zijn, af.)

Antroposofie

Als beweging ontstond de antroposofie in 1913 met de stichting van de Antroposofische Vereniging, die in eerste instantie door Steiner werd geleid. Steiner noemde zijn beweging 'Anthroposophie', waarbij hij niet het Goddelijke (Theos) als uitgangspunt voor wijsheid (Sofia) nam, maar de zich geestelijk ontwikkelende mens (Antropos). Veel theosofen in Europa (o.a. Nederland, Duitsland, Oostenrijk, Zwitserland) keerden de theosofische beweging eveneens de rug toe en sloten zich bij Steiner aan. De Antroposofische Vereniging telt ook vandaag de dag leden over de gehele wereld. Geestelijk centrum van de antroposofie is nog steeds het Goetheanum te Dornach (Zwitserland).

0e115260bc5812f75a80f49698c0bec3_medium.

Grote Zaal in het Goetheanum.

Wat is antroposofie?

Deze leer van Steiner wil een natuurlijke of organische ontwikkelingsweg zijn voor het innerlijke en uiterlijke wezen van de mens, als onderdeel van het kosmische geheel. Steiner propageerde, dat men door training (en een zekere mate van aanleg) in staat was bij vol bewustzijn waar te nemen in de niet-zintuiglijke, niet-materiële wereld. Met andere woorden: mediamieke gaven als helderziend- of heldervoelendheid, die een enkeling verkreeg in een trancebewustzijn, kan door een ieder worden ontwikkeld en wel bij vol bewustzijn. De esoterische en spirituele scholing en training is er vooral op gericht de drie levensgebieden van denken, voelen en willen  te doordringen en te beheersen.

Van groot belang voor deze beschouwing is de plaats, die het 'mysterie van Golgotha' (de Kruisiging) inneemt. Antroposofie beschouwt Christus als de geestelijke vervulling van de oude mysteriën. In nauwe samenhang hiermee staan de leer van reïncarnatie en karma en die van de drieledigheid van het menselijk organisme (lichaam, ziel en geest).

Andere terreinen van Rudolf Steiner en de antroposofie

5b1334b67fc4e6e61adc3499ac68b058_medium.Steiner gaf tijdens zijn leven vele lezingen en schreef diverse werken. Hij paste zijn antroposofische beginselen toe op verschillende terreinen, waaronder pedagogie, expressie, muziek en dans, politiek (Soziale Dreigliederung), (organische) architectuur, geneeskunde, wetenschap en landbouw. Alle kennis op dit gebied werd door hem en zijn volgelingen verzameld in en later weer verspreid vanuit het Goetheanum.

Rechts: lezingsplakkaat uit 1917.

Vrije school

In 1919 kreeg Steiner in Stuttgart de leiding over de Freie Waldorfschule. Deze was opgezet door sigarettenfabrikant Emil Molte voor zijn arbeiders. Steiner ontwikkelde een leersysteem, dat de basis werd van de wereldwijde Vrije School-beweging in basis- en voortgezet onderwijs. 'Vrij' wil in deze betekenis zeggen: vrij van overheidsinmenging. Nieuw was, dat Steiners lesmateriaal was afgestemd op de ontwikkelingsfase en natuurlijke behoefte van het kind. Daarbij hoorde voor Steiner vanzelfsprekend vormen van expressie en kunst, zodat het kind zich volledig kon ontwikkelen tot een sociaal vaardige, zelfstandige volwassene. Een internationaal ingeburgerde naam voor dit soort onderwijs is nog steeds de Waldorfschool.

Biologisch-dynamische landbouw

2f3f153ef90a85352694697bb253ab2d_medium.Steiner stond aan de basis van de teeltmethode, die nu als biologisch-dynamisch wordt bestempeld. Steiner zag het landbouwbedrijf als een organisme, waarbij alle aandacht diende te gaan naar vruchtbaarheid van de bodem en versterking van de natuurlijke groei. Vreemde elementen, zoals kunstmest, werden door hem gemeden en vervangen door natuurlijke compost.

Bij biologisch-dynamisch tuinieren gaat het – behalve om puur natuurlijke, biologische wijzen van verbouwen – ook om de invloeden, die door alles op aarde wordt ondergaan vanuit de kosmos. Bij alle handelingen in de landbouw (van zaaien, planten, bemesten tot oogsten) wordt rekening gehouden met de stand van de hemellichamen (vooral de maan) en hun kosmische invloed om een zo optimaal mogelijk resultaat te behalen.

Enkele bijzonderheden

Het werk van Steiner werd tijdens zijn leven al als controversieel beschouwd. Vooral de wijze waarop hij de niet-materiële, spirituele wereld wilde combineren met de strikt materiële wetenschap wekte veel weerstand. Daarnaast werd zijn leer door fanatieke Rooms-katholieken als ketters gezien. Zijn werken weerspiegelen verder de (nu als racistisch geziene) theorieën van zijn tijd, waarin het 'rassenvraagstuk van het Jodendom' al werd aangesneden. Hierdoor is veel van het goede dat Steiner en de antroposofie te bieden had (en heeft) jammer genoeg wat ondergesneeuwd geraakt.

321ff3dcd2b70d3652f798a0300553ae_medium.Steiner bouwde zijn eerste spirituele kenniscentrum, het Goetheanum (rechts), in 1913-1919 in Dornach (bij Basel). Het bijzondere gebouw van hout en beton werd echter op oudejaarsnacht 1922 door tegenstanders in brand gestoken.

Het tweede Goetheanum werd opnieuw door Steiner ontworpen, maar dit keer geheel opgetrokken uit steen en beton in 1924-1928. 60b3f1a925c6b5a337cbcd842b6ff303_medium.Dit gebouw (rechtsonder) staat er nog steeds.

Steiner huwde tweemaal. In 1899 trouwde hij met Anna Eunike, een weduwe met 5 kinderen, met wie hij al sinds 1892 samenwoonde. Anna stierf in 1911. In 1914 hertrouwde Steiner met Marie Von Sivers, een Duits-Russische actrice en fervent volgster van de antroposofie. Uit geen van beide huwelijken werden kinderen geboren.

Steiner overleed op 30-3-1925 in Dornach na een maandenlange ziekte. Tot op de dag van vandaag is de aard van zijn ziekte en de doodsoorzaak niet duidelijk. Veel van zijn volgelingen dachten/denken echter, dat hij door fanatieke tegenstanders is vergiftigd.

fb19659b7150d047d6e54dc78e67b4af_medium.

Rudolf Steiner-monument in de Schweitzer-Garten, in Wenen.

 

Oxalis.

© 2015, foto's: Wikimedia Commons.

 

157d9f9ce08442d98778900958fa593c_medium.Rechts: Rudolf Steiner - onderwijs voor kinderen met leerproblemen.

Voor meer artikelen van deze schrijfster, zie bijvoorbeeld op:

Alfred-Vogel-en-fytotherapie-kruidengeneeskunde

Linus-Pauling-en-orthomoleculaire-voedingsleer

Samuel-Hahnemann-en-de-homeopathie

Sebastian-Kneipp-van-waterkuur-tot-wellness

Wilhelm-Schüszler-en-de-leer-van-de-celzouten

Of zie verder op:

https://tallsay.com/oxalis of via

https://oxalisnatuurlijkewegen.wordpress.com/

 

10/02/2016 08:36

Reacties (3) 

1
11/02/2016 19:39
goed artikel
1
10/02/2016 08:50
Wat een intelligent en veelzijdig man! Heel interessant.
1
10/02/2016 08:49
Bijzonder en boeiend, deze levenswijze.
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert