De Wilhelm Scream – Een geluidseffect met cultstatus uit Hollywood

Door Edwin Bruinooge gepubliceerd in Film en entertainment

Een wereldberoemde doodskreet, in honderden films gebruikt. Veel bekende regisseurs zijn fan van deze schreeuw. Geluidstechnici gebruiken het als inside joke. En het publiek herkent het, ook al kennen ze niet de naam. Of het verhaal erachter.



De Wilhelm Scream - de bekendste doodskreet ter wereld




De Wilhelm Scream – De totaalervaring van een bioscoopfilm

Ademloos kijk je toe, met grote ogen. Je klampt je vast aan de leuningen van je bioscoopzetel. Schitterende beelden van imaginaire werelden flitsen in staccato voor je ogen, je voelt de bonkende bas van het surroundgeluid in je plexus en je borstbeen. Je wordt overweldigd door de bombastische filmmuziek en de vervreemdende geluidseffecten die je nooit in je mondaine dagelijkse leven hoort. Je duikt weg, in een reflex, voor denkbeeldige kogels, die door je 3D-bril ineens levensecht lijken te zijn. Je hebt nog net genoeg tegenwoordigheid van geest om je mond wederom vol te proppen met popcorn.
Hier doen we het toch voor? De totaalervaring van een bioscoopfilm, die ons even wegneemt uit ons dagelijks leven en andere werelden laat zien. En of het nou een Science Fictionverhaal is dat ook echt in een andere wereld plaatsvindt, of een mooie arthouse film, gewoon in de onze, beide zijn “larger than life”. De combinatie van beeld, muziek, geluidseffecten, dialogen en acteerwerk wordt een waar kunstwerk. En ergens voel je het en snap je het, achter in je hoofd, dat film waarschijnlijk de meest invloedrijke en revolutionaire vorm van kunst is uit de 20e Eeuw.
Sommigen kunnen alleen echt genieten van een film in een bioscoop, anderen doen dit ook in de huiskamer, voor de eigen tv. En als je het veel doet, dan is er een grote kans dat er iets vreemds gebeurt…

2497a9a0a369a5d1ae3a2d0d3f9f5f98.jpg

De Wilhelm Scream – Déjà vu, déjà entendu

Ik kwam er als klein jochie al achter. Ik stoorde me er niet aan, maar ergens vond ik het wel vreemd. Het haalde me een beetje uit mijn concentratie en zorgde ervoor dat mijn mooie totaalplaatje wat scheurtjes begon te vertonen.
Ik was een fan van de serie “Daktari”. Dierenartsen in een natuurreservaat in Afrika, met een schele leeuw en Judy, een wel erg slimme chimpansee. In bijna elke aflevering gebeurde er wel iets waardoor Judy hulp moest gaan halen. Een eenzame aap in het grote boze oerwoud, vol gevaren. Altijd kwam ze een luipaard tegen en met veel geschreeuw maakte ze zich uit de poten. Maar de luipaard kwam altijd uit hetzelfde kreupelhout en liep altijd op dezelfde manier. En ik realiseerde me dat het gewoon dezelfde filmopname was, die in elke aflevering opnieuw werd gemonteerd.
Later, bij het zien van afleveringen van Star Trek en alle spin-off series, gebeurde iets soortgelijks. Een paar keer per aflevering, een shot van de hoofdstad van een vreemde en onbekende beschaving. En ik begon het te herkennen. Hetzelfde shot, minimaal in vijf afleveringen gebruikt, bij evenzoveel beschavingen, van elkaar gescheiden door duizenden lichtjaren. Dezelfde gebouwen, hetzelfde bouwplan, dezelfde architectuur. Niet al te geloofwaardig.
Ik zit voor de tv en kijk naar actiefilms. Een vuurgevecht; ik probeer me voor te stellen hoe het is als de kogels je om de oren fluiten. Een middeleeuwse veldslag en dit keer zijn het pijlen. En uiteraard, er gaan een paar figuren dood. Met een dramatische doodskreet. En dan denk ik: “Wacht even…die kreet, die kén ik! Die heb ik eerder gehoord!” En ik had gelijk: het was de Wilhelm Scream.

247766e723391949b7ea218910eeb6d7_medium.

De Wilhelm Scream – Hoe komt een film aan geluidseffecten?

Ooit heb ik gefigureerd in een korte film. We speelden een nachtmerrie van een patiënt die herstelde van een hartinfarct. De scène werd gefilmd, onze stemmen en gelach werden opgenomen. En daarna nam de cameraman van ons nog close-ups en werd ons gelach per persoon apart vastgelegd. Ik snapte op dat moment heel goed dat ik totaal niet kon weten hoe de eindmontage er uit zou gaan zien. En hoe het zou klinken.
En zo werkt het. Geluidstechnici nemen geluid op voor hun film. Soms gaan ze op zoek naar specifiek geluid dat mooi aansluit bij de beelden. Vaak is het oorspronkelijke geluid totaal iets anders dan je zou verwachten. Een gigantisch ruimteschip uit Star Trek, dat zich voortbeweegt met het geluid van…het verteren van een pizza, in de darmen van een van de cameramensen. Elke Hollywoodstudio en elke sound editor heeft bovendien de beschikking over een enorme databank aan geluiden. Een soort kruidenrekje waar ze naar believen uit kunnen grijpen. En een van die kruiden, dat is nou de beroemde Wilhelm Scream.

7947b14129f6f13143581ec40d090899.jpg

De Wilhelm Scream – Waar komt het vandaan en hoe klinkt het?

De Wilhelm Scream is een erg hoge doodskreet van een man. Het werd voor het eerst gebruikt in de film “Distant Drums” uit 1951 in een scène waarin een man wordt aangevallen door een alligator. Hoogstwaarschijnlijk is het een zekere Sheb Wooley geweest, die deze kreet slaakte. Hij speelde een hele kleine rol in de film, maar deed ook dienst als stemacteur. Honderd procent zeker weten doen we het niet, maar zijn weduwe is er van overtuigd dat hij het was. Haar woorden: "He always used to joke about how he was so great about screaming and dying in films."
En hier is hij dan, de oorspronkelijke Wilhelm Scream, in de oorspronkelijke scène. Nu al 65 jaar oud. Ik weet zeker dat jullie het herkennen!
De Wilhelm Scream kreeg in geluidsdatabanken de omschrijving “Man being eaten by alligator”. Zo werd het ook gebruikt in de western “The Charge at Feather River” uit 1953. De naam Wilhelm Scream droeg het nog niet. Dat kwam later, maar het dankt de naam aan de scène waarin een zekere Wilhelm een pijl in zijn been krijgt.

c8cea39b61e9309382aa90283f7c8f7d.jpg

Ben Burtt, herontdekker van de Wilhelm Scream

De Wilhelm Scream – Herontdekking en revival

Het is de sound designer Ben Burtt die de Wilhelm Scream herontdekte en het zijn uiteindelijke naam gaf. Burtt werkte voor George Lucas, toen deze de allereerste Star Wars-film produceerde, medio jaren ’70. Ben Burtt is de schepper van het geluid van de lichtsabels, de stem van de robot R2D2 en het zware ademgeluid van Darth Vader. Burtt was erg gecharmeerd van de Wilhelm Scream en gebruikte het in alle films die hij voor George Lucas verzorgde. Dus alle Star Wars-films en alle Indiana Jones-films. En daar bleef het niet bij. Andere sound editors gingen de Wilhelm Scream gebruiken. Een regisseur als Peter Jackson werd fan en gebruikte het in alle Lord of the Rings-films. En ook Quentin Tarantino deed mee met de hype, in "Kill Bill 1" en "Inglorious Bastards". Op dit moment is het een onderdeel van meer dan 225 films, een aantal afleveringen van tv-shows en computerspelletjes. Het is een inside joke geworden binnen de gemeenschap van geluidstechnici. Ze maken er een sport van om de schreeuw in hun films in te bouwen, ook in scènes waar het minder passend is. Tot op de dag van vandaag. Deze 65 jaar oude doodskreet is viraal gegaan. Noem het maar een soort graffiti, maar dan in audiovorm.
Ik sluit af met een lange compilatie van de Wilhelm Scream. Hierna – je hebt geen enkele keuze – zal je het altijd herkennen.

ebcb2b339ced3553d99cd1282c012900.jpg

Tie Fighter

Een nieuwe Wilhelm Scream – De Howie Scream, Tie Fighter Scream of Youraaagh

En mocht je denken dat de Wilhelm Scream de enige schreeuw met cultstatus is, dan zit je er naast. Er is een nieuwe superster opgestaan. Deze schreeuw staat in geluidsdatabanken genoteerd als “Screams 3; Man, Gut-wrenching Scream And Fall Into Distance”. De naam Howie Scream (ook Howie Long Scream) kreeg het omdat het bekend werd door de sterfscene van Howie Long in de film “Broken Arrow” uit 1996, met John Travolta en Christian Slater.
De naam Youraaagh, een andere aanduiding voor dezelfde schreeuw, is afgeleid van het geluid van deze schreeuw; het is een zogenaamde onomatopee. Star Wars fans viel het al op dat de kreet erg veel lijkt op het geluid van een voorbijvliegende “Tie Fighter”, vandaar de naam Tie Fighter Scream. Hier laat ik het geluid van een Tie Fighter horen. Overigens, dit geluid, waarschijnlijk ook uitgevonden door Ben Burtt, is een samensmelting van het geluid van een racewagen en het getrompetter van een olifant. Het is maar dat je het weet.
En om ook dit viraal gegane geluidsfragment te herkennen wilde ik een link geven naar een mooie compilatie. Helaas is deze van Youtube verwijderd. Dan maar een enkele Howie Scream. En natuurlijk ook de oorspronkelijke, uit de film 'Broken Arrow'. 

 

4fda343f887b508bc5044a40156793d0.jpg

Petje Pitamientje

Herkenbare geluiden en uitspraken in de populaire cultuur

Iedereen herkent ongetwijfeld het geluid dat hoort bij de beroemde douchescène uit Hitchcock’s film “Psycho”. Het komt in vrijwel elke horrorpersiflage voor. Of de begintonen van Jaws. Ook de kreet “We need a bigger boat” afkomstig uit dezelfde film, horen we in verschillende variaties, met aangepaste woorden. Maar het drukt altijd uit: “Dit gaan we niet redden!” Het is onderdeel geworden van ons collectief bewustzijn. Woorden, uitdrukkingen en gezegdes uit de populaire cultuur komen op, zijn populair en sterven dan uit. Een soort evolutieproces. Kort nadat medio jaren ’70 Sylvia Kristel een reclamespotje maakte voor Amira tampons, hoorde je overal haar woorden: “Da’s logisch hè!” Toen Petje Pitamientje zijn spotje maakte voor pindakaas (Stom hè, ik vind het gewoon lekker) gingen hele volksstammen er mee aan de haal en verzonnen varianten. Deze herinner ik me nog uit mijn studentenjaren: “Mijn mama vindt dat ik in het kader van de emancipatiegedachte en de verfeminisering van de maatschappij veel meer met meisjes moet gaan spelen. Stom hè.. (vul de rest zelf maar in). Sommige uitdrukkingen zijn blijvertjes. Ik denk bijvoorbeeld aan de term “oudere jongere” van Koot en Bie. Maar wie gebruikt er nu nog het woord “reeds” te pas en te onpas? Of wie heeft er nog herinneringen bij de kreet “Pollens, wat een heisa is het hier!’ Maar ik weet zeker dat iedereen de zin “Het hagelt, het hagelt, grote korrels…” correct kan afmaken. Met de juiste melodie er bij. Of je moet wel heel jong zijn.
En toch, ik kan me niet voorstellen dat Sheb Wooley ooit heeft kunnen vermoeden dat we 65 jaar na dato nog steeds naar zijn doodskreet luisteren.

 

 

07/02/2016 13:20

Reacties (11) 

1
07/02/2016 17:36
Het rommelen van mijn darmen zou direct kunnen gebruikt worden voor een scene in een bloederige horrorfilm.

De begintonen van Jaws *bibbert* - het heeft als kind even geduurd eer ik geloofde dat ik GEEN haai onder m'n bed zou vinden. Die eerste film was even slikken voor een onschuldig meiske zoals ik.
2
07/02/2016 18:31
Ik weet niet wat jij gegeten hebt, maar mijn aandacht heb je! ☻☻

Vertel mij wat! Ik was net 12 en zag Jaws in de bios. En ook al wist ik beter, ik had echt het idee dat het beest achter elk struikgewas in een hinderlaag lag. :P
07/02/2016 18:48
Dat is het leuke van de tour door The Universal studio's in LA;. Daar komt die kop ineens vlak voor je karretje uit het water tevoorschijn. Je weet dat het gebeurd, want je ziet het bij het karretje voor je ... en toch schrik je nog. -))
07/02/2016 18:48
Tegelijkertijd vertelde m'n broer me toen al dat de ijskappen aan het smelten waren, al dat water zich ging vermengen met de habitat van de haaien en richting ons zou komen.

Ondanks dit trauma hebben we een goeie relatie.

Er staat friet met stoofvlees op het menu! Een goeie kwak mayonaise mag niet ontbreken ;)
1
07/02/2016 16:25
Leuk artikel! Nooit geweten hoe dat allemaal in elkaar stak.
1
07/02/2016 18:32
Er gebeuren vreemde dingen in Hollywood! ;-)
2
07/02/2016 13:56
Nooit bij stilgestaan...
Leuk, zo'n eye-opener. Ik zal er wat meer op letten.
1
07/02/2016 13:43
Oh dat petje pitamientje en dan komt daarna ... ze zei meneer tegen me.
(Op You Tube). -))

Ken me die kreet nog wel herinneren .... gebruikte het ook altijd als ik me pijn deed., Vond ik makkelijker dan zelf een geluid produceren. -))

Ik heb nog nooit een 3-d film gezien, maar ben dan ook al iets van 23 jaar niet meer in een bioscoop geweest.
(Al die tijd zit ik te wachten tot ik gevraagd wordt voor een bioscoopje pikken.)

1
07/02/2016 18:30
Een artikel over "historische" reclames, dat lijkt me ook wel wat.

Ik kan die kreet onderhand niet meer horen. Het is echt een epidemie geworden, een tsunami aan Wilhelms...

Ik ga nog regelmatig met mijn kind. 3D heeft dan wel onze voorkeur. ☻☻
07/02/2016 18:46
Ach ... wie is er niet groot mee geworden. -))
2
07/02/2016 13:37
Ik zei toch: geen bommetje......even Apeldoorn bellen......ballen in mijn buik...
Copyright © Tallsay.com. Alle rechten voorbehouden.
Door gebruik te maken van deze website geef je aan dat je onze Algemene voorwaarden en ons Privacy statement accepteert